Νερό: η πηγή των πολιτισµών

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Νέα, Περιβάλλον, Πολιτισμός.

 

«Νερό και Πολιτισμός» είναι το θέμα της φετινής Παγκόσμιας Ημέρας για το  Νερό. Το νερό δεν είναι μόνο βασικό συστατικό της ζωής, αλλά και στοιχείο πολιτισμού. Αποτελεί έμπνευση για τους  καλλιτέχνες, επίκεντρο  της επιστημονικής έρευνας ενώ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στο  τελετουργικό  πολλών θρησκειών,  παραδόσεων και πίστεων.

Το νερό αποτελεί το βασικότερο παράγοντα της ζωής στον πλανήτη, υπάρχει στη φύση και με τις τρεις μορφές της ύλης και καλύπτει τα 3/4 της επιφάνειας της Γης. Η πολυμορφία της εμφάνισής του – πηγές, χείμαρροι, ποτάμια,  λίμνες, έλη,  θάλασσες,  ωκεανοί, υδρατμοί, βροχή, χιόνι, χαλάζι, πάγος – είναι αξιοθαύμαστη. Το νερό είναι η γενεσιουργός αιτία της ζωής.

Οι δρόμοι του νερού

Οι σηµαντικότεροι πολιτισµοί γεννήθηκαν κοντά στο νερό. Ιδιαίτερα, στη Μεσόγειο το νερό έπαιξε σηµαντικό ρόλο στη διαµόρφωση των πολιτισµών. Οι δρόµοι των ποταµών και των θαλασσών προµήθευαν στις ανθρώπινες κοινωνίες όχι µόνο νερό για τις καλλιέργειες και µέσα διατροφής, αλλά κι έναν ασφαλή κι εύκολο δρόµο για τις µετακινήσεις, το εµπόριο, τις ανταλλαγές προϊόντων, αλλά και την επικοινωνία µεταξύ των ανθρώπων, των λαών, των πολιτισµών! Ο Αιγυπτιακός πολιτισµός συνέδεσε τη ζωή του µε τον ποταµό Νείλο, ο πολιτισµός της Μεσοποταµίας µε τον Τίγρη και τον Ευφράτη, ο ελληνικός πολιτισµός µε τα πλούσια παράλια…

Η δύναμη που έδινε το νερό στις αρχαίες κοινωνίες, έκανε τους ανθρώπους να το λατρέψουν. Πέρα από αντικείμενο λατρείας το νερό θεωρήθηκε ένα από τα βασικότερα στοιχεία κοσμογονίας σε όλους τους πρωτόγονους λαούς. Στις πανάρχαιες δοξασίες των λαών, όπως σώζονται στις μυθολογίες τους, το νερό αποτελεί στοιχείο εξαγνισμού και κάθαρσης και η ζωοποιός του δύναμη συνδέθηκε με μαγικές και θεραπευτικές ιδιότητες. Το διαυγές νερό συμβολίζει την αγνότητα και γι” αυτό τελετουργικές διαδικασίες όπως το καθαρτήριο νίψιμο, το ράντισμα ή η κατάδυση στο νερό συναντώνται σε πάρα πολλούς αρχαίους λαούς (αρχαίοι Έλληνες, Ρωμαίοι, Άραβες, Εβραίοι, Ζουλού, Ινδουϊστές).

Η μυθολογία του νερού

Στην ελληνική και την ξένη μυθολογία η δύναμη του νερού προσωποποιείται κι εκφράζεται με θεότητες. Θεός της θάλασσας είναι για τους Έλληνες οΠοσειδώνας, για τους Ρωμαίους ο Neptunus, για τους Ινδούς ο Βαρούνα, για τους Σκανδιναβούς ο Όεγκιν.

