antibiotics

10 ερωτήσεις + απαντήσεις για την ορθή χρήση των αντιβιοτικών

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Όλα για την υγεία, Υγεία.

της Αφροδίτης Ραυτοπούλου

Με τα μικρόβια να είναι πιο απειλητικά από ποτέ αυτήν την περίοδο του χρόνου, η χορήγηση αντιβιοτικών φαρμάκων αποδεικνύεται σε αρκετές περιπτώσεις μονόδρομος. Υπάρχουν όμως και πάρα πολλές φορές που οι ασθενείς τα ζητάνε από το φαρμακείο και τα χρησιμοποιούν χωρίς ιατρική γνωμάτευση.

Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην Ευρώπη στη χρήση αντιβιοτικών, κάνοντας τους γιατρούς να εκφράζουν την ανησυχία τους σχετικά με την αλόγιστη χρήση τους και τους κινδύνους που αυτή ενέχει για την υγεία κυρίως των ευπαθών ομάδων.

Όταν το 1928, ο Βρετανός βιολόγος Αλεξάντερ Φλέμινγκ ανακάλυψε την πενικιλίνη, ο επιστημονικός κόσμος έμεινε εκστασιασμένος μπροστά στο θαύμα: είχε βρεθεί επιτέλους μία ουσία ικανή να νικά ασθένειες που για πολλούς αιώνες άφηναν πίσω τους θύματα. Η χρήση των αντιβιοτικών επέτρεψε τη σημαντική μείωση του ποσοστού θνησιμότητας από μολυσματικές βακτηριακές ασθένειες, όπως τη μηνιγγίτιδα, την πνευμονία, τον τύφο, τη φυματίωση, αλλά και από μολύνσεις μετά από τραυματισμούς ή χειρουργικές επεμβάσεις.
Πριν από μία δεκαετία όμως, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε ότι μόνο στις ΗΠΑ πάνω από 14.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας ενδονοσοκομειακών βακτηριακών λοιμώξεων, τις οποίες τα αντιβιοτικά αποδείχτηκαν ανίσχυρα να νικήσουν. Και όσο περνάνε τα χρόνια, το φαινόμενο επιδεινώνεται. Αιτία είναι η αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών, που προκαλεί τη μικροβιακή αντοχή των βακτηριδίων. Είναι πολύ σημαντικό λοιπόν να υπάρχει γνώση και συμμόρφωση των ασθενών ως προς την ορθή χρήση αυτών των «υπερ-όπλων» που έχουμε για να νικάμε τους πιο επιθετικούς παθογόνους μικροοργανισμούς.

Τι είναι τα αντιβιοτικά;

Τα αντιβιοτικά, ή αντιμικροβιακά, είναι φάρμακα ικανά να σκοτώνουν ή να εμποδίζουν τον πολλαπλασιασμό των βακτηριδίων με τέτοιο τρόπο, ώστε να θεραπεύουν τις μολύνσεις στους ανθρώπους, αλλά και στα ζώα και τα φυτά. Η λήψη τους γίνεται είτε από το στόμα, είτε ενέσιμα. Δεν υπάρχει ένα αντιβιοτικό αποτελεσματικό απέναντι σε όλους τους τύπους βακτηριδίων, αλλά υπάρχουν πάνω από 15 διαφορετικές κατηγορίες αντιβιοτικών που διακρίνονται με βάση τη χημική δομή και τον μηχανισμό δράσης των ουσιών τους.

pill-bacteriaΜε ποιον τρόπο πρέπει να λαμβάνονται;

Είναι σημαντικό να γίνεται σεβαστό το χρονοδιάγραμμα της θεραπείας, έτσι ώστε η δραστική ουσία των αντιβιοτικών να παραμένει στο αίμα καθ’ όλη τη διάρκεια του 24ωρου. Το χρονοδιάγραμμα διαφοροποιείται με βάση τη δραστική ουσία του κάθε αντιβιοτικού. Κάποια λαμβάνονται σε μία δόση τη μέρα, ενώ άλλα μοιράζονται σε 2, 3 ή και 4 δόσεις ημερησίως. Σε περίπτωση που ξεχάσετε να πάρετε μία δόση, δεν θα πρέπει να περιμένετε να έρθει η ώρα της επόμενης και τότε να λάβετε διπλή: έτσι, κινδυνεύετε από τοξίνωση. Είναι καλύτερα να πάρετε την ξεχασμένη δόση μόλις το αντιληφθείτε και να μετακινήσετε την ώρα της επόμενης, όσο διάστημα τηρείτε ανάμεσα στις δόσεις βάσει του χρονοδιαγράμματός σας.

