Ακρόπολη, ασπρόμαυρη

Λιμνάζοντα νερά στο βράχο της Ακρόπολης

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Πολιτισμός.

Της Δήμητρας Τριανταφύλλου

Τον Ιούλιο του 2012, η είδηση πως ο καύσωνας (αποτέλεσμα ανάμεσα στα άλλα και των μειωμένων βροχοπτώσεων τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα) σε συνδυασμό με το νέφος της αιθαλομίχλης που έχει στρογγυλοκαθίσει στο …θόλο της πρωτεύουσας εδώ και τρία χρόνια οδηγούσαν κάποιες μέρες στο κλείσιμο του επισκέψιμου χώρου της Ακρόπολης νωρίτερα από την προβλεπόμενη ώρα (αφού καύσωνας+ αιθαλομίχλη= αύξηση των ήδη τσιμπημένων καλοκαιρινών θερμοκρασιών) έκανε τον γύρο του κόσμου. Ένα χρόνο αργότερα, οι πρωτοφανείς βροχοπτώσεις του Φεβρουαρίου του 2013 προκαλούσαν με τη σειρά τους προβλήματα αστάθειας στα Τείχη της Ακρόπολης. Συμπέρασμα 1: η κλιματική αλλαγή είναι εδώ κι απειλεί τα μνημεία μας. Συμπέρασμα 2: το ρεπορτάζ δείχνει ότι τουλάχιστον τα αντανακλαστικά της «Επιτροπής Συντήρησης Μνημείων της Ακρόπολης» είναι γρήγορα.

Ποια είναι η αλήθεια για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα μνημεία;

Στο συνέδριο «Κλιματική αλλαγή και διαχείριση αρχαιολογικών χώρων» (το πρώτο στο είδος του) με θέμα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους (πραγματοποιήθηκε τον Απρίλιο του 2012 στο Μουσείο της Ακρόπολης με διοργανωτή την «Πρωτοβουλία για την Πολιτιστική Κληρονομιά» η οποία βρίσκεται υπό την αιγίδα του ΥΠΠΟΤ) ο καθηγητής Φυσικής της Ατμόσφαιρας, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών και πρώην διευθυντής του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Χρήστος Ζερεφός μίλησε για δραματικές αλλαγές καθώς έως το 2100 οι ημερήσιες θερμοκρασίες θα ξεπερνούν τους 35 °C για επιπλέον 35 ως 40 ημέρες τον χρόνο, ενώ στις ήδη υπάρχουσες τροπικές νύχτες θα προστεθούν άλλες 50, με τη θερμοκρασία να μην πέφτει κάτω από τους 20°C.

Άλλα πιθανά σενάρια που αναλύθηκαν σε εκείνο το συνέδριο ήταν τα εξής: παράκτια μνημεία και αρχαιολογικοί χώροι θα κινδυνέψουν να καταποντισθούν στη θάλασσα, αφού η στάθμη της αναμένεται να ανέβει. Οι μεγάλες διαφορές θερμοκρασίας ημέρας – νύχτας ενδέχεται να προκαλέσουν θραύσεις κι άλλες φθορές στα πετρώματα. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορεί να επιφέρουν τεράστιες καταστροφές σε μνημεία, που είναι κατασκευασμένα από εύθρυπτα υλικά.

Εύλογα αναρωτιέται κανείς: «Πώς θα επηρεάσει η πραγματικότητα της κλιματικής αλλαγής τα μνημεία της Ελλάδας;» Πριν από μερικούς μήνες η κοινή γνώμη έμαθε ότι νερά που λιμνάζουν στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης δημιουργούν προβλήματα στη διατήρηση του τείχους και των πρανών του, γι” αυτό και συντάχθηκε από την «Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως» ένα ειδικό masterplan αποκατάστασης του τείχους. Κι αυτά είναι τα καλά νέα- ότι το ζήτημα της διαχείρισης των όμβριων υδάτων και της φροντίδας του τείχους έχουν μπει σε τροχιά υλοποίησης.

Η αρχή του προβλήματος

Οι ισχυρές βροχοπτώσεις του 2013 προκάλεσαν πτώσεις βράχων και λίθων από το νότιο τείχος της Ακροπόλεως. Στρέφοντας το ενδιαφέρον στο τείχος το ΕΣΜΑ («Επιτροπή Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως») διαπίστωσε έξι προβληματικά σημεία στην επιφάνεια του βράχου, όσον αφορά στην απορροή των υδάτων. Τα ύδατα είτε κατεισδύουν από το έδαφος (το οποίο δεν είναι αυτό που ήταν κατά την αρχαιότητα) είτε ανεβαίνουν από τη γη σε κάποια έγκοιλα τμήματα των βράχων Το μεγάλο πρόγραμμα αποκατάστασης των τειχών που θα εξελιχθεί σε ορίζοντα δεκαετίας παρουσιάστηκε πριν από λίγο καιρό σε συνεδρίαση της ΕΣΜΑ παρουσία της γενικής γραμματέως Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη.

