NaturaNrg#78-Goodall6-Jane Goodall

Jane Goodall

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Ecolife, Νέα.

«Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για το μέλλον της ανθρωπότητας είναι η απάθεια» – Jane Goodall –

Πόσους ανθρώπους γνωρίζετε σήμερα που, εν καιρώ ειρήνης, μπορούν με το παράδειγμά τους να εμπνεύσουν; Να ανοίγουν νέους ορίζοντες και να μπορούν με την ήρεμη δύναμή τους να αλλάξουν την επιστήμη, την ιστορία, τον κόσμο; Όχι πολλούς, θα πείτε, ιδιαίτερα στην εποχή μας που μάλλον λίγοι μπορούν να μας εμπνεύσουν πια και να μας κάνουν να δούμε το μέλλον με αισιόδοξη ματιά!

Συναντήσαμε τη Τζέιν Γκούντολ, τη γυναίκα-θρύλο του παγκόσμιου περιβαλλοντικού κινήματος (γνωστή και ως «Πρώτη Κυρία» της Φύσης), πριν ένα μήνα στην Αθήνα, στο πλαίσιο της διάλεξης που έδωσε στο Μέγαρο Μουσικής, καλεσμένη από τον εκδοτικό οίκο Πατάκη, το Megaron Plus, το British Council και το American Community Schools (ACS) Athens, με βασικό σκοπό να μιλήσει για το πρόγραμμα “Roots & Shoots”, το ελπιδοφόρο εγχείρημά της, που αφορά τους νέους όλου του κόσμου σε μια προσπάθεια να αναλάβουν δράση για τη βελτίωση του περιβάλλοντος και του ανθρώπου.

Η συναρπαστική ιστορία της Tζέιν Γκούντολ

H Tζέιν Γκούντολ πρόκειται για μια αναμφίβολα ξεχωριστή γυναίκα, διεθνώς αναγνωρισμένη πρωτευοντολόγος, ανθρωπολόγος και Πρέσβειρα Ειρήνης των Ηνωμένων Εθνών, ιδρύτρια του Ινστιτούτου Τζέιν Γκούντολ (the Jane Goodall Institute). Πίσω όμως από όλους αυτούς τους τίτλους κρύβεται μια γυναίκα με παιδική ψυχή, παρά τα 82 της χρόνια, που τόλμησε κι έκανε το όνειρό της πραγματικότητα, και που εξακολουθεί να ονειρεύεται έναν κόσμο καλύτερο. «Όχι με αυτά που συμβαίνουν προς το παρόν παγκοσμίως, όπως λέει η ίδια, αλλά με αυτά που ελπίζει ότι θα συμβούν, καθώς τα σημερινά παιδιά θα ενηλικιώνονται. Για αυτό και οι προσπάθειές της έχουν επικεντρωθεί στην ενδυνάμωση και ενίσχυση της παιδικής πρωτοβουλίας, μέσα από το πρόγραμμα «Roots and Shoots» του Ιδρύματός της, που τώρα αρχίζει να «ριζώνει» και στη χώρα μας.

Όλα για κείνη ξεκίνησαν το 1960, χωρίς σχετικές σπουδές, με ελάχιστα χρήματα αλλά με μεγάλη πίστη στο εγχείρημά της και το Θεό, βρέθηκε, μικρό κορίτσι ακόμη, εξαιτίας μιας συγκυρίας, από τις νότιες ακτές της Αγγλίας στην Αφρική. Αλλά ας πάρουμε την ιστορία της ζωής της από την αρχή … όπως ακριβώς την αφηγήθηκε στο κοινό της Αθήνας με την υπέροχη φωνή της

Μια φορά κι έναν καιρό, ένα ξανθό κοριτσάκι μεγάλωνε στο Μπόρνμουθ της Αγγλίας σε ένα ευχάριστο οικογενειακό περιβάλλον, περιτριγυρισμένη από ζώα της εξοχής. Από μικρή, η Τζέιν αγαπούσε πολύ τα ζώα και προφανώς είχε μια αγνή καρδιά, εμφορούμενη από ιδανικά και αξίες.

