Niarxos

Το πιο ελπιδοφόρο εργοτάξιο της πόλης

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Περιβάλλον, Πολιτισμός.

 Της Δήμητρας Τριανταφύλλου, Φωτογραφίες: Γιώργης Γερόλυμπος

Από το «Κέντρο Επισκεπτών»  στο ύψωμα της Εσπλανάδας βλέπω την Ακρόπολη να ευθυγραμμίζεται απόλυτα με το Σαρωνικό και νιώθω ότι αυτή είναι μια από τις γοητευτικές εναέριες συνομιλίες της πόλης μας.

«Θεωρούμε ότι το κοινό πρέπει να αναπνέει τον αέρα του έργου έστω και την ώρα που αυτό δημιουργείται» θα μου λέει μερικά δευτερόλεπτα αργότερα ο Θεόδωρος Μαραβέλιας διευθυντής του Τεχνικού Τμήματος του «Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος».

Χαζεύοντας τους 11 γερανούς που σκίζουν βιαστικοί τον αττικό ουρανό πάνω από το φαληρικό δέλτα και το άκρως απασχολημένο εργοτάξιο  που βρίσκεται στον 14ο μήνα εργασιών αρχίζω να σχηματίζω την εικόνα του τελικού φιλόδοξου εγχειρήματος.

Το  πάρκο έκτασης 170.000 τ.μ (έκταση γης που ανήκει στο ελληνικό δημόσιο) θα φιλοξενεί τα υπερσύγχρονα κτίρια της «Εθνικής Βιβλιοθήκης της Ελλάδος»,  την «Εθνική Λυρική Σκηνή» (1.400 θεατών), ένα μεγάλο υπαίθριο χώρο μεταξύ τους, την «Αγορά», ένα «Κτίριο Στάθμευσης Αυτοκινήτων» χωρητικότητας 1.000 θέσεων καθώς και τρία βοηθητικά κτίρια: το «Κτίριο του Υδάτινου Καναλιού», το «Κτίριο του Πάρκου» και το «Κτίριο Συντήρησης του Πάρκου».

SNf_931Προς το παρόν αυτό που έχει σημασία είναι η σχέση που χτίζει επιμελώς με το κοινό το «Κέντρο Πολιτισμού». Την ώρα που ο κύριος Μαραβέλιας μου συστήνει το «Κέντρο Επισκεπτών» ένα σχολείο της Αθήνας ξεναγείται κι αυτό με τη σειρά του στο υπό κατασκευή πάρκο.  Μέσα από επιμορφωτικά παιχνίδια και προβολές τα παιδιά μαθαίνουν τι θα βλέπουν και θα αξιοποιούν εδώ σε τρία χρόνια από τώρα.

Ο σχεδιασμός του (εντυπωσιακά πλήρες για προσωρινή κατασκευή) «Κέντρου Επισκεπτών»  φέρει την υπογραφή δύο νέων Ελλήνων φοιτητών αρχιτεκτονικής, του ΆγιΠαναγιώτη Μουρελάτου και του Σπυρίδωνα Γιωτάκη. Το Μάρτιο του 2013 οι δύο φοιτητές ανακηρύχθηκαν, από το διακεκριμένο αρχιτέκτονα και σχεδιαστή του ΚΠΙΣΝ, Renzo Piano, νικητές στο διαγωνισμό  που διοργάνωσε το ίδρυμα.

«Το Κέντρο Επισκεπτών είναι ο προπομπός του τελικού έργου αλλά και μεταφορικά μιλώντας είναι η αντίληψη  ότι αυτό το μέρος είναι ένας προορισμός για το κοινό» μου εξηγεί ο κύριος Μαραβέλιας και συμπληρώνει:

