school-nature

Σχολεία της φύσης

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Life in, Κοινωνία.

της Μαρίας Γκέκα

«Τρία πράγματα χρειάζονται για την εκπαίδευση: η φύση, η μάθηση και η άσκηση»
Αριστοτέλης

Μέσα στη φύση γεννιέται η πιο καθαρή και ζωντανή σκέψη, μέσα σ’ αυτή το παιδί σκέφτεται παραστατικά, βιώνει τη χαρά και την απόλαυση που προσφέρει η κατάκτηση της γνώσης. Όμως, πόσο κοντά στη φύση είναι σήμερα τα σχολεία μας;

Οι άνθρωποι εξελίχθηκαν έχοντας ζήσει σε απόλυτη επαφή με τη φύση, στα βουνά, στα δάση, στη θάλασσα, σε ολόκληρη σχεδόν την ιστορία τους. Μέχρι πρόσφατα οι περισσότεροι άνθρωποι δεν ζούσαν σε τσιμεντουπόλεις και όταν τα παιδιά ήθελαν να παίξουν η πρώτη τους επιλογή ήταν να τρέξουν στην κοντινότερη φυσική θέση μπορεί να ήταν ένα μεγάλο δένδρο, ένα γειτονικό ρυάκι ή ένα δασύλλιο. Μόλις πριν δυο-τρεις γενιές τα περισσότερα παιδιά περνούσαν τις ημέρες τους στα χωράφια, στις άκρες του δάσους, στις ακροθαλασσιές… αλλά και μέχρι τη δεκαετία του ’80 ξόδευαν τον ελεύθερο χρόνο τους στο ύπαιθρο, χρησιμοποιώντας πεζοδρόμια, δρόμους, αλάνες, κ.λπ.

Σήμερα, δυστυχώς οι ζωές των παιδιών είναι διαφορετικές. Τα φυσικά τους όρια έχουν συρρικνωθεί. Οι εμπειρίες τους προέρχονται από τα ΜΜΕ, το γραπτό λόγο και τις ψηφιακές εικόνες. Το εικονικό έχει αντικαταστήσει το πραγματικό. Η τηλεόραση, τα ντοκιμαντέρ φύσης, το National Geographic οδηγούν τα παιδιά να σκέφτονται ότι η φύση είναι κάτι μακρινό, εξωτικό, κάτι που δεν μπορούν εύκολα να επισκεφτούν. Τα παιδιά χάνουν την αίσθηση πως η φύση υπάρχει στους κήπους, στις γειτονιές τους, κάτι το οποίο τα αποσυνδέει περαιτέρω από τη γνώση και την εκτίμηση του φυσικού κόσμου.

Ευτυχώς, τα τελευταία χρόνια στην Ευρώπη κάτι δείχνει να αλλάζει στην εκπαίδευση των παιδιών. Ιδιαίτερα στη Γερμανία η νέα τάση που καταγράφεται στην προσχολική εκπαίδευση είναι τα νηπιαγωγεία του δάσους. Βέβαια, η πρώτη λειτουργία «Νηπιαγωγείου του Δάσους» καταγράφεται το 1951 στη Δανία (Skovbomehaven), ωστόσο οι ρίζες της Παιδαγωγικής του Δάσους ανιχνεύονται στη Σουηδία το 1892. Σήμερα υπάρχουν περισσότερα από ογδόντα «Νηπιαγωγεία του Δάσους» στη Δανία, ισότιμα με τα άλλα νηπιαγωγεία της χώρας. Το 1993 ιδρύθηκε επίσημα και το πρώτο «Δασικό Νηπιαγωγείο» στη Γερμανία, ενώ τώρα λειτουργούν πάνω από 1.500 τόσο στη Γερμανία, όσο και σε άλλες χώρες, όπως στην Αυστρία και την Ελβετία. Η ιδέα ήδη εξαπλώνεται και σε άλλες χώρες, στις περισσότερες ευρωπαϊκές, ενώ υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον στην Ιαπωνία και στον Καναδά. Αλλά και η Ελλάδα κάνει δειλά δειλά κάποια βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Είναι το «Σχολείο της φύσης» στο Τρίλοφο, Θεσσαλονίκης, αλλά και το «Σχολείο της  φύσης και των χρωμάτων» σε ένα χωριό του Ρεθύμνου. Δυστυχώς, δε βοήθησε η πολιτεία, αλλά κάποιοι φωτισμένοι δάσκαλοι ένιωσαν την ανάγκη να φτιάξουν «αλλιώτικα» σχολεία, δημιουργικά, όπου τα παιδιά δεν θα «παπαγαλίζουν» τη γνώση αλλά θα τη βιώνουν με το μυαλό και την ψυχή τους.

image(3)Τέτοιο παράδειγμα δασκάλου είναι ο Άγγελος Πατσιάς, ο άνθρωπος που σημάδεψε με την παρουσία του όχι μόνο το «αλλιώτικο» Δημοτικό Σχολείο Φουρφουρά, αλλά και ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα. Είναι η καταπληκτική ιστορία ενός δασκάλου που μετατίθεται σε ένα ορεινό χωριό του Ρεθύμνου και μέσα σε 4-5 χρόνια καταφέρνει να μεταμορφώσει ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο σε σχολείο του μέλλοντος.