Σε ηλικία 26 ετών, και μετά από δύο χρόνια σκληρής αποταμίευσης από δύο δουλειές ως γραμματέας και σερβιτόρα συγκέντρωσε τα χρήματα για το πολυπόθητο ταξίδι στην Αφρική με το πλοίο της εποχής. Ήταν καλεσμένη μιας φίλης που είχε μετακομίσει με τους γονείς της στην Κένυα. Επιτέλους θα έκανε το όνειρό της πραγματικότητα. Από μικρή είχε μεγάλη αγάπη για τη φύση και τα ζώα και όνειρό της ήταν να μελετήσει την άγρια ζωή της Αφρικής. Άλλωστε, το αγαπημένο της παιδικό βιβλίο ήταν ο Ταρζάν της ζούγκλας. «…Mόνο που παντρεύτηκε τη λάθος Τζέιν», όπως λέει η ίδια χιουμοριστικά.

Όταν πέρασε τη διώρυγα του Σουέζ, αφήνοντας πίσω την Ευρώπη και αντίκρισε τα πουλιά που ταξίδευαν για την Αφρική συνειδητοποίησε ότι είχε επιτέλους φθάσει στον τόπο των ονείρων της! Κατά την παραμονή της εκεί της συνέστησαν να γνωρίσει το διάσημο παλαιοντολόγο Λούις Λίκι (Dr. Lewis Leakey) και τη σύζυγό του Μαίρη και κατάφερε να γίνει γραμματέας τους. Το ζεύγος Λίκι έχαιρε ήδη της διεθνούς αναγνώρισης, χάρη στις ανακαλύψεις απολιθωμάτων στο φαράγγι Ολντουβάι της Τανζανίας. Τότε ο Δρ. Λίκι εκτίμησε την εργατικότητα της Τζέιν και τη ρώτησε αν θα την ενδιέφερε να μελετήσει τους χιμπαντζήδες στην περιοχή, που πλέον είναι γνωστή ως Εθνικό Πάρκο Γκόμπε στην Τανζανία. Φυσικά, η Τζέιν ενθουσιάστηκε με την ευκαιρία που της δινόταν!​ Να σημειωθεί ότι ποτέ μέχρι τότε δεν είχε γίνει κάποια μακροχρόνια μελέτη των χιμπατζήδων στο φυσικό τους περιβάλλον. Έτσι θα ήταν λογικό να αναλάβει αυτή τη δουλειά κάποιος διδάκτωρ ηθολογίας (της επιστήμης που μελετά τη συμπεριφορά των ζώων), ή τουλάχιστον ένας πτυχιούχος ζωολόγος ή βιολόγος κι αυτό προκάλεσε την έκπληξη και τα σχόλια πολλών επιστημόνων.

Εκείνη την εποχή ήταν πολύ δύσκολο για μία λευκή γυναίκα να ταξιδεύει μόνη στην Αφρική. Έτσι, την ακολούθησε σε αυτό το ταξίδι και η μητέρα της. Η δρ. Γκούντoλ αναφέρει συχνά τη μητέρα της, καθώς αυτή στήριζε πάντα τα όνειρά της και ενθάρρυνε κάθε προσπάθειά της. «Μην τα παρατάς και μην αφήσεις ποτέ κανέναν να σου πει ότι δεν μπορείς να κάνεις αυτό που θέλεις!» ήταν τα λόγια της μητέρας της, που ακόμη της δίνουν δύναμη κι ελπίδα για τη ζωή.