« Το όραμα του Ιδρύματος  δεν ήταν απλώς η παροχή κτιριακών εγκαταστάσεων για την Εθνική Βιβλιοθήκη και την Εθνική Λυρική Σκηνή αλλά η επανίδρυση αυτών των θεσμών. Η δική μας Βιβλιοθήκη δεν θα έχει αυστηρά ακαδημαϊκό χαρακτήρα ούτε θα απευθύνεται μόνο στους ερευνητές αλλά θα είναι ανοιχτή σε όλη την οικογένεια. Όσο για την αρχιτεκτονική ματιά του Renzo Piano θα λέγαμε ότι ο αρχιτέκτονας ‘θάβει’ τα κτίρια κάτω από το πάρκο αφήνοντας μας στην επιφάνεια  γυάλινες και διαμπερείς προσόψεις. Δεν υπάρχει κανένας ναρκισσισμός από την πλευρά του.  Πρόκειται  λοιπόν για μια πολύ σημαντική αρχιτεκτονική δήλωση.»

Με δύο λόγια: πρωταγωνιστής σε αυτό το σημείο της πόλης με τις μεγάλες λεωφόρους, τις αχανείς εκτάσεις και τo σύστημα με τις αερογέφυρες που σπαζοκεφαλιάζει του οδηγούς είναι ο άνθρωπος.

Μαθαίνοντας κανείς ολοένα και περισσότερες λεπτομέρειες καταλαβαίνει το νόημα της παραπάνω πρότασης. Στον περιβάλλοντα χώρο θα φυτευτούν 1.500 δέντρα (ηλικίας 10 έως 80 ετών από ελιές και πλατάνια μέχρι τζιτζιφιές) και 350.000 θάμνοι. Η βλάστηση δεν θα ξεκινήσει από το μηδέν αλλά σε όλες τις περιπτώσεις μιλάμε για δέντρα από 10- 80 ετών τα οποία αυτή τη στιγμή φιλοξενούνται σε ειδικά φυτώρια σε ολόκληρη την Ελλάδα κι έχουν ήδη εξοικειωθεί με το τοπικό μικροκλίμα της Αττικής.

«Πρόκειται για ένα μεγάλο και πολύπλοκο έργο» εξηγεί ο κύριος Μαραβέλιας. «Ένα σημαντικό κομμάτι μέσα σε αυτό είναι η ανακαίνιση  της Εσπλανάδας. Για το Renzo Piano αυτή ήταν μια νευραλγική παράμετρος  του έργου, γι’ αυτό άλλωστε και το 400 μέτρων μήκους κανάλι,  με νερό θαλασσινό από την Εσπλανάδα.»

Η οικολογική πλευρά του εγχειρήματος κι οι καινοτομίες

Συνεχίζουμε την ξενάγηση στα σπλάχνα του τεράστιου χώρου κάνοντας συνεχώς στάσεις για να δούμε…live τις καινοτομίες του εγχειρήματος.

«Οι συνήθεις παράμετροι για ένα επιτυχημένο έργο είναι οι εξής: να παραδοθεί στο χρόνο του, να τηρεί τις προδιαγραφές με τις οποίες σχεδιάστηκε και να είναι μέσα στον προϋπολογισμό του. Εμείς προσθέσαμε άλλες δύο: το σεβασμό στους κατοίκους της περιοχής και το σεβασμό στο περιβάλλον» μου λέει ο κύριος Μαραβέλιας.

SNf_1014«Να σας δώσω μερικά παραδείγματα: όλα τα βαριά αυτοκίνητα του εργοταξίου περνάνε  από ειδικά πλυντήρια και σκάφες, έτσι ώστε να φεύγουν από εδώ απολύτως καθαρά και να μη μολύνουν το οδικό δίκτυο της περιοχής. Επίσης, όταν είδαμε ότι το εργοτάξιο εγκλώβιζε την πεζή πρόσβαση των κατοίκων προς τη θάλασσα φτιάξαμε μια προσωρινή μεταλλική πεζογέφυρα που περνάει μέσα από το εργοτάξιο κι οδηγεί στην Εσπλανάδα.»

Οι παραπάνω  λόγοι έχουν παίξει το ρόλο τους στο να θεωρείται το έργο case study τόσο για τη νέα γενιά των μηχανικών όσο και για την ίδια τη χώρα.

