ocean_life

8 Ιουνίου: παγκόσμια ημέρα ωκεανών

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Ecolife, Περιβάλλον.

της Αφροδίτης Ραυτοπούλου

Με τα βλέμματα στραμμένα στην Ιαπωνία και τον Ειρηνικό, εορτάζεται φέτος η Παγκόσμια Ημέρα Ωκεανών. Η 8η Ιουνίου επαναφέρει στο μυαλό εικόνες από την καταστροφή που προκάλεσαν τον περασμένο Μάρτιο τα 8,9 Ρίχτερ και το τσουνάμι ύψους δέκα μέτρων στην πληγείσα χώρα, αλλά και στο πυρηνικό της εργοστάσιο, μία καταστροφή με τεράστιο αντίκτυπο για όλον τον πλανήτη. Περίπου τρεις μήνες μετά, η λειτουργία του πυρηνικού σταθμού Φουκουσίμα δεν έχει αποκατασταθεί ακόμα, ενώ τα ραδιενεργά του απόβλητα συνεχίζουν να ταξιδεύουν με άγνωστο προορισμό…

Περισσότερα από έντεκα εκατομμύρια λίτρα μολυσμένων υδάτων διοχετεύτηκαν στον Ειρηνικό Ωκεανό σε μία κίνηση που πραγματοποιήθηκε «κατ’ ανάγκην» από τις ιαπωνικές αρχές, αφού χρειάστηκαν αμέτρητοι τόνοι νερού για την ψύξη των υπερθερμασμένων αντιδραστήρων. Στις πρώτες μετρήσεις που πραγματοποίησαν οι ειδικοί κατέγραψαν έως και 3.500 φορές υψηλότερες από το κανονικό συγκεντρώσεις ραδιενεργών ισοτόπων στα νερά του ωκεανού.

Οι ωκεανολόγοι έχουν διχαστεί ως προς την επικινδυνότητα της μόλυνσης αυτής. Κάποιοι προσπαθούν να φανούν καθησυχαστικοί κάνοντας λόγο για γρήγορη αραίωση των ραδιενεργών στοιχείων, ενώ αντιθέτως άλλοι μιλάνε ακόμα και για αλλοίωση του DNA των θαλάσσιων οργανισμών. Η αλήθεια είναι ότι οι ειδικοί δεν είχαν στο παρελθόν την ευκαιρία να μελετήσουν τις επιπτώσεις μιας τόσο μεγάλης απελευθέρωσης ραδιενέργειας στα θαλάσσια οικοσυστήματα. Τα στοιχεία που έχουν στα χέρια τους προέρχονται μονάχα από τις δοκιμές πυρηνικών όπλων στον Ειρηνικό τις δεκαετίες του ’50 και του ’60. Έτσι λοιπόν, ακόμα και οι ειδήμονες παρακολουθούν με την ίδια αγωνία την επόμενη μέρα της καταστροφής.
Στα πρώτα δείγματα νερού που ελήφθησαν από την περιοχή κοντά στο πυρηνικό εργοστάσιο, δύο είναι τα ισότοπα που κυριαρχούν σε τεράστια συγκέντρωση: το ιώδιο-131 και το καίσιο-137. Τι γνωρίζουν οι επιστήμονες γι’ αυτά; Το ιώδιο-131 έχει ημιζωή οχτώ ημερών. Αυτό σημαίνει ότι μετά το διάστημα αυτό, η ραδιενέργειά του μειώνεται στο ήμισυ και άρα μετά από μερικούς μήνες γίνεται αβλαβές. Το καίσιο-137, αντιθέτως, είναι πιο βαρύ μέταλλο και η ημιζωή του ξεπερνάει τα τριάντα χρόνια. Η συγκέντρωσή του λοιπόν είναι πιο ανησυχητική, καθότι μπορεί να συσσωρευτεί στα ιζήματα του θαλάσσιου βυθού, αναγκάζοντας τις αρχές να δημιουργήσουν μία ζώνη αποκλεισμού για την αλιεία και να τη διατηρήσουν πολλά χρόνια.

