Print

Food for healthy people and healthy planet

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Ecolife, Μαθήματα διατροφής.

του Παναγιώτη Α. Βαραγιάννη M.Med.Sc., Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος – Γενικός Γραμματέας Πανελληνίου Συλλόγου Διαιτολόγων-Διατροφολόγων

Το οικολογικό αποτύπωμα για την παραγωγή 1κιλού μοσχαριού ισοδυναμεί με το αντίστοιχο που προκύπτει από τη χρήση ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή για 45 ημέρες!

Ο τρόπος που διατρεφόμαστε συνδέεται άμεσα με την υπερθέρμανση του πλανήτη, με την υπεράντληση των φυσικών πόρων, με τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Στην πραγματικότητα αρκεί μια σωστή επιλογή των τροφίμων που καταναλώνουμε για να μειώσουμε κατά πολύ το προσωπικό μας οικολογικό αποτύπωμα!

Η οικολογική επιβάρυνση της Γης, ως απόρροια του τρόπου διατροφής μας συνιστά ένα καίριο πρόβλημα που αφορά όλους μας. Απαιτεί άμεση κινητοποίηση από ειδικούς και με στοχευμένη στρατηγική για τη βιώσιμη επίλυσή του με σκοπό την επαναφορά στην αρχική έννοια της διατροφής, η οποία θα έπρεπε να σηματοδοτεί μια συγκεκριμένη φιλοσοφία και στάση ζωής.

Μια πρώτη προσέγγιση του συγκεκριμένου θέματος, από τη πλευρά των ειδικών της διατροφής, έγινε πριν λίγους μήνες στο 11ο Πανελλήνιο Συνέδριο Διατροφής–Διαιτολογίας στην Αθήνα, ενώ ξαναήρθε πρόσφατα στο προσκήνιο στην ημερίδα ‘LiveWell for low impact food in Europe (LIFE)’ στις Βρυξέλλες, την οποία συνδιοργάνωνε το «Διεθνές Ταμείο για τη Φύση (WWF)».

Πιο συγκεκριμένα, στην Ευρώπη έχει διαπιστωθεί ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν καταναλώνουν αρκετά φρούτα, λαχανικά και υδατάνθρακες, σε αντίθεση με τις πρωτεΐνες και τα επεξεργασμένα τρόφιμα, που είναι πάρα πολύ υψηλά στις προτιμήσεις τους. Το WWF χρησιμοποίησε την ίδια προσέγγιση του ‘EatWell Plate’ της Αγγλίας και πρόσθεσε τα κριτήρια της αειφορίας και της βιωσιμότητας για την ανάπτυξη των βασικών αρχών του προγράμματος, καταδεικνύοντας την πλήρη συνέργεια μεταξύ της διατροφικής καθοδήγησης και των υπολογισμών περί βιωσιμότητας. Ένα νέο πρόγραμμα (LIFE) θα εφαρμοστεί πιλοτικά σε τρεις χώρες: Γαλλία, Ισπανία και Σουηδία, οι οποίες έχουν διαφορετικά μοντέλα στη γεωργία, το λιανικό εμπόριο αλλά και το διατροφικό πολιτισμό. Για κάθε χώρα, οι ερευνητές θα προσδιορίσουν τις διατροφικές τάσεις και θα δημιουργήσουν ένα εθνικό πρόγραμμα ‘Live Well’, χρησιμοποιώντας τη μορφή των εθνικών διατροφικών οδηγιών.

Πώς συνδέεται η διατροφή με την επιβάρυνση του περιβάλλοντος;

Είναι γνωστό ότι το περιβάλλον και η διατροφή του ανθρώπου είναι δυο συστήματα που αναπτύσσουν ισχυρές και αμφίδρομες σχέσεις εξάρτησης. Πιο συγκεκριμένα, το περιβάλλον διαμορφώνει τα διατροφικά πρότυπα του ανθρώπου και αντίστροφα η σίτιση επηρεάζει το οικοσύστημα.

