Στέλιος Παπαβέντσης

Επιστροφή στο μητρικό θηλασμό

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Πρόσωπα.

Της Μαρίας Γκέκα

Ο θηλασμός συνιστά ανθρώπινο δικαίωμα για κάθε μητέρα και για κάθε παιδί που έρχεται σε αυτόν τον κόσμο. Κι όμως, 9 στις 10 μητέρες στην Ελλάδα ξεκινούν να θηλάζουν το μωρό τους … για να εγκαταλείψουν την προσπάθεια πρόωρα μέσα στις επόμενες εβδομάδες από τη γέννηση, ερχόμενες συστηματικά αντιμέτωπες με δεκάδες εμπόδια στο θηλασμό, με ελλιπή υποστήριξη και με υπονόμευση.

Για το σημαντικό αυτό θέμα, που δεν αφορά μόνο τις νέες μαμάδες αλλά την ελληνική οικογένεια και το μεγάλωμα της νέας γενιάς, μιλήσαμε με τον παιδίατρο κ. Στέλιο Παπαβέντση, Πιστοποιημένο Σύμβουλο Γαλουχίας.

Σύμφωνα με μελέτες της τελευταίας δεκαετίας που διενεργήθηκαν στην περιοχή της Αττικής, μόνο 3 στις 10 μητέρες προσφέρουν στο παιδί το στήθος τους σαράντα ημέρες μετά τον τοκετό. Λιγότερες από 2 στις 10 Ελληνίδες ξεκινούν αποκλειστικό θηλασμό, δηλαδή δίνουν μόνο το δικό τους γάλα στο παιδί. Έξι μήνες μετά τη γέννα το ποσοστό του θηλασμού στην Ελλάδα είναι κάτω από 10%, του αποκλειστικού δε κάτω από 3%.

Τι συμβαίνει λοιπόν με τις Ελληνίδες; Τι συμβαίνει με το 80% των εγκύων που ήθελαν να θηλάσουν αλλά, έξι μήνες αργότερα, δίνουν μπιμπερό στο μωρό τους;  Μήπως δεν προσπαθούν αρκετά;

Οι περισσότερες παρασύρονται από ένα ποτάμι που οδηγεί μαζικά τις μητέρες στην κουλτούρα του μπιμπερό. Βαθιά εγκατεστημένη από τις προηγούμενες γενιές, κατά τις δεκαετίες του ’70 και ’80 στην Ελλάδα, η κουλτούρα του μπιμπερό και του υποκατάστατου μητρικού γάλακτος στην βρεφική διατροφή μεταφράζεται σε μια σειρά από πολυεπίπεδα εμπόδια προς το θηλασμό (ανύπαρκτη προγεννητική ενημέρωση, απομάκρυνση από τη μητέρα στο μαιευτήριο και επιβολή μπιμπερό χωρίς ιατρική ένδειξη, ανεπαρκής εκπαίδευση επαγγελματιών υγείας να διδάξουν τις τεχνικές του θηλασμού, και, κυρίως, συστηματική παραπληροφόρηση και προπαγάνδα για τα υποκατάστατα μητρικού γάλακτος από τις εταιρείες άμεσα και έμμεσα, μέσα από το σύστημα υγείας, τα ΜΜΕ, τα περιοδικά για γονείς, τα σούπερ μάρκετ), εμπόδια που μόνο λίγες αποφασισμένες και ανεξάρτητα ενημερωμένες γυναίκες καταφέρνουν να υπερβούν και να φτάσουν σε αποκλειστικό θηλασμό του παιδιού τους.

Ποια είναι τα οφέλη του μητρικού θηλασμού; Πότε και πώς θα πρέπει να προετοιμαστεί μια μέλλουσα μαμά για το θηλασμό;

Ο θηλασμός είναι το φυσιολογικό στην ανατροφή των μικρών παιδιών, μόνο που η συστηματική παρέκκλιση των προηγούμενων δεκαετιών έχει μετατρέψει το φυσιολογικό σε σπανιότητα. Tο ζήτημα δεν είναι αν έχει οφέλη μια φυσιολογική, μέση και όχι ιδανική κατάσταση, αλλά αν ενέχει κινδύνους η αντίθετή της τεχνητή και επιβαλλόμενη. Αν το δείτε με αυτήν τη σκοπιά, οι κίνδυνοι υγείας σε μητέρα και βρέφος από τη διακοπή του αποκλειστικού θηλασμού και τη σίτιση με υποκατάστατο είναι υπαρκτοί και σημαντικοί. Δεν προστατεύεται τόσο το παιδί που θηλάζει από ωτίτιδες ή από παχυσαρκία, όσο εκείνο που δεν θηλάζει παρουσιάζει αυξημένο κίνδυνο για ωτίτιδες και για παχυσαρκία.