Οι φόβοι για τον άνθρωπο και τα ψάρια

Δύο είναι ουσιαστικά οι μεγάλοι φόβοι των επιστημόνων. Ο πρώτος έχει να κάνει με την ανθρώπινη διατροφή και τη βιοσυσσώρευση της ραδιενέργειας. Όπως εξηγούν, τα ραδιενεργά ισότοπα απορροφώνται από τη θαλάσσια τροφική αλυσίδα – κυρίως από τα φύκια και τα μαλάκια – και θα μπορούσαν ενδεχομένως να ξεφύγουν από τους ελέγχους και να καταλήξουν στο πιάτο ορισμένων ανθρώπων. Στην περίπτωση αυτή, η ραδιενέργεια συγκεντρώνεται από τον θυρεοειδή αδένα και μπορεί να βλάψει τα κύτταρα του ανθρώπινου DNA, προκαλώντας διάφορες μορφές καρκίνου.
Ο δεύτερος φόβος των επιστημόνων σχετίζεται με την ίδια τη θαλάσσια ζωή. Για τους οργανισμούς που ζουν μέσα σε ακτίνα λίγων χιλιομέτρων από το πυρηνικό εργοστάσιο, η απελευθερωμένη ραδιενέργεια είναι πιθανόν να αποδειχτεί μοιραία για τη ζωή τους. Αυτό που προκαλεί όμως μεγαλύτερη ανησυχία είναι οι πιθανές επιπτώσεις στα γονίδια των οργανισμών που εκτίθενται στη μόλυνση. Όπως εξηγούν οι ειδικοί, όλοι οι οργανισμοί πάνω στη Γη και στους ωκεανούς εκτίθενται σε φυσικά επίπεδα ιονισμένης ακτινοβολίας. Πρόκειται για ακτινοβολία υψηλής συχνότητας με αρκετή ενέργεια, για να διαταράξει το DNA τους. Στο μεγαλύτερο μέρος όμως αυτή η γενετική βλάβη αποκαθίσταται από μόνη της. Αν όμως η ακτινοβολία αυτή συνδυαστεί με τη ραδιενέργεια που έχει παραχθεί από τον άνθρωπο, τότε γίνεται πολύ πιο δύσκολη η επανόρθωση των διαταραγμένων γονιδίων.

Οι ωκεανολόγοι επισημαίνουν ότι τα αυγά και οι προνύμφες των ψαριών είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στη ραδιενέργεια, αφού τα ραδιενεργά άτομα μπορούν εύκολα να αντικαταστήσουν άλλα άτομα στον οργανισμό τους και άρα να αλλοιώσουν το DNA τους. Οι περισσότεροι τέτοιοι μεταλλαγμένοι οργανισμοί δεν θα επιβιώσουν, ενώ πολλοί αναμένεται να περάσουν τις γενετικές ανωμαλίες στην επόμενη γενιά. Κινδυνεύουν επίσης  περισσότερο οι ασπόνδυλοι οργανισμοί, όπως οι μέδουσες, οι θαλάσσιες ανεμώνες και τα θαλάσσια σκουλήκια. Οι επιστήμονες αναμένουν μείωση στην αναπαραγωγή τους για μεγάλο διάστημα, καθώς και διάφορες ανωμαλίες στους διαδόχους τους, όπως επίσης αποδυνάμωση του ανοσοποιητικού τους συστήματος.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στους πρώτους ελέγχους που πραγματοποιήθηκαν ανοιχτά της Φουκουσίμα ανιχνεύτηκαν υψηλά ποσοστά ραδιενέργειας σε ένα στα πέντε ψάρια. Παρ’ όλα αυτά, τα επίπεδα ιωδίου και καισίου μειώνονταν σταθερά όσο απομακρύνονταν οι ειδικοί από την ακτή και κυρίως μετά τα πρώτα τριάντα χιλιόμετρα. Οι ωκεανολόγοι επισημαίνουν τέλος ότι ο Ειρηνικός, χάρη στο μέγεθός του, είναι μία από τις καθαρότερες θάλασσες στον κόσμο, παρά τη ραδιενεργή μόλυνση. Αντιθέτως, οι πιο μολυσμένες είναι η Βαλτική και η Μαύρη Θάλασσα εξαιτίας της καταστροφής του Τσερνόμπιλ το 1986, καθώς και η Ιρλανδική Θάλασσα λόγω της απελευθέρωσης ραδιενεργού υλικού από το βρετανικό πυρηνικό εργοστάσιο Σέλαφιλντ.

sea_sunΤο φαρμακείο της θάλασσας

Η μόλυνση των θαλασσών έχει μία ακόμη δυσμενή επίπτωση για την υγεία μας, καθώς τα τελευταία χρόνια ο βυθός αποδεικνύεται πλούσιος σε φυσικά φάρμακα. Πολλά ψάρια, σφουγγάρια, φύκια, κοράλλια και μαλάκια αποδεικνύονται άριστες πηγές για τα πιο πρωτοποριακά και αποτελεσματικά αντιβιοτικά, αντιφλεγμονώδη και αντικαρκινικά ενεργά συστατικά. Οι επιστήμονες μάλιστα έχουν καταφέρει σε πολλές περιπτώσεις να ξεκλειδώσουν τα μυστικά της υποθαλάσσιας ζωής και να αναπτύξουν στο εργαστήριο τα πολύτιμα ενεργά συστατικά αποφεύγοντας έτσι να βάζουν… χέρι στη φύση.