Πράγματι, μέσα σε λίγα χρόνια το 4θέσιο Δημοτικό σχολείο Φουρφουρά πραγματοποίησε ένα μικρό θαύμα. Ο Άγγελος Πατσιάς σε συνεργασία με τους συναδέλφους του οργάνωσαν το παλιό σχολείο του χωριού, μεταμορφώνοντάς το από ένα εγκαταλειμμένο οίκημα σε «Σχολείο της φύσης και των χρωμάτων». Έτσι το ονόμασαν και έτσι έγινε.

Ζωγράφισαν φωτεινούς και χρωματιστούς τους τοίχους, πλούτισαν τη βιβλιοθήκη, έφεραν υπολογιστές. Μα πάνω από όλα αποφάσισαν να μάθουν στα παιδιά «αληθινά γράμματα». Έμαθαν στα παιδιά να τραγουδούν, να νιώθουν την ποίηση, να παίζουν θέατρο, να χορεύουν. Δίδαξαν στους μικρούς μαθητές πώς να καλλιεργούν μποστάνια, πώς να φτιάχνουν το δικό τους κοτέτσι. Κατόπιν, τους έμαθαν να πουλάνε την παραγωγή τους (αυγά, καρπούζια και λαχανικά) προκειμένου να εξασφαλίσουν χρήματα για τα έξοδα του σχολείου. Κανονικό πρότυπο αυτοδιαχείρισης, δηλαδή. Τέλος, μεταξύ των πολλών άλλων, δημιούργησαν και μια διαδικτυακή εκπαιδευτική τηλεόραση για τα παιδιά. Τη Φουρφουρά Web TV!

Λίγα χρόνια νωρίτερα, το 2007, στην άλλη άκρη της Ελλάδας, στη Μακεδονία, μια εκπαιδευτικός, η Βέτα Γεωργιάδου, με 22 χρόνια θητεία σε δημόσια νηπιαγωγεία αποφάσισε να δημιουργήσει ένα σχολείο στον Τρίλοφο Θεσσαλονίκης που να σέβεται αυτό που λέγεται παιδική ηλικία. Έναν τόπο που διδάσκεται ότι η ζωή είναι ανακάλυψη, ενθουσιασμός, έκπληξη, μάθηση, δράση, εμπιστοσύνη στον εαυτό και στους άλλους, ότι η ζωή εμπεριέχει ομορφιά, αγάπη αλληλεγγύη, συνεργασία…

fourfouras-school-nature-kid-playingΑς αφήσουμε όμως την ίδια να μας ξεναγήσει στη φιλοσοφία του «σχολείου της φύσης»

Τι είναι το Σχολειό της Φύσης;

Ένας βρεφονηπιακός σταθμός και νηπιαγωγείο στον Τρίλοφο Θεσ/νίκης. Βρίσκεται στην κυριολεξία μέσα στα χωράφια δίνοντας στα παιδιά τη δυνατότητα να νιώθουν ελευθερία. Την ελευθερία του χώρου που δεν περιορίζεται.

Γιατί Σχολειό της Φύσης;

Η ονομασία δεν είναι μόνο γεωγραφικός προσδιορισμός αλλά δηλώνει και περιεχόμενο εκπαίδευσης. Σημαίνει να έρθουμε πιο κοντά στη φύση αλλά και στη φύση μας, τη φύση του ανθρώπου. Να ξαναγυρίσουμε στην αρχική κατάσταση των πραγμάτων και να προσδιορίσουμε ξανά τι σημαίνει τι! Να ορίσουμε εκ νέου δηλαδή τις λέξεις, γιατί χάσαμε το νόημα και να τις δώσουμε περιεχόμενο μέσα από τη δράση. Δημιουργήσαμε έναν πολιτισμό που περιορίζεται στο λόγο και αποφεύγει την πράξη. Αλλά όπως λέει και ο Καζαντζάκης «ανώτερη της θεωρίας, η πράξη».

Πότε έγινε: δημιουργήθηκε πριν από 8 χρόνια, αλλά στηρίχθηκε στην εμπειρία των 22 χρόνων εργασίας στα δημόσια νηπιαγωγεία. Οπότε από την πρώτη στιγμή ήταν ξεκάθαρος ο στόχος, πού ήταν να διαμορφωθεί ένα περιβάλλον όπου θα επιτρέπεται στο παιδί να είναι ο εαυτός του. Να μπορεί να δοκιμάζει τις δυνατότητές του, να ανακαλύπτει τις κλίσεις του και να αναπτύσσει τα κομμάτια του εαυτού του, τα οποία στη μέχρι τώρα ζωή του δεν του δίνεται η δυνατότητα να το κάνει.