Στην ελληνική μυθολογία πλήθος μύθων αναφέρονται σε θαλάσσιες θεότητες (Ποσειδώνας, Νηρέας, Γλαύκος, Τρίτωνας, Πρωτέας, Σειρήνες κ.ά.), με υπέρτατο θεό της θάλασσας και των υδάτων τον Ποσειδώνα, στον οποίο αντιστοιχεί και η αόριστη και γενική έννοια του Ωκεανού. Στον Όμηρο ο Ωκεανός χαρακτηρίζεται ως «ο πατήρ των Θεών» ο οποίος περιβάλλει κυκλικά τη Γη και είναι η πηγή «όθε αναβρύζει κάθε θάλασσα, κάθε ποτάμι, κάθε πηγή και κεφαλόβρυσο, κάθε βαθύ πηγάδι» (Ιλιάδα, Φ 196). Για τους αρχαίους Έλληνες η κοσμογονική δράση του Ωκεανού πραγματοποιείται μετά την ένωσή του με την Τηθύ απ” όπου προκύπτουν οι ποταμοί και οι Νύμφες.

Ποτάμια που θεοποιήθηκαν είναι ο Ασωπός, ο Αλφειός, ο Λάδωνας κ.ά. με σημαντικότερο τον Αχελώο. Το όνομά του σημαίνει όλα τα νερά που ρέουν και σε νομίσματα και αγγεία παριστάνεται άλλοτε σαν ανθρωπόμορφος ταύρος και άλλοτε σαν άνδρας με κέρατα. Μικρότερες θεότητες του νερού που λατρεύονταν από τους αρχαίους Έλληνες με πολύ σεβασμό αποτελούν οι Νύμφες και οι Ναϊάδες που συχνάζουν σε πηγές, ρυάκια και κρήνες και είναι σύμβολο γονιμότητας, νεότητας και υγείας.


Το ξέρετε αυτό;

Οι Κινέζοι αντιλαµβάνονταν τον κόσµο σαν µια άµαξα που γύρω της υπήρχαν τέσσερις θάλασσες. Ο Ουρανός ήταν η σκεπή της άµαξας και ανάµεσα στον Ουρανό και τη Γη βρίσκονταν τα αστέρια. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι η Γη βρισκόταν µέσα σε ένα ορθογώνιο κουτί, όπου γύρω της υπήρχε ένας ποταµός. Ο Ήλιος και η Σελήνη ταξίδευαν µε βάρκες στον ουράνιο ποταµό.


Η λατρεία του νερού στη Χριστιανική πίστη

Στη λαϊκή μας παράδοση η λατρεία των νερών πέρασε από τους αρχαίους προσωποποιημένους ποταμούς και στη χριστιανική πίστη. Πολλοί άγιοι της εκκλησίας αντικατέστησαν παλιότερες θεότητες των νερών όπως π.χ. ο Άγιος Νικόλαος, προστάτης της θάλασσας και των ναυτικών κατ” αναλογία του Ποσειδώνα. Οι χριστιανοί βαφτίζονται στο νερό για να εξαγνιστούν από το προπατορικό αμάρτημα και να λάβουν την ευλογία του Αγίου Πνεύματος. Στην αρχική μάλιστα περίοδο του Χριστιανισμού για να επιδρά η «χθόνια δύναμη» του νερού η βάφτιση έπρεπε να γίνεται σε πηγή ή ποταμό.

Κατά τη λαϊκή αντίληψη το δωδεκαήμερο πριν από τα Θεοφάνια όταν «τα νερά είναι αβάφτιστα» ανεβαίνουν στη γη οι Καλικάντζαροι κι ενοχλούν τους ανθρώπους, αλλά ο αγιασμός των νερών διώχνει κάθε δαιμονικό από τη φύση. Τα Θεοφάνια είναι μεγάλη γιορτή για το λαό γιατί γιορτάζεται η βάφτιση του Χριστού και όπως διδάσκει και η εκκλησία: «σήμερον των υδάτων αγιάζεται η φύσις». Η χριστιανική λαϊκή πίστη θεωρεί θαυματουργό με θεραπευτικές ιδιότητες το νερό των αγιασμάτων, δηλαδή νερό των πηγών που σύμφωνα με την παράδοση έχει αγιαστεί από την Παναγία ή από κάποιον Άγιο και γι” αυτό το πίνουν με ευλάβεια.

πηγή: www.naturanrg.gr

Leave a Reply