NaturaNrg#78-Goodall1-Jane Goodall

Όταν έφτασαν στο Εθνικό Πάρκο Γκόμπε, έστησαν σκηνές και η Τζέιν ξεκίνησε αμέσως να ψάχνει για χιμπαντζήδες. Κανείς δεν τους είχε μελετήσει στο φυσικό τους περιβάλλον μέχρι τότε και κάθε φορά που η Τζέιν πήγαινε κοντά τους εξαφανίζονταν. Προς το τέλος του ταξιδιού της, έχοντας κάνει υπομονή για μήνες, η Τζέιν κατάφερε να προσεγγίσει μία ομάδα χιμπαντζήδων και να καταγράψει τη συμπεριφορά τους, γεγονός που τάραξε τα νερά της επιστημονικής κοινότητας. Κατέγραψε αναλυτικά το πώς οι χιμπαντζήδες κοιμούνται, τρώνε και κινούνται. Μελέτησε την κοινωνική τους δομή, τις οικογενειακές και κοινωνικές τους σχέσεις. Επιπλέον, έκανε λόγο για συναισθήματα και προσωπικότητες, κάτι το οποίο δεν πίστευε κανείς μέχρι τότε, αφού θεωρούσαν πως μόνο οι άνθρωποι κατέχουν αυτά τα χαρακτηριστικά.

Η μελέτη της είχε τεράστια επιτυχία, και ενώ ο αρχικός προγραμματισμός της έρευνας προβλεπόταν να κρατήσει περίπου ένα με δύο χρόνια, συνεχίζεται ακόμα και σήμερα, 55 χρόνια μετά, από την ερευνητική της ομάδα. Η ίδια η Γκούντολ έμεινε εκεί περισσότερο από τριάντα χρόνια μελετώντας αυτή την ομάδα των χιμπατζήδων. Η πρώτη καταγραφή των αποτελεσμάτων της έρευνάς της έγινε το 1971, δέκα περίπου χρόνια από τότε που πρωτοπάτησε το πόδι της στην Τανζανία, και εξιστορείται στο πρώτο της το βιβλίο, τη «Σκιά του Ανθρώπου».

Από τις πιο πρωτοπόρες ανακαλύψεις που έκανε ήταν η χρήση εργαλείων από τους χιμπαντζήδες. Ο χιμπαντζής, τον οποίο ονόμασε David Greybeard χρησιμοποίησε μία «λεπίδα» από γρασίδι για να… «ψαρέψει» τερμίτες μέσα από τη φωλιά τους. Τότε, το περιοδικό National Geographic δημοσίευσε τις πληροφορίες αυτές μαζί με φωτογραφικό υλικό. Το όνομα της δρ. Τζέιν Γκούντολ είχε πλέον αρχίσει να γίνεται γνωστό. Αφότου έγινε αυτή η ανακάλυψη, πολλοί άλλοι επιστήμονες έσπευσαν να μελετήσουν αυτά τα θαυμαστά ζώα, καθώς και άλλα πρωτεύοντα θηλαστικά. «Δυστυχώς η μητέρα μου δεν πρόλαβε για δύο βδομάδες να δει δημοσιευμένες τις παρατηρήσεις μου στο National Geographic» είπε.

Στην αρχή της καριέρας της, οι υπόλοιποι επιστήμονες δεν έτρεφαν μεγάλο σεβασμό για τη δρ.Τζέιν, καθώς τότε δεν κατείχε πτυχίο πανεπιστημίου και επιπλέον χρησιμοποιούσε ερευνητικές μεθόδους οι οποίες δεν ήταν αποδεκτές. Όπως, για παράδειγμα, το γεγονός ότι έδινε ονόματα στους χιμπαντζήδες που ερευνούσε, αντί για νούμερα. Χρειάστηκε κάποιο διάστημα για να αποδεχτεί η επιστημονική κοινότητα τα αποτελέσματα των ερευνών της, αφού μέχρι τότε κανείς δεν πίστευε πόσο κοντά είμαστε εξελικτικά με αυτά τα είδη και πως δεν είναι μόνο ο άνθρωπος που ξέρει να φτιάχνει εργαλεία, να έχει συναισθήματα και να έχει ξεχωριστή προσωπικότητα.

To 1965 η δρ. Τζέιν Γκούντολ απέκτησε το διδακτορικό της στην Ηθολογία από το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ και έγινε το όγδοο άτομο στην ιστορία των πανεπιστημίων που κατάφερε να αποκτήσει διδακτορικό χωρίς να έχει πάρει άλλο πτυχίο από πανεπιστήμιο. Από το 1970 ως το 1975 η δρ. Τζέιν ήταν επισκέπτρια καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, στο Τμήμα Ψυχιατρικής.