Η προετοιμασία της γυναίκας πρέπει να γίνεται πριν τη γέννηση με έμφαση στην ανεξάρτητη από εμπορικά συμφέροντα ενημέρωση. Μεγάλη ευθύνη σε αυτό έχουν οι μαιευτήρες και οι μαίες της χώρας. Υπάρχουν δείγματα πολύ καλής δουλειάς σε προγεννητικό επίπεδο, αλλά πρέπει να γενικευτούν και να είναι διαθέσιμα σε κάθε έγκυο. Η παραπληροφόρηση για τη βρεφική διατροφή είναι τεράστια εκεί έξω. Μόνη εγγύηση επομένως μπορεί να είναι η έγκυρη ενημέρωση από ανθρώπους πιστοποιημένους για τις γνώσεις και την εμπειρία τους, όπως οι πιστοποιημένοι σύμβουλοι γαλουχίας IBCLC, οι εθελόντριες σύμβουλοι θηλασμού La Leche League, μαίες και παιδίατροι με πιστοποιημένη και ανεξάρτητη από τις εταιρείες μετεκπαίδευση στη βρεφική διατροφή.

Υποστηρίζετε ότι ο μητρικός θηλασμός είναι εθνικό θέμα και όχι απλώς προσωπική επιλογή;  Γιατί η χώρα μας δεν υπερασπίζει ενεργά τη μητρότητα, τη γαλουχία και το μητρικό θηλασμό;

Τα τρία πρώτα χρόνια της ζωής κάθε ανθρώπου είναι τα πιο κρίσιμα για τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς του, της ψυχικής και σωματικής του υγείας. Κάθε χώρα που οραματίζεται κάποιο καλύτερο μέλλον οφείλει να επενδύσει σε οικονομικούς και λοιπούς πόρους σε αυτά τα τρία χρόνια. Κάθε μικρή επένδυση μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη σε βάθος δεκαετιών.

Η αύξηση στα ποσοστά μητρικού θηλασμού στην Ελλάδα μπορεί να ενισχύσει τόσο άμεσα όσο και σε βάθος δεκαετιών την οικονομία της. Υπολογίστηκε ότι μια αύξηση των ποσοστών του θηλασμού στη Μ. Βρετανία μόλις κατά 1% μπορεί να οδηγήσει σε τέτοια αύξηση του δείκτη νοημοσύνης στον πληθυσμό των παιδιών, που να αποφέρει περίπου 300 εκατομμύρια λίρες κάθε χρόνο λόγω αύξησης της παραγωγικότητας. Στις ΗΠΑ υπολόγισαν ότι εάν θήλαζαν περισσότερο τα παιδιά τους θα εξοικονομούσαν 13 δισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο και θα γλίτωναν 911 θανάτους βρεφών το χρόνο.

Σύμφωνα με οικονομοτεχνική μελέτη στην Ελλάδα, εάν τα συνομήλικά μου βρέφη θήλαζαν περισσότερο και λαμβάνοντας υπόψη μόλις τέσσερις από τις πολλές ασθένειες από τις οποίες προστατεύει ο θηλασμός, θα εξοικονομούσαμε τουλάχιστον 70 εκατομμύρια ευρώ κάθε χρόνο, ενώ θα γλιτώναμε το περιβάλλον από τα σκουπίδια 5 εκατομμυρίων αλουμινένιων κουτιών, από την κατανάλωση 11 εκατομμυρίων κιλοβατώρων ανά ώρα σε ηλεκτρική ενέργεια και τη σπατάλη 50 εκατομμυρίων λίτρων νερού κάθε χρόνο. Κάθε ευρώ σε προώθηση του μητρικού θηλασμού, σε συνδυασμό με πολλές άλλες ενέργειες δεν πρόκειται να πάει ποτέ χαμένο, αλλά θα επιστρέψει στη χώρα πολλαπλάσιο.