Μάλιστα, ένας από τους στόχους μας είναι να αποκτήσει το «Κέντρο Πολιτισμού»  την Πλατινένια ή Χρυσή πιστοποίηση LEED (Leadership in Energy and Environmental Design). Πρόκειται για  ένα διεθνώς αναγνωρισμένο σύστημα αξιολόγησης της αειφόρου δόμησης, που προάγει την εξοικονόμηση ενέργειας και υδάτινων πόρων, τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, τη βελτίωση της ποιότητος του εσωτερικού περιβάλλοντος, τον εξορθολογισμό της χρήσης των πρώτων υλών και την αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος.

« Αν καταφέρουμε να πάρουμε αυτή τη διάκριση κι έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι θα συμβεί, θα είμαστε το πρώτο κτίριο πανευρωπαϊκά με αυτή την πιστοποίηση» μου εξηγεί ο κύριος Μαραεβέλιας. «Τεχνικά μιλώντας η θεμελίωση του έργου είναι πολύ προωθημένη δεδομένων των εμποδίων όπως η μεγάλη ρευστότητα του εδάφους σε αυτή την περιοχή  λόγω των εκβολών του Ιλισού και του Κηφισού. Όταν μπήκαν τα συνεργεία βρήκαν μια περιοχή γεμάτη μπάζα και σκουπίδια. Εμείς καθαρίσαμε αυτό το χώμα  και το φιλτράραμε  για να επαναχρησιμοποιηθεί. Φανταστείτε το περιβαλλοντικό κόστος αν το βγάζαμε από εδώ, το θάβαμε αλλού και  φέρναμε νέο. Επίσης, πριν κατασκευαστεί το οτιδήποτε μέσα στο πάρκο δημιουργείται το μοντέλο του σε μικρογραφία για να δούμε όλες τις τελικές λεπτομέρειες».

Μαθαίνω ότι ανάμεσα στις  βασικότερες  φυσικές δυσκολίες του εγχειρήματος ήταν η κακή ποιότητα του υπεδάφους η οποία αντιμετωπίστηκε  με θεμελιώσεις που έφτασαν τα 18 μέτρα, με αντισεισμική θωράκιση  για τον τεχνητό λόφο  με τη μέθοδο της οπλισμένης γης  (η οποία χρησιμοποιείται πρώτη φορά παγκοσμίως σε τέτοιο είδους έργο).

Και φυσικά,  είναι  το ενεργειακό στέγαστρο πάνω από το κτίριο της Λυρικής επιφάνειας 10.000 τ.μ.  το οποίο θα μετακινείται  ανάλογα με τη φορά του αέρα. Το υλικό από το οποίο κατασκευάζεται,  το φερο-σεμέντ, αναπτύχθηκε μέσα στο εργοτάξιο και πέρασε από τεστ αντοχής από εργαστήριο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Πάνω από αυτό το στέγαστρο θα τοποθετηθούν φωτοβολταικά, η ενέργεια των οποίων θα χρησιμοποιείται για τις καθημερινές ανάγκες του «Κέντρου Πολιτισμού». Σημειώστε ακόμα και τα εξής:

ηλεκτρονικό σύστημα για την απρόσκοπτη λειτουργία των 11 γερανών που δουλεύουν ταυτοχρόνως  (σ.σ είναι η πρώτη φορά που εγκαθίσταται τέτοιο σύστημα σε ελληνικό εργοτάξιο), μηδενικό υδρολογικό ισοζύγιο (αφού για τις εργασίες χρησιμοποιούνται οι γεωτρήσεις του πάρκου),  χρήση εξ ολοκλήρου φυσικών υλικών για την κατασκευή του τεχνητού λόφου και εκτεταμένες επιχώσεις χαλικιών και χωμάτων.

Το Δημοτικό Πάρκο Άθλησης κι Αναψυχής

Η βόλτα κλείνει με το διπλανό πάρκο -το οποίο επίσης σχεδίασε ο Renzo Piano- που ήδη λειτουργεί από τον περασμένο Σεπτέμβριο. Στην ουσία είναι το πρώτο βήμα της συνολικής ανάπλασης αυτής της τεράστια έκτασης.