Επιστημονική συμβολή και διεθνής αναγνώριση

NaturaNrg#78-Goodall3-Jane Goodall

Η Γκούντολ θεωρείται δικαίως ως μία από τις εμβληματικές μορφές της επιστήμης. Η θέση του βιολόγου Στέφεν Τζέι Γκουλντ ότι «το έργο της Τζέιν Γκούντολ για τους χιμπατζήδες αντιπροσωπεύει ένα από τα μεγαλύτερα επιστημονικά επιτεύγματα της δύσης» δεν είναι σίγουρα υπερβολική. Η Γκούντολ ήταν αυτή που συνέχισε τη μεγάλη παράδοση της ηθολογίας και της έδωσε ένα νέο πρόσωπο, πιο ανοιχτό στο ευρύ κοινό. Δεν είναι τυχαίο ότι θεωρείται η σημαντικότερη πρωτευοντολόγος, μεταξύ των άλλων μεγάλων Φρανς ντε Βάαλ, Ντάιαν Φόσεϊ, Τζορτζ Σάλερ.

Ωστόσο η αναγνώριση της Γκούντολ δεν ήρθε χωρίς κόπο. Πολλοί οι επιστήμονες κορόιδευαν τον δρα. Λίκι που έστειλε τη γραμματέα του να μελετήσει τους χιμπατζήδες και η κατάσταση ήταν ακόμα χειρότερη γιατί η Γκούντολ ήταν ελκυστική και είχε φωτογένεια. «Η ξανθιά που προτιμά τους χιμπατζήδες παρά τους άντρες» ήταν ο τίτλος μιας εφημερίδας. Αλλά και στο πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ δέχτηκε επιπλήξεις από τους εκεί επιστήμονες. «Όταν με δέχτηκαν στο Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ, μου είπαν ότι δεν ήταν σωστό να μιλώ για τους χιμπατζήδες σαν να έχουν προσωπικότητα, νου –ικανού να σκέφτεται– ή σαν να έχουν συναισθήματα, παρόμοια με αυτά που ονομάζουμε εμείς «ευτυχία», «θλίψη», «θυμό», «απόγνωση», και άλλα. Με άλλα λόγια υπήρχε μια σαφής γραμμή που χώριζε «εμάς» απ’ «αυτά.»

Η σοφία της επιστημονικής δράσης της όμως έγκειται στη θεώρηση του ανθρώπου ως αναπόσπαστο μέρος του περιβάλλοντος. Δεν μπορεί να σώσει κανείς τους χιμπαντζήδες όταν υποφέρουν και πεινούν οι άνθρωποι. Έτσι, το πρώτο πράγμα που έκανε ήταν να εντάξει τους τοπικούς πληθυσμούς στα προγράμματα μελέτης των χιμπαντζήδων, γεγονός το οποίο αφενός τους απέφερε ένα μικρό εισόδημα και αφετέρου τους έδωσε την υπερηφάνεια της εργασίας.

Μετά από όλα αυτά τα επιτεύγματα, η φήμη που απολαμβάνει σήμερα δεν είναι κάτι το αναπάντεχο. Η αναγνωρισιμότητά της ξεπερνά κάθε προηγούμενο. Έχουν γραφτεί πάνω από δέκα βιογραφίες της, έχουν γυριστεί δεκάδες ντοκιμαντέρ γι’ αυτήν, η ίδια έγινε μέχρι και ηρωίδα σε κινούμενα σχέδια, προσφάτως και σε βιβλίο κόμικς.

Σήμερα, σε ηλικία 82 χρόνων, ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο για περισσότερες από 300 μέρες το χρόνο μιλώντας για τους χιμπατζήδες, την ανθρώπινη πείνα και τη βιοποικιλότητα. Έχει δεχτεί αναρίθμητες διακρίσεις και βραβεία για το επιστημονικό, ανθρωπιστικό και περιβαλλοντικό της έργο. Μεταξύ αυτών, το 2002 ανακηρύχτηκε «Αγγελιοφόρος της Ειρήνης των Ηνωμένων Εθνών.