Αναφέρετε στο βιβλίο σας «Επιστροφή στο μητρικό θηλασμό», το υποδειγματικό παράδειγμα της Βραζιλίας, που σε διάστημα 30 ετών αυξήθηκε θεαματικά η διάρκεια γαλουχίας για κάθε νέα μαμά,  χάρη σε μια εξαιρετική καμπάνια από την ίδια την πολιτεία. Πιστεύετε ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί στη χώρα μας; Και πώς;

Το μόνο που απαιτείται είναι βούληση της πολιτείας. Το Δίκτυο Δράσης για τη Βρεφική και Παιδική Διατροφή κατέθεσε το Νοέμβριο του 2013 Έκθεση με τις παραβιάσεις των εταιρειών υποκατάστατων μητρικού γάλακτος και την υπονόμευση του μητρικού θηλασμού στη χώρα σε όλους τους αρμόδιους φορείς. Ακόμα δεν έχουμε λάβει κάποια απάντηση, και φανταστείτε ότι υπάρχουν πολλά τεκμηριωμένα παραδείγματα παραβιάσεων ακόμα και της εθνικής νομοθεσίας για το θέμα, για τα οποία ο αρμόδιος φορέας, ο ΕΟΦ, θα έπρεπε, αν όχι να επιτηρεί ο ίδιος σύμφωνα με τον νόμο τις ενέργειες των εταιρειών και να επιβάλλει κυρώσεις όπου χρειάζεται, τουλάχιστον να κινητοποιείται άμεσα όταν η κοινωνία των πολιτών αναδεικνύει το πρόβλημα και τον θέτει προ των ευθυνών του.

Η βιομηχανία γάλακτος  ποντάροντας στις δυσκολίες της γαλουχίας, δυστυχώς βρίσκει συμμάχους πολλούς  γιατρούς και τα μαιευτήρια που συστήνουν από την πρώτη μέρα του τοκετού το «χημικό» γάλα στη μητέρα.  Πόσο δύσκολο είναι αυτό ν’ αλλάξει;

Καταρχάς, αυτό που λέτε «δυσκολίες γαλουχίας» είναι αποτέλεσμα δεκαετιών υπονόμευσης του μητρικού θηλασμού και ιατρικής συνενοχής και σύμπραξης με τις εταιρείες υποκατάστατων μητρικού γάλακτος. Ένα παράδειγμα, μικρό μόνο κομμάτι του παζλ: Η φύση προέβλεψε τα ανθρώπινα νεογέννητα να έχουν ενεργοποιημένα αντανακλαστικά κατά την κρίσιμη πρώτη ώρα της ζωής τους, να μένουν πάνω στη μητέρα τους και να έρχονται στο στήθος κάνοντας την πρώτη σύνδεση. Γνωρίζουμε όλοι νομίζω πολύ καλά ότι εάν ένα γατάκι που μόλις γεννήθηκε δεν έρθει αμέσως στη μητέρα του να θηλάσει και απομακρυνθεί από αυτή, τις επόμενες μέρες κινδυνεύει η μητέρα του να μην το αναγνωρίζει, εκείνο να μην μπορεί να θηλάσει και να κινδυνεύει να πεθάνει. Οι άνθρωποι ξέρετε είμαστε θηλαστικά, μπορεί να ακούγεται αυτονόητο αλλά δεν είναι, το έχουμε ξεχάσει. Αν δεν το είχαμε ξεχάσει, δεν θα βιαζόμασταν να πάρουμε το νεογέννητο μακριά από τη μάνα του, να το πλύνουμε από τις «βρόμικες» (!) εκκρίσεις, να το ντύσουμε όμορφα και να το αφήσουμε να κλαίει στο θάλαμο νεογέννητων μαζί με άλλα κακόμοιρα, ώσπου κάποιος τους χώνει στο στόμα ένα μπουκάλι για ψεύτικη παρηγοριά.

Γίνονται προσπάθειες για θετικές αλλαγές τα τελευταία χρόνια, αλλά αυτές στηρίζονται κυρίως στην πίεση από τα κάτω, δηλαδή σε απαίτηση πολλών γονιών για πιο σύγχρονη αντιμετώπιση στα μαιευτήρια, σε μεμονωμένους επαγγελματίες υγείας που συχνά δέχονται και ανηλεή πόλεμο από συναδέλφους της πεπατημένης. Μόνο η πολιτεία μπορεί να κάνει την προσπάθεια μαζική και συστηματική, απαιτώντας εναρμόνιση όλων με την επιστημονική πραγματικότητα.