Έτσι, διαμορφώνονται ποικίλες προκλήσεις για το περιβάλλον από τη διατροφή του ανθρώπου, οι μεγαλύτερες εκ των οποίων είναι:

  •  η βιωσιμότητα του περιβάλλοντος λόγω της απρόσκοπτης χρήσης των φυσικών του πόρων,
  • το οικονομικό αδιέξοδο σε τοπικό επίπεδο,
  • η διατάραξη του κύκλου ζωής των προϊόντων,
  • η επιβάρυνση του οικοσυστήματος (μόλυνση των υδάτων και της ατμόσφαιρας) και
  • η διαχείριση αποβλήτων.

Τι είναι το οικολογικό αποτύπωμα

Συνοπτικά θα λέγαμε ότι οι επιπτώσεις της διατροφής του ανθρώπου στο περιβάλλον αντικατοπτρίζονται μέσω του «οικολογικού αποτυπώματος». Αν και υπάρχουν πολλές προσεγγίσεις για τον όρο «οικολογικό αποτύπωμα», ο πιο κοινός εκφράζει το βαθμό κατανάλωσης των πόρων της Γης σε εκτάρια παραγωγικής γης από τους ανθρώπους. Με πιο απλά λόγια, αποτελεί ένα χρήσιμο εργαλείο που μετρά την επίπτωση του καθενός μας στη γη βάσει του τρόπου χρήσης των πόρων της (έδαφος, αέρας, νερό, ενέργεια) στην καθημερινή του ζωή (τροφή, μετακίνηση, ένδυση, κατοικία, απορρίμματα κ.ά). Στην ουσία είναι ένας δείκτης του υπερκαταναλωτισμού και της επιβάρυνσης του περιβάλλοντος από την ανθρώπινη παρουσία ως προς τη βιωσιμότητα των φυσικών πόρων. Σήμερα, το μέσο παγκοσμίως οικολογικό αποτύπωμα υπολογίζεται στα 2,2 εκτάρια παραγωγικής γης, ενώ δε θα έπρεπε να υπερβαίνει τα 1,8! Δυστυχώς, για την Ελλάδα τα νούμερα είναι απογοητευτικά.

Το φαγητό δεν είναι απλά ένα εμπόρευμα! 

Το φαγητό, η γαστρονομική μας ταυτότητα παρουσιάζει ποικίλες εκφάνσεις με τεράστια πολιτιστική σημασία και ταυτότητα, με συναισθηματισμούς και ευαισθησία. Εξάλλου, ο τρόπος που μεγαλώνουμε, παράγουμε και καταναλώνουμε τρόφιμα έχει επιπτώσεις στον πλανήτη και αυτό πρέπει να το λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη,

Από την πλευρά της στην Ε.Ε. υπάρχουν διάφορες στρατηγικές πρωτοβουλίες που αποβλέπουν στη μείωση της έντασης του αποτυπώματος του διατροφικού τομέα όπως: (α) μείωση των αποβλήτων των τροφίμων χωρίς να αυξηθεί το κόστος για τους καταναλωτές, (β) οικολογικά σήματα-ετικέτες για τα φρούτα και τα λαχανικά και (γ) βελτίωση της γνώσης και της ευαισθητοποίησης του κοινού σχετικά με την ημερομηνία λήψης των προϊόντων, δηλαδή το πώς να ερμηνεύει τις ετικέτες των τροφίμων για την ‘Ανάλωση κατά προτίμηση πριν’ και ‘Ημερομηνία Λήξης’.

Ποια τρόφιμα θεωρούνται περισσότερο επιβλαβή για το περιβάλλον;

Η κατανάλωση κρέατος και των λοιπών ζωικών προϊόντων φαίνεται να είναι η πιο κοστοβόρα για το περιβάλλον. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι το οικολογικό αποτύπωμα για την παραγωγή 1κιλού μοσχαριού ισοδυναμεί με το αντίστοιχο που προκύπτει από τη χρήση ενός ηλεκτρονικού υπολογιστή για 45 ημέρες! Οι διατροφικές οδηγίες που προτείνει η Μεσογειακή Διατροφή μοιάζουν να οδηγούν σε μονοπάτια με μικρό οικολογικό αποτύπωμα. Έτσι, οι επιλογές των καταναλωτών θα πρέπει να προσανατολίζονται σε τροφές περισσότερο υγιεινές, θρεπτικότερες, γευστικότερες οι οποίες παράγονται με μεθόδους που σέβονται το περιβάλλον και βελτιώνουν το εμπορικό και αγροτικό ισοζύγιο.