SNf_1711Παρά το τσουχτερό κρύο, η εικόνα που αντικρίζω δείχνει ότι οι κάτοικοι του Δήμου Καλλιθέας έχουν ήδη κάνει αυτό το πάρκο δικό τους. Μια ομάδα παιδιών προπονείται στην παιδική πισίνα, δίπλα απ’ αυτή των Ολυμπιακών διαστάσεων. Πιο δίπλα,  μια μαμά παρακολουθεί το παιδί της που παίζει στην κάπως φουτουριστική παιδική χαρά με τα πρωτότυπα παιχνίδια εξωτερικού χώρου (γερμανικής προέλευσης κι άκρως ασφαλή).

Tο «Δημοτικό Πάρκο Αθλητισμού και Αναψυχής» έχει έκταση 28.000 τ.μ  κι εκτός από τα παραπάνω περιλαμβάνει ακόμα ανοιχτό γήπεδο ποδοσφαίρου και τρία κτιριακά συγκροτήματα υποστηρικτικών εγκαταστάσεων περιλαμβανομένων αναψυκτηρίου και αίθουσας πολλαπλών χρήσεων (συνολικού εμβαδού 1.000 τ.μ.), ελεύθερους χώρους στάθμευσης, υψηλή και χαμηλή φύτευση.

Αποχαιρετισμός

Φεύγοντας από το μεγάλο εργοτάξιο και το διπλανό πάρκο σκέφτομαι τους όρους και την εποχή που κατασκευάζονται αυτά τα έργα. Τον προϋπολογισμό τους.

Το ΚΠΙΣΝ -μαζί με το «Πάρκο Άθλησης κι Αναψυχής»-αποτελεί τη μεγαλύτερη μεμονωμένη δωρεά του «Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος», το οποίο χρηματοδοτεί πλήρως τις μελέτες, την κατασκευή και τον εξοπλισμό των έργων μέσα από μια δωρεά ύψους 566 εκατ. ευρώ. Με την ολοκλήρωσή του, το ΚΠΙΣΝ θα παραδοθεί ως δωρεά στο ελληνικό δημόσιο, το οποίο θα αναλάβει την αποκλειστική διαχείριση και λειτουργία του. Το πάρκο έχει ήδη δοθεί στο Δήμο Καλλιθέας. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι το Ίδρυμα παρακολουθεί στενά κάθε στάδιο των δωρεών μη αφήνοντας στην τύχη του συχνά  γραφειοκρατικού η παλαιωμένου κρατικού συστήματος διαχείρισης έργων.

Για παράδειγμα ο κύριος Μαραβέλιας μου ανέφερε την επιθυμία του Δήμου Καλλιθέας να έχει η παιδική χαρά στο πάρκο άθλησης κι αναψυχής ψηλά κάγκελα  για λόγους προστασίας και πως εναντιώθηκαν σε αυτή την απόφαση τόσο ο αρχιτέκτονας όσο και το Ίδρυμα που σε καμία περίπτωση δεν ήθελαν μια παιδική χαρά- κλουβί  (χωρίς φυσικά να χάνεται το ζήτημα της ασφάλειας).

Είδα αυτό το εργοτάξιο ως κάτι το συναρπαστικό όχι μόνο για τις πρωτοποριακές μεθόδους που εφαρμόζονται εντός του, ή για την ανοιχτή σχέση του με το κοινό που επίσης είναι κάτι εντελώς νέο για εμάς τους Έλληνες αλλά κυρίως γιατί είδα με τα μάτια μου τις εργασίες να εκτελούνται, να προχωράνε και να ολοκληρώνονται μέσα στα χρονοδιαγράμματα και να μην περνάνε ας πούμε σε απραξία ολόκληρων ετών επειδή το έργο χρηματοδοτείται από το κράτος- το Εθνικό Μουσείο (φάντασμα) Σύγχρονης Τέχνης είναι δυστυχώς η πιο πικρή απόδειξη για την παραπάνω πρόταση. Όπως το έθεσε και σε μια πρόσφατη συνέντευξη τύπου ο Γιάννης Τροχόπουλος, διευθύνων σύμβουλος και γενικός διευθυντής του ΚΠΙΣΝ: «παρ” ότι το Ίδρυμα έχει αναλάβει μεγαλύτερο από το σύνηθες μερίδιο του κινδύνου από μία παραδοσιακή σύμπραξη δημοσίου-ιδιωτικού τομέα, υπάρχει ένας σημαντικός κίνδυνος που επωμίζεται το κράτος και ο ελληνικός λαός. Το ελληνικό δημόσιο πρέπει να διαχειρίζεται το Κέντρο Πολιτισμού σωστά, και το κοινό πρέπει να το αγαπήσει και να το χρησιμοποιεί».