Τι πρέπει να προσέξει μία μητέρα στην επιλογή γάλακτος ΕΓΑΒ, αν τελικά χρειαστεί να καταφύγει σε αυτήν τη λύση;

Μία από τις κλασικές τακτικές των εταιρειών ΕΓΑΒ είναι να διασπούν την αγορά σε πολλά κομμάτια, να προβάλλουν διαφορετικά «ειδικά» γάλατα – τα περισσότερα φτωχά επιστημονικά τεκμηριωμένα – ώστε ο γονιός να νομίζει ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των υποκατάστατων. Η αλήθεια είναι απλή: ο θηλασμός είναι ένα καινούργιο αυτοκίνητο που τρέχει με 150 χιλιόμετρα την ώρα, όλα τα υποκατάστατα μητρικού γάλακτος τρέχουν από 10 έως 20 χιλιόμετρα την ώρα. Μεταξύ 10 και 20 η διαφορά δεν είναι μεγάλη, μεταξύ 10 και 150 είναι.

Τι είναι τα Φιλικά προς τα Βρέφη Νοσοκομεία; Υπάρχουν στη χώρα μας;

Έχουν πιστοποιηθεί δύο στην Αθήνα, το Αττικό και το Έλενα Βενιζέλου, από το 2011. Ωστόσο, η διαδικασία της UNICEF απαιτεί διαρκή επανέλεγχο, αν συνεχίζουν να τηρούνται τα στάνταρ. Όταν όμως μιλάμε για στάνταρ στην ποιότητα παροχής περιγεννητικής φροντίδας, όταν μιλάμε για τελευταίες επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές που κάθε επαγγελματίας υγείας οφείλει να εφαρμόζει, τι ακριβώς σημαίνει «Φιλικά προς τα Βρέφη» νοσοκομεία; Τα υπόλοιπα είναι «εχθρικά προς τα βρέφη», και αν ναι, γιατί; Επειδή εφαρμόζουν παρωχημένες πρακτικές της δεκαετίας του ’70 και όχι τις σύγχρονες; Πρέπει λοιπόν αυτό που περιγράφεται ως «Φιλικό προς τα Βρέφη» να γίνει στάνταρ στην περιγεννητική φροντίδα κάθε μητέρας και κάθε βρέφους στην Ελλάδα, και πρέπει η πιστοποίηση να γίνει υποχρεωτική και απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνέχιση της λειτουργίας κάθε μαιευτηρίου, ιδιωτικού ή δημόσιου στην Ελλάδα. Και αν κάποιος βιαστεί να πει ότι αυτό είναι μια εξωφρενική «κομμουνιστική» ιδέα, τότε ας κοιτάξει στην πολιτεία των ΗΠΑ Καλιφόρνια, που το 2013 αποφάσισε με νόμο να απαιτήσει από όλα τα μαιευτήριά της ακριβώς αυτό, με χρονοδιάγραμμα 2 ετών να εφαρμόσουν τις επιστημονικά τεκμηριωμένες πρακτικές, ή διαφορετικά να κλείσουν.

WHO IS WHO

Ο Στέλιος Παπαβέντσης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και ειδικεύτηκε στην Παιδιατρική στα Nοσοκομεία του Λονδίνου Southend Hospital και Hillingdon Hospital. Στο Chelsea and Westminster Hospital εκπαιδεύτηκε στο τμήμα Επειγόντων Παιδιατρικών Περιστατικών και στη μονάδα Εντατικής Νοσηλείας Νεογνών ενώ εργάστηκε στα τμήματα Παιδο-γαστρεντερολογιας και Παιδο-νευρολογίας του ίδιου Νοσοκομείου. Ακολούθως, στο Great Ormond Street Hospital for Children, απέκτησε σημαντική εμπειρία στην Παιδοκαρδιολογία και Παιδοπνευμονολογία.

Είναι Διπλωματούχος του Βασιλικού Κολεγίου Παιδιατρικής της Μ. Βρετανίας (Member of the Royal College of Paediatrics and Child Health, MRCPCH) ενώ κατέχει το Δίπλωμα στην Παιδιατρική Υγεία (Diploma in Child Health, DCH) από το ίδιο Κολέγιο.

Είναι κάτοχος του διεθνούς Πιστοποιητικού Προχωρημένης Παιδιατρικής Υποστήριξης της Ζωής (APLS), καθώς και του διεθνούς Πιστοποιητικού Νεογνικής Υποστήριξης της Ζωής (NLS). Είναι Πιστοποιημένος Επιμελητής Γαλουχίας (International Breastfeeding Lactation Consultant, IBCLC) από το 2009, IBCLC number 309-75489 και κατέχει το Certificate in Breastfeeding Practice and Policy από το International Institute of Child’s Health, University of London (2010).

Είναι συγγραφέας ενημερωτικών βιβλίων για γονείς (εκδόσεις Πατάκη) και παντρεμένος με δύο μικρά παιδιά, το Χρήστο-Αλέξανδρο και την Ευαγγελία.

Πηγή: NaturaNrg τεύχος #49