Αναλγητικά και αναισθητικά

Τι κοινό έχουν τα χταπόδια με τα καβούρια; Την τετροδοτοξίνη, μία δηλητηριώδη ουσία που υπάρχει στη σάρκα τους και είναι σε θέση να δρα πάνω στο νευρικό σύστημα, αναστέλλοντας την ικανότητα των νεύρων να στέλνουν μηνύματα σε διάφορα σημεία του σώματος. Αρκεί λιγότερο από ένα χιλιοστόγραμμο, για να προκαλέσει παράλυση όλου του σώματος. Γι’ αυτό και αποτελεί το ανερχόμενο παυσίπονο για τους ισχυρούς χρόνιους πόνους, όπως για παράδειγμα αυτούς που βασανίζουν τους καρκινοπαθείς με μεταστατικούς όγκους στα οστά.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η τετροδοτοξίνη χάρισε το βραβείο Νόμπελ Χημείας στον Ρόμπερτ Γούντγουορντ, ο οποίος ανακάλυψε τη χημική δομή της και άνοιξε τον δρόμο για τη σύνθεσή της στο εργαστήριο. Την περίοδο αυτήν, μία καναδική φαρμακευτική εταιρεία αναπτύσσει δύο νέα φάρμακα με βάση την ουσία αυτή: το πρώτο θα χρησιμοποιηθεί ως ισχυρό αναλγητικό, ενώ το δεύτερο ως αναισθητικό κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων.

Αντιφλεγμονώδη και αντιβιοτικά

Ιταλοί ερευνητές εντόπισαν σε ορισμένα είδη σφουγγαριών – και πιο συγκεκριμένα στο Cacospongia mollior και το Dysidea avara – δύο μόρια με αντιφλεγμονώδη δράση. Το πρώτο είναι η σκαλαραδιάλη, που χρησιμοποιείται ήδη στη Γαλλία και είναι σε θέση να μπλοκάρει τον σχηματισμό των λευκοτριενών, δηλαδή των διαβιβαστών φλεγμονής. Το δεύτερο είναι η αβαρόλη που διακρίνεται επιπλέον για τις αντιιικές και τις αντικαρκινικές της ιδιότητες. Αυτόν τον καιρό, Γερμανοί επιστήμονες την δοκιμάζουν σε θεραπείες για την αντιμετώπιση της ψωρίασης.
Πολύτιμο για την ανθρώπινη υγεία αποδεικνύεται και ένα άλλο σφουγγάρι, το λεγόμενο Fasciospongia cavernosa, το οποίο υπάρχει σε αφθονία στην Αδριατική. Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Βαλένθια έχουν εξάγει από αυτό μόρια με έξοχη αντιβιοτική δράση που ελπίζουν να χρησιμοποιήσουν για την αντιμετώπιση του προβλήματος της μικροβιακής αντοχής.
Την ίδια στιγμή, σε κοράλλια έχουν εντοπιστεί ενεργά συστατικά, όπως η ψευδοπτεροσίνη, που διακρίνονται για την αντιφλεγμονώδη δράση τους και θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν τόσο για την ταχύτερη επούλωση των πληγών όσο και για την αντιμετώπιση διαφόρων μορφών αρθρίτιδας.

Αντιγηραντικά

Σε ένα μικροσκοπικό είδος μέδουσας, την Turritopsis nutricola, κατάφεραν οι επιστήμονες να ξεκλειδώσουν τα μυστικά της μακροζωίας. Το συγκεκριμένο είδος καταφέρνει να κερδίζει τη μάχη με τη γήρανση και το θάνατο, επιστρέφοντας στο αρχικό στάδιο του πολύποδα, από το οποίο μετατρέπεται σε μέδουσα. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται μεταστοιχείωση (transmutation) και έχει ανοίξει νέους δρόμους έρευνας σε ό,τι αφορά την καταπολέμηση της γήρανσης των κυττάρων.
Με στόχο τον μη-εκφυλισμό των κυττάρων εργάζονται και οι επιστήμονες που ανακάλυψαν τη βρυοστατίνη, ένα μόριο που εξήγαγαν από το κοράλλι Bugula neritina. Πρόκειται για ένα ενεργό συστατικό από το οποίο θα μπορούσαν να επωφεληθούν όσοι πάσχουν από τη νόσο του Αλτσχάιμερ, αφού φαίνεται ότι μπλοκάρει τον εκφυλισμό των κυττάρων που ελέγχουν τη μνήμη. Την ίδια δράση έχει και η ομοταυρίνη, μία ουσία που εξάγεται από θαλάσσια φύκια και χορηγείται ήδη σε ασθενείς που παρουσιάζουν εγκεφαλικές βλάβες λόγω της νόσου, βελτιώνοντας σημαντικά τις γνωστικές λειτουργίες τους.

Πηγή: NaturaNrg #18