Τι συμβαίνει αυτή τη στιγμή στο Βράχο

«Πέρυσι είχαμε πρωτοφανή φαινόμενα βροχόπτωσης- στα τέλη του Φεβρουαρίου έριξε σε πολύ σύντομο διάστημα πολλή μεγάλη ποσότητα νερού. Αυτά τα φαινόμενα ήταν η κινητήριος δύναμη για το masterplan της αποκατάστασης των τειχών, γιατί κατέδειξαν με σαφήνεια ότι παρ” ότι οι συστηματικές μετρήσεις μας στα τείχη έδειχναν ότι όλα είναι εντάξει εντούτοις μπορούν να δημιουργηθούν σήμερα και με αυτό το κλίμα προβλήματα μέσα σε ελάχιστο χρόνο» μου εξηγεί η σύμβουλος της «Επιτροπής Συντήρησης Μνημείου Ακρόπολης» κυρία Βασιλική Ελευθερίου μια ηλιόλουστη ανοιξιάτικη μέρα στο προνομιακό από άποψη θέσης και θέας κτήριο της επιτροπής στην Πλάκα.

«Το ζήτημα των βροχοπτώσεων στην Αθήνα εκδηλώνεται προς το χειρότερο. Το θέμα της ρύπανσης της ατμόσφαιρας πάλι, και της επίδρασής της πάνω στα μάρμαρα είναι αρκετά βελτιωμένο σε σχέση με τη δεκαετία του” 80. Όσο για το ζήτημα της αιθαλομίχλης, η αλήθεια είναι ότι είναι σύντομο το διάστημα που παρατηρείται το φαινόμενο για να βγάλουμε συμπεράσματα, παρ” όλα αυτά, αν συνεχιστούν οι ίδιες πρακτικές, μακροπρόθεσμα θα μπορούμε να έχουμε προβλήματα, μιας και τα μνημεία εκτίθενται στο εξωτερικό περιβάλλον.

Τα τείχη της Ακρόπολης είναι ένα πολύ σημαντικό κομμάτι του μνημείου, γιατί έχουν πάρα πολλές φάσεις. Στο βόρειο τείχος, για παράδειγμα, έχουν ενσωματωθεί πολλά αρχιτεκτονικά μέλη από τους αρχαϊκούς ναούς της Ακρόπολης κι από σφονδύλους του Προ Παρθενώνα. Με δύο λόγια: παρακολουθώντας το Βόρειο Τείχος μπορεί κάποιος να παρακολουθήσει την ιστορία ολόκληρου του χώρου της Ακρόπολης. Υπάρχουν περιοχές του τείχους που είναι σε καλύτερη κατάσταση κι άλλες σε χειρότερη. Στο νότιο τείχος, επειδή το ύψος ήταν πολύ μεγαλύτερο κι επειδή υπήρχαν ήδη εκτεταμένα προβλήματα ευστάθειας, υπάρχουν κι εκτεταμένες ανακατασκευές. Το masterplan που “τρέχει” τώρα αφορά το τείχος και τον βράχο. Στο πλάνο συμπεριλαμβάνονται υδραυλικές και γεωστατικές μελέτες- οι οποίες απαιτούν εξειδικευμένο προσωπικό για να υλοποιηθούν αλλά και χρήματα. Απ” ό,τι φαίνεται κι από την επαφή μας με το Υπουργείο Πολιτισμού αμφότερα θα χρηματοδοτηθούν από δημόσιες επενδύσεις. Η υπηρεσία μας έχει ήδη κάνει την προμελέτη και για τη διευθέτηση των όμβριων υδάτων πάνω στο Βράχο. Όπως ίσως γνωρίζετε, αυτή τη στιγμή πραγματοποιείται ένα συνολικό έργο ανάπλασης σε όλα τα Μνημεία της Ακρόπολης (τα κυριότερα στον Παρθενώνα και στα Προπύλαια) -πρόγραμμα ενταγμένο στο ΕΣΠΑ-. Μέρος αυτού του έργου ήταν από την αρχή κι η παρακολούθηση του περιμετρικού τείχους το οποίο παρατηρούμε με διάφορες μεθόδους σε όλη τη διάρκεια του Γ” ΚΠΣ από το 2000 μέχρι το 2010. Να σας πω εδώ ότι στο πέρασμα αυτών των χρόνων γίνονται σημαντικές αλλαγές στον τρόπο που δουλεύουν οι επιστήμονες γύρω από τα μνημεία, για παράδειγμα κάποτε στις αποκαταστάσεις χρησιμοποιούσαμε μπετό και σίδερο, ενώ σήμερα χρησιμοποιείται τιτάνιο και μάρμαρο Πεντέλης, το οποίο είναι και το ίδιο το φυσικό υλικό του μνημείου»