Tι μαθαίνει το παιδί στο Σχολειό της Φύσης;

Μαθαίνει να εμπιστεύεται τον εαυτό του μέσα από τη δράση και μέσα από καταστάσεις που έχουν φαντασία και περιπέτεια. Μαθαίνει να κινείται με ασφάλεια στο χώρο μέσα και έξω από το σχολείο, να παρατηρεί τη φύση γύρω του, να ερμηνεύει τις παρατηρήσεις του και να τις συνδέει με τον εαυτό του και με τη ζωή. Βιώνει τον εαυτό του ως κομμάτι της φύσης, όπου όλα γύρω του έχουν νόημα και αξία. Τα παιδιά συμμετέχουν σε projects που έχουν να κάνουν με τα ζώα του σχολείου, με την κουζίνα, με χτίσιμο (φυσική δόμηση) ή φυσική καλλιέργεια κ.ά. Μετατρέπουν την τάξη σε διάστημα ή κρατήρα, αλλά και όλο τον όροφο σε δάσος ή πειρατικό καράβι. Ψάχνουν μηνύματα από τις νεράιδες στο δασάκι κάτω από το σχολείο και φτιάχνουν σχέδια για να τις βοηθήσουν.

Η μάθηση στο Σχολειό της Φύσης στηρίζεται στο παιχνίδι που είναι το κατεξοχήν μέσο για εμάς και στις πολλές και διαφορετικές εμπειρίες που δίνουν στο παιδί επιλογές. Είναι ολιστική και συνδέει τα γνωστικά αντικείμενα (μαθηματικά, γλώσσα, φυσικές επιστήμες κ.τ.λ.) μεταξύ τους, αλλά και με την καθημερινότητα. Όλα συμβαίνουν σε αληθινές καταστάσεις και το παιδί αντιλαμβάνεται το γιατί. Γιατί χρειάζεται η γραφή, τα μαθηματικά κ.τ.λ. Ποια είναι η ανάγκη που εξυπηρετούν. Τα παιδιά μαθαίνουν, γιατί έχουν κίνητρα εσωτερικά για να το κάνουν. Καταλαβαίνουν το γιατί.

image(1)Τι είναι διαφορετικό στην εκπαίδευσή σας;

Η μεγάλη εμπλοκή των γονέων. Η συνειδητοποίηση ότι αυτό που ονομάζουμε Παιδεία και που είναι ο τρόπος που ερμηνεύεις την καθημερινότητά σου, ο τρόπος που αντιλαμβάνεσαι τα πράγματα ακόμα και τη γνώσ, οι γονείς την προσφέρουν κυρίαρχα. Οι γονείς είναι οι πρώτοι σημαντικοί φορείς αγωγής. Το σχολείο έρχεται να δημιουργήσει το περιβάλλον και για τους δυο, παιδιά και γονείς, μέσα στο οποίο όλα αυτά θα αναπτυχθούν σε υψηλότερο επίπεδο. Οπότε, για εμάς μια εκπαίδευση χωρίς γονείς δεν υφίσταται. Έτσι το Σχολειό της Φύσης παίρνει τους γονείς από το χέρι και τους οδηγεί σε μονοπάτια αυτογνωσίας. Να δουν τον εαυτό τους μέσα από τα μάτια του παιδιού τους και ό,τι θέλουν για το παιδί τους να ψάξουν πρώτα αν το έχουν οι ίδιοι κι αν δεν το έχουν να το φτιάξουν, εφόσον το επιλέξουν.

image(6)Πώς λειτουργεί αυτή η διαδικασία;

Με ομάδες γονέων που λειτουργούν στο σχολείο κάθε απόγευμα, πολλές φορές και Σαββατοκύριακα. Ομάδες που γίνονται από ειδικούς συνεργάτες, με τους οποίους ταιριάζουμε στην άποψη για τη ζωή και που εκπαιδεύουν τους γονείς μέσα από τη δραματοθεραπεία, art therapy, σχολές γονέων, τύμπανα, παιχνίδια, θέατρο, εργαστήρι αναπνοών (rebranthik brathwork) κ.ά.
Οι γονείς συμμετέχουν επίσης στο πρόγραμμα του σχολείου και μπαίνουν στις τάξεις των παιδιών τους για να μαγειρέψουν, να φυτέψουν, να κάνουν κατασκευές, να πουν παραμύθια. Έχει αποδειχθεί μέσα από έρευνα, αλλά το βλέπουμε και εμείς καθημερινά, ότι το παιδί μαθαίνει καλύτερα όταν ο γονιός του συμμετέχει ουσιαστικά στην εκπαίδευσή του και δεν του κρατάει απλώς ένα βιβλίο για να του πει το μάθημα από έξω. Ουσιαστικά συνεκπαιδεύονται. Όλοι συνεκπαιδευόμαστε.