«Roots and Shoots» και στην Ελλάδα

NaturaNrg#78-Goodall-Roots

Η πρώτη ομάδα Roots & Shoots Greece εν δράσει…

Το πρόγραμμα Roots & Shoots (Ρίζες και Βλαστοί) δημιουργήθηκε το 1991 από την Τζέιν Γκούντολ και μία ομάδα 12 μαθητών της στην Τανζανία. Το πρόγραμμα σήμερα έχει εξαπλωθεί παγκοσμίως, με σκοπό να δώσει τα απαραίτητα εργαλεία σε παιδιά και νέους κάθε ηλικίας ώστε να βρουν πρακτικές λύσεις σε προβλήματα που αντιμετωπίζει η κοινωνία τους

Η δρ. Γκούντολ πιστεύει πως κάθε άνθρωπος μπορεί να κάνει τη διαφορά στην κοινότητά του. Αν άνθρωποι με κοινά ενδιαφέροντα σχηματίσουν ομάδες, τότε το αποτέλεσμα της προσπάθειάς τους θα είναι ακόμα καλύτερο. Με αυτό το δωρεάν πρόγραμμα δίνεται η ευκαιρία σε όλους τους νέους να συνεργαστούν και να γίνουν μέλη ενός διεθνούς κινήματος που θα αλλάξει τον κόσμο προς το καλύτερο. Το πρόγραμμα λειτουργεί σε περισσότερες από 130 χώρες και έχει πάνω από 150.000 ενεργά μέλη σε όλο τον κόσμο ενώ τον περασμένο Ιούνιο ιδρύθηκε και ελληνικό παράρτημα. Στην επίσημη ιστοσελίδα του προγράμματος www.rootsandshoots.org. μπορεί κανείς να βρει τη βάση δεδομένων με όλες τις εργασίες που έχουν γίνει μέχρι στιγμής*.

Ναι, είναι ακριβώς η εργασία της και η ενασχόλησή της με τα παιδιά που κάνει την δρα Τζέιν Γκούντολ αισιόδοξη για το μέλλον. Όσο για εμάς τους ενηλίκους, μας καλεί να θυμόμαστε ότι η Γη δεν μας ανήκει. Την έχουμε δανειστεί από τα παιδιά μας και δεν πρέπει να τους την κλέψουμε…

*Μέλη του Roots & Shoots μπορούν να γίνουν όλοι πολύ εύκολα, απλώς με την εγγραφή τους στο www.rootsandshoots.org. Για περισσότερες πληροφορίες επικοινωνήστε με την ομάδα μας μέσω email: rsgreece@janegoodall.org ή ακολουθήστε μας στο Facebook: Roots&Shoots Greece και στο Twitter: @rsGreece

Τον Μάρτιο το ντοκιμαντέρ «JANE» θα προβληθεί στο National Geographic

NaturaNrg#78-Goodall4-Jane Goodall

Το 1963, το ιστορικό ντοκιμαντέρ της με τους άγριους χιμπαντζήδες, έγινε φαινόμενο. Κρυμμένο βαθιά στο αρχείο του National Geographic βρισκόταν πλούσιο αμοντάριστο υλικό που δεν είχε φτάσει ποτέ στην τηλεόραση. Τον Μάρτιο του 2017 ο υποψήφιος για Oscar και Emmy σκηνοθέτης Brett Morgen θα φέρει και πάλι στο φως την ιστορία περιπέτειας, θριάμβου και ανακάλυψης της Dr. Goodall και θα μας παρουσιάσει μια αθέατη, αυθεντική πλευρά της, μέσα από το νέο ντοκιμαντέρ «JANE» που θα προβληθεί στο National Geographic.

NaturaNrg#78-Goodall5-Jane Goodall

Από τη συνάντηση της Μαρίας Γκέκα, αρχισυντάκτρια της NaturaNrg, με την Jane Goodall στο Μέγαρο Μουσικής.

Της Μαρίας Γκέκα

Πηγή Natura Nrg #78