Πώς θα αντιμετωπιστεί το πρόβλημα

  • πιλοτική εφαρμογή στερεώσεως του τείχους μεταξύ των αντηρίδων της νοτίου πλευράς, που έχει ήδη εγκριθεί από το ΚΑΣ
  • επαναδιαμόρφωση δαπέδων με βελτίωση δικτύων απορροής στη νότια πλευρά του Τείχους με στόχο τη συλλογή και τη μεταφορά των όμβριων υδάτων στο υφιστάμενο αποχετευτικό δίκτυο που αναπτύσσεται περιμετρικά του μουσείου και το οποίο συνδέεται με το δίκτυο της πόλης στην οδό Θρασύλλου
  • δημιουργία βασικών υποδομών στη βόρεια πλευρά, διότι εκεί αφενός πρέπει να συγκεντρωθούν τα νερά για να κατευθυνθούν στις υδρορροές και στον Περίπατο.

Ποια έργα έχουν αποκατασταθεί μέχρι στιγμής στο Βράχο της Ακρόπολης από το συνολικό αναστηλωτικό έργο αποκατάστασης των μνημείων

(για να μην αναρωτιέστε τι δουλειά έχουν όλες αυτές οι σκαλωσιές που βλέπουμε τα τελευταία χρόνια …καρφωμένες στην Ακρόπολη)

  • Η ανατολική πλευρά του Παρθενώνα
  • Η βόρεια πλευρά του Παρθενώνα
  • Ο πρόναος
  • Ο οπισθόναος
  • Αυτή τη στιγμή εκτελούνται εργασίες στη δυτική πλευρά

Εσείς ξέρατε ότι εδώ και 12 χρόνια λέιζερ…θεραπεύουν την Ακρόπολη;

Μάλιστα το αναστηλωτικό πρόγραμμα που βρίσκεται σε εξέλιξη στα μνημεία της Ακρόπολης και ιδίως η καινοτομική και διεθνώς πρωτοποριακή τεχνική καθαρισμού της επιφάνειας των μαρμάρων με λέιζερ παρουσιάστηκε πρόσφατα σε έξι πανεπιστήμια των Η.ΠΑ.

Η καινοτομία έγκειται στην ταυτόχρονη χρήση δύο δεσμών λέιζερ, που επιτρέπει στον συντηρητή να αφαιρεί με ακρίβεια τις επικαθίσεις των ρύπων από την επιφάνεια των γλυπτών, διασφαλίζοντας ότι το αρχικό υπόστρωμα δεν θα αποχρωματιστεί, ούτε θα υποστεί κάποια άλλη ζημιά, και αποκαλύπτοντας παράλληλα τη μοναδική του επιφάνεια. Η εφαρμογή της μεθόδου συντήρησης με λέιζερ ξεκίνησε το 2001 από την «Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως» σε συνεργασία με την Α” Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, ενώ από το 2009 συνεχίζεται και από το Μουσείο της Ακρόπολης.

O δρ. Ευάγγελος Κυριακίδης, διευθυντής της «Πρωτοβουλίας για την ανάδειξη της Πολιτιστικής Κληρονομιάς» στο πρώτο συνέδριο για την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της στα μνημεία και τους αρχαιολογικούς χώρους είπε:

«Οι άνθρωποι που πλήττονται μπορούν να μεταφερθούν και να προσαρμοστούν με τραγικές, φυσικά, συνέπειες. Τα μνημεία, όμως, απλώς θα καταστραφούν. Στην Ελλάδα το θέμα μάς ενδιαφέρει εθνικά, καθώς στο ζήτημα της κλιματικής αλλαγής δεν έχουμε φωνή, με την έννοια ότι δεν είμαστε μολυντές ούτε προηγμένοι τεχνολογικά. Στα μνημεία όμως όλοι μάς παραδέχονται»

Πηγή NaturaNrg #50