Οι πυλώνες της οικολογικής διατροφής

  1. Η μείωση κατανάλωσης του κρέατος και των λοιπών ζωικών προϊόντων,
  2. Η στροφή προς βιολογικά προϊόντα, εποχικά και τοπικά προϊόντα
  3. Η αγορά «τίμιας» τροφής θεωρούμε ότι αποτελούν τους πυλώνες για μια ‘οικολογική διατροφή’. Από αυτή την οπτική, σε παγκόσμιο επίπεδο έμφαση θα πρέπει να δοθεί στην προώθηση προτύπων κατανάλωσης (π.χ. φυτοφαγία) και μοντέλων παραγωγής τα οποία να μειώνουν τις περιβαλλοντικές πιέσεις / απόβλητα και να ικανοποιούν τις βασικές ανάγκες της ανθρωπότητας.

Ποια είναι τα οφέλη; 

Τα οφέλη από την υιοθέτηση μιας ‘οικολογικής διατροφικής συμπεριφοράς’ είναι πολλαπλά και σε πολλά επίπεδα. Δεδομένου ότι το 1/3 της εμφάνισης των διαφόρων τύπων καρκίνου αλλά και των καρδιαγγειακών παθήσεων προκαλούνται από την κακή διατροφή, η βελτίωση της διατροφής θα μπορούσε να βοηθήσει όχι μόνο το περιβάλλον, αλλά να γίνει και ο πιο σημαντικός παράγοντας για τη μείωση της εμφάνισης των ασθενειών στην Ευρώπη.

Τι πρέπει να γίνει τελικά;

Αν πρόκειται να πείσουμε τους καταναλωτές ν’ αλλάξουν τη συμπεριφορά τους, αυτό πρέπει να γίνει σωστά. Το φαγητό είναι μια αναγκαιότητα, αλλά αποτελεί επίσης μια πηγή απόλαυσης και σίγουρα μέρος της πολιτιστικής ταυτότητας. Έτσι το φαγητό είναι ένα πολύ προσωπικό και συναισθηματικό θέμα. Όμως παρά τα σταθερά και σαφή μηνύματα για τις επιπτώσεις στην υγεία στις αναπτυγμένες χώρες, η πλειοψηφία του πληθυσμού συνεχίζει να είναι υπέρβαρη ή παχύσαρκη.

Η αλλαγή των διατροφικών συνηθειών, όπως η αυξημένη κατανάλωση τοπικών και εποχικών φρούτων και λαχανικών, η μικρότερη κατανάλωση κρέατος ως κύριο πιάτο, η μικρότερη κατανάλωση των ιδιαίτερα επεξεργασμένων τροφίμων που είναι πλούσια σε ζάχαρη, λίπος και αλάτι, το μικρότερο ποσοστό  φαγητού στα απορρίμματα, καθώς και  το δικαιότερο εμπόριο των τροφίμων, αποτελούν τη μοναδική λύση και παράλληλα την αιχμή του δόρατος της νέας διατροφικής διπλωματίας.

Όσον αφορά στην τιμολογιακή πολιτική θα έπρεπε οι τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές όταν αγοράζουν τρόφιμα να  αντικατοπτρίζουν και το πραγματικό κόστος από την άποψη και του περιβάλλοντος και της υγείας. Τελειώνοντας μπορούμε να εξάγουμε το συμπέρασμα ότι σε παγκόσμιο επίπεδο είναι αναγκαίο, η διατροφική δημοκρατία να χτίζεται παράλληλα με την περιβαλλοντική δημοκρατία.

Το πιο δυναμικό moto είναι: ‘σκέψου σφαιρικά δράσε τοπικά’ ή ‘Think and act Glocal’ (από το Global-Local).

Πηγή: NaturaNrg #28