image(4)Οι δάσκαλοι στο σχολείο

Οι παιδαγωγοί στο Σχολειό της Φύσης επιλέγονται με κριτήριο το πόσο θέλουν να είναι δάσκαλοι στο 100% και το πόσο θέλουν και κουμπώνουν σε αυτή την εκπαίδευση, που προϋποθέτει αξίες και σκέψη έξω από το κουτί. Γιατί όσο κι να φαίνεται αυτονόητο είναι πολύ δύσκολο να το βρεις αυτό, καθώς όλη η εκπαίδευσή μας είναι στερεότυπη. Οπότε, είναι δύσκολο μετά να λειτουργήσεις σε ένα περιβάλλον που σου δίνει τη φιλοσοφία, αλλά μετά σε αφήνει ελεύθερο να αποφασίσεις το τι θα κάνεις, έχοντας στο νου σου ότι έχεις μπροστά σου ανθρώπους που είναι στην πιο σημαντική τους ηλικία. Που ότι μάθουν τώρα, θα καθορίσει το μέλλον τους. Με αυτή την ευθύνη πορευόμαστε εδώ και για αυτό δεν σταματάει και η δική μας εκπαίδευση, που έχει να κάνει καταρχήν με το ποιος είμαι και τι θέλω εγώ ως άνθρωπος και ως δάσκαλος και μετά με το περιεχόμενο της εκπαίδευσης. Για εμάς ο δρόμος του δασκάλου είναι η αυτογνωσία.

Ποιες είναι οι σημαντικές σας στιγμές;

Όταν παίρνουμε παιδιά και τα πάμε χωρίς γονείς για δύο, τρεις μέχρι και δέκα μέρες το καλοκαίρι σε περιβάλλοντα φύσης ( Βάλια Κάλντα, Καζαβήτι Θάσου, λίμνη Κεκρίνη, Νυμφόπετρα Βόλβης, 3-5 πηγάδια Νάουσας κ.τ.λ.) και τα επιτρέπουμε να είναι ο εαυτός τους, δείχνοντάς τους εμπιστοσύνη και πίστη ότι μπορούν να τα καταφέρουν. Και τα καταφέρνουν! Και αυτορυθμίζονται και θεραπεύονται. Είναι μαγικό να τα βλέπεις να ωριμάζουν μέσα σε λίγες μέρες και από την άλλη να βλέπεις το πόσο αντιγράφουν τους γονείς τους.

Το ίδιο όμως σημαντική στιγμή είναι επίσης και όταν βλέπουμε τους γονείς να είναι χαρούμενοι, να βρίσκουν σκοπό και νόημα ζωής και έξω από την οικογένειά τους, να γίνονται ομάδα, δίκτυο ουσιαστικά και να μοιράζονται στιγμές, ιδέες, συναισθήματα, καταστάσεις να αλληλοϋποστηρίζονται, να αλληλεπιδρούν, να προσφέρουν. «Οι ενήλικες είναι υποκείμενα -ολότητες με ανάγκες, ενδιαφέροντα, σχέσεις, όνειρα στα οποία μπορούν να στρέφονται για να παίρνουν δύναμη και ενέργεια. Άλλωστε τα παιδιά αισθάνονται ασφάλεια και ηρεμία όταν σχετίζονται με πρότυπα ανθρώπων που ζουν με νόημα τη ζωή τους».

image(2)Τα σχέδιά σας για το μέλλον;

Είμαστε σε μια εξαιρετικά δημιουργική φάση, καθώς με πολύ αγαπημένους και ταιριαστούς συνεργάτες τον Άγγελο Πατσιά, δάσκαλο, και το Γιάννη Σωτηράκο με την Α2Κ (οργάνωση για παιδιά) προχωράμε στη δημιουργία του δημοτικού σχολείου πια, έτσι ώστε αυτή η εκπαίδευση να έχει συνέχεια και στην επόμενη βαθμίδα. Ο Άγγελος Πατσιάς είναι γνωστός δάσκαλος από το Σχολείο της Φύσης και των Χρωμάτων στο Φουρφουρά Κρήτης και έχει τα ίδια οράματα για την εκπαίδευση των παιδιών.

Είναι πολύ σημαντικό για όλους μας να μοιραστούμε την εμπειρία που αποκτήσαμε μέσα από τη συνεχή εκπαίδευση και αναζήτηση με γνώμονα την αγάπη για το παιδί και το γονιό του.

Και το ταξίδι συνεχίζεται…

Πηγή: NaturaNrg #65