Ποιες διαταραχές μπορούν να καταπολεμήσουν;

Τα αντιβιοτικά μπορούν να θεραπεύσουν όλες τις ασθένειες και τις λοιμώξεις που προκαλούνται από βακτήρια. Αυτοί οι βλαβεροί παράγοντες ζουν στο περιβάλλον και μπορούν να εισβάλλουν στον ανθρώπινο οργανισμό από τους βλεννογόνους, τυχόν πληγές ή ιατρικά εργαλεία (για παράδειγμα καθετήρες). Όταν εισβάλλουν, προκαλούν μολύνσεις, όπως αποστήματα, σηψαιμίες, πνευμονίες, ακόμα και μορφές μηνιγγίτιδας. Τα αντιβιοτικά είναι επίσης αποτελεσματικά για τη σκωληκοειδίτιδα, τη βρογχίτιδα, τη φαρυγγίτιδα, τον αιμολυτικό στρεπτόκοκκο της ομάδας Α (βακτήριο υπαίτιο για τον ρευματικό πυρετό) και την πυώδη ωτίτιδα. Δεν είναι καθόλου αποτελεσματικά απέναντι στους ιούς και το κρυολόγημα.

Γιατί οι γιατροί επιμένουν τόσο πολύ με τη δοσολογία και τη διάρκεια της θεραπείας;

Η υπεροχή αλλά και ο περιορισμός των αντιβιοτικών φαρμάκων έγκειται ακριβώς στον τρόπο δράσης τους απέναντι στα βακτήρια. Τα αντιβιοτικά έχουν την ικανότητα να εμποδίζουν τον πολλαπλασιασμό των παθογόνων μικροοργανισμών, μπλοκάροντας το μηχανισμό αντιγραφής του γενετικού υλικού τους. Επιπλέον, καταστρέφουν τα ήδη υπάρχοντα βακτήρια, κάνοντας διαπερατό το τείχος προστασίας τους. Πρόκειται δηλαδή για μία μαζική επίθεση, η οποία πρέπει να διαρκεί συγκεκριμένο χρόνο για να είναι επιτυχής: ούτε πάρα πολύ, ούτε πολύ λίγο. Εκεί ακριβώς γίνεται το λάθος από τους ασθενείς, που έχουν τη συνήθεια να λαμβάνουν τα αντιβιοτικά, όπως τα αναλγητικά. Πιστεύουν δηλαδή ότι αρκούν δύο ή τρεις δόσεις, κι έτσι μόλις αισθανθούν καλύτερα, διακόπτουν τη χρήση τους. Με τον τρόπο αυτό όμως, καταφέρνουν να σκοτώσουν μόνο τα πιο αδύναμα βακτήρια και δίνουν τη δυνατότητα στα πιο ανθεκτικά να επιβιώσουν, να προσαρμοστούν και να αναπτύξουν αντίσταση στο φάρμακο.

Τι παρενέργειες έχουν;

Μπορεί να προκαλέσουν ναυτία, διάρροια ή δυσκοιλιότητα και κοιλιακό άλγος. Στους πιο ευαίσθητους ασθενείς μπορεί να προκληθεί ακόμα και αλλεργική αντίδραση που να εκδηλωθεί με δερματικό εξάνθημα ή και δύσπνοια. Αν εκδηλωθούν παρενέργειες, θα πρέπει να ενημερωθεί άμεσα ο θεράπων ιατρός, για να αλλάξει το αντιβιοτικό και να ολοκληρωθεί η θεραπεία χωρίς ανεπιθύμητες αντιδράσεις.

Ποια είναι τα πιο επικίνδυνα βακτήρια;

Ο χρυσίζων σταφυλόκοκκος (Staphylococcus aureus), το εσερίχια κόλι (Escherichia coli) και το Klebsiella penumoniae είναι τα μονοκυτταρικά βακτήρια που ευκολότερα αναπτύσσουν αντίσταση στα βασικά αντιβιοτικά φάρμακα και καθιστούν έτσι δύσκολη την αντιμετώπισή τους.

Επιτρέπεται η χρήση τους στη διάρκεια της κύησης;

Εξαρτάται από τον τύπο του φαρμάκου. Οι φλουοροκινολόνες και οι τετρακυκλίνες δεν πρέπει να λαμβάνονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή του θηλασμού, καθότι μπορεί να διαταράξουν την οστική ανάπτυξη του μωρού. Οι σουλφοναμίδες, οι κεφαλοσπορίνες και άλλοι τύποι πενικιλίνης, αντιθέτως, μπορούν να λαμβάνονται, πάντα με τη σύμφωνη γνώμη του γυναικολόγου. Θα πρέπει ωστόσο να χορηγούνται όταν είναι πραγματικά αναγκαίο.

antibiotic-resistanceΤι είναι η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά;

Λέγεται ότι ένα βακτήριο παρουσιάζει μικροβιακή αντοχή, όταν τα αντιβιοτικά δεν καταφέρνουν πια να το σκοτώσουν ή να εμποδίσουν τον πολλαπλασιασμό του. Υπάρχουν βακτήρια που αντιστέκονται εκ φύσεως σε συγκεκριμένα αντιβιοτικά και αυτό χαρακτηρίζεται «ενδογενής αντοχή». Το πιο σοβαρό πρόβλημα παρουσιάζεται όταν τα βακτήρια που κανονικά ήταν ευαίσθητα απέναντι στα αντιβιοτικά, γίνονται ανθεκτικά μετά από γενετικές μεταλλάξεις, κάτι που χαρακτηρίζεται επιστημονικά ως «επίκτητη αντοχή». Τα βακτήρια συνεχίζουν να πολλαπλασιάζονται, με αποτέλεσμα να επιμηκύνεται η διάρκεια της νόσου ή να επέρχεται ο θάνατος. Οι λοιμώξεις που οφείλονται σε ανθεκτικά βακτήρια απαιτούν νοσηλεία και αναζήτηση πιο ισχυρών αντιβιοτικών σχημάτων. Έχει υπολογιστεί ότι τα ανθεκτικά βακτήρια ευθύνονται για περίπου 400.000 λοιμώξεις και 25.000 θανάτους κάθε χρόνο μόνο στην Ευρώπη.

Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά οφείλεται πάντα στην αλόγιστη χρήση;

Όχι πάντα. Ακόμα και οι άνθρωποι που λαμβάνουν αντιβιοτικά μόνο όταν είναι απολύτως αναγκαίο και στις σωστές δοσολογίες, μπορεί να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο της μικροβιακής αντίστασης. Αυτό μπορεί να συμβεί γιατί ο ανθρώπινος οργανισμός λαμβάνει τα συγκεκριμένα φάρμακα και μέσω της τροφής, αλλά και του περιβάλλοντος. Στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, για παράδειγμα, τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια από τους εκτροφείς στις τροφές των ζώων, για την καταπολέμηση τυχόν λοιμώξεων αλλά και την ενίσχυση της ανάπτυξης. Η χρόνια χορήγηση σε μικρές δόσεις όμως, όχι μόνο δεν είναι αποτελεσματική απέναντι στα βακτήρια, αλλά ευνοεί την ανάπτυξη αντίστασης απέναντι στα πιο ισχυρά στελέχη των βακτηρίων, που μπορεί να μολύνουν και τους ανθρώπους που διατρέφονται με ωμό ή ελάχιστα ψημένο κρέας. Μία ποσότητα των αντιβιοτικών προσλαμβάνεται αντίστοιχα και από την κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, αφού χρησιμοποιούνται και στις αγροτικές καλλιέργειες.

Μπορούμε να περιμένουμε νέα βοήθεια από την επιστημονική έρευνα;

Ναι, είναι σημαντικό να συνεχίζεται η έρευνα για την αναζήτηση νέων αντιβιοτικών που να είναι αποτελεσματικά απέναντι στην ικανότητα των βακτηριδίων να μεταλλάσσονται και να προσαρμόζονται. Αυτό είναι δυνατό με δύο τρόπους: πρώτον, με τις προσπάθειες των επιστημόνων να εντοπίσουν αντιβιοτικά στενού φάσματος, δηλαδή αποτελεσματικά μόνο για συγκεκριμένους μικροοργανισμούς και ικανά να μειώνουν τον κίνδυνο μικροβιακής αντίστασης. Και δεύτερον, εντοπίζοντας ήδη γνωστά μόρια, τροποποιώντας τα και επιχειρώντας να βελτιώσουν όλα τα χαρακτηριστικά τους, με στόχο να τα προσαρμόσουν στα νέα βακτήρια και να μειώσουν τις παρενέργειές τους.

Αντιμετώπιση των παρενεργειών της αντιβίωσης με προβιοτικά

Τα προβιοτικά πρέπει να συνοδεύουν όλες τις περιπτώσεις χρήσης αντιβιοτικών. Ο αριθμός των φιλικών βακτηριδίων στον οργανισμό ελαττώνεται με τη χρήση των αντιβιοτικών. Αυτό πιθανόν να οδηγήσει σε επικράτηση βλαβερών μικροοργανισμών, με αποτέλεσμα κολπικές μυκητιάσεις στις γυναίκες και διάρροιες σε γυναίκες, άνδρες και παιδιά.

Μερικοί καταναλώνουν γιαούρτι για την αποφυγή των παραπάνω προβλημάτων. Ωστόσο, το κοινό γιαούρτι περιέχει πολύ λίγα έως καθόλου προβιοτικά. Καλό είναι λοιπόν, για την καλύτερη θωράκιση του οργανισμού μας να προτιμάμε τη λήψη συμπληρωμάτων προβιοτικών.
Μην ξεχνάτε ότι η λήψη προβιοτικών πρέπει να γίνεται 2 ώρες πριν τη λήψη της αντιβίωσης, διαφορετικά μειώνεται η αποτελεσματικότητά τους. Συνοπτικά, οι δράσεις που τεκμηριωμένα αποδίδονται σήμερα στα προβιοτικά είναι πολυάριθμες. Μεταξύ αυτών:

  • Μείωση συχνότητας, σοβαρότητας και διάρκειας της διάρροιας που σχετίζεται με αντιβιοτικά.
  • Ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος και μείωση αλλεργικών συμπτωμάτων.
  • Βοήθεια σε περιπτώσεις δυσκοιλιότητας και ανακούφιση από τα συμπτώματα του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου (σπαστική κολίτιδα). Μείωση των καρκινογόνων ουσιών στο παχύ έντερο.
  • Βελτίωση της απορρόφησης μετάλλων, όπως το ασβέστιο και το μαγνήσιο.

Πηγή: NaturaNrg #57