Σκέφτομαι αυτό το εργοτάξιο είναι μια κουλτούρα στην οποία δεν μας έχουν μυήσει αυτοί που θα όφειλαν να το κάνουν, αυτοί που έχουν το τιμόνι της χώρας, αλλά ιδιώτες.

Ύστερα σκέφτομαι τη γυάλινη βιβλιοθήκη του μέλλοντος στην οποία θα παίζουν και θα μορφώνονται με δημιουργικό τρόπο τα παιδιά μας κι αφήνω το θετικό συναίσθημα να νικήσει το αρνητικό.

Trivia

  • Η θέση του ΚΠΙΣΝ είναι στον παλιό ιππόδρομο στο Δέλτα Φαλήρου στα σύνορα με το Δήμο Καλλιθέας.
  • Η  υλοποίηση του έργου γίνεται από την ιταλοελληνική κοινοπραξία Impregilo-ΤΕΡΝΑ .
  • Το ενεργειακό στέγαστρο της Λυρικής Σκηνής θεωρείται κατασκευαστικό και μηχανικό επίτευγμα και θα βρίσκεται 14 μέτρα πάνω από την κορυφή του λόφου.
  • Η κορυφαία ακουστική, οι τεχνολογικές δυνατότητες, η ευελιξία στην εναλλαγή των σκηνικών και η αισθητική θα κατατάξουν το νέο κτίριο της «Εθνικής Λυρικής Σκηνής» μεταξύ των καλύτερων λυρικών θεάτρων του κόσμου. 
  • Με την ολοκλήρωση του έργου θα υπάρχει δυνατότητα πενταετούς συντήρησης από την κοινοπραξία, όμως η επιλογή θα γίνει από το Δημόσιο, στο οποίο το Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος» θα μεταβιβάσει τη μία και μοναδική μετοχή του φορέα υλοποίησης, Κέντρο Πολιτισμού – Ίδρυμα «Σταύρος Νιάρχος».
  • Κατά  τη διάρκεια ων εργασιών εντοπίστηκε στο χώρο ένα αρχαϊκό νεκροταφείο με τουλάχιστον 200 χρόνια συνεχούς χρήσης και μεγάλο βάθος που φτάνει τα δύο μέτρα. Εκεί ανακαλύφθηκαν περίπου 600 σώματα. Μόλις το  ΚΠΙΣΝ ολοκληρωθεί, στην είσοδο του θα υπάρχει μια έκθεση με αυτά τα ευρήματα.
  • Το σύστημα της οπλισμένη γης που εφαρμόζεται στον τεχνητό λόφο εδράζεται σε δίκτυο χαλικοπασσάλων που συμπιέζουν το χώμα, αλλά επιτρέπουν την κυκλοφορία των υδάτων και αντιμετωπίζουν τις καθιζήσεις.
  • Ο Renzo Piano είναι ένας Ιταλός διακεκριμένος αρχιτέκτονας του οποίου η δουλειά δεν ακολουθεί καμία μόδα, φόρμα ή θεωρία. Αυτό που τον ξεχωρίζει από άλλους ταλαντούχους αρχιτέκτονες είναι η ικανότητά του να προσαρμόζει το σχεδιασμό του στις τοποθεσίες των κτιρίων διατηρώντας το ενδιαφέρον για τα υλικά και την κατάλληλη τεχνολογία. Το πιο γνωστό έργο του είναι το «Κέντρο Ζωρζ Πομπιντού» στο Παρίσι.

Πηγή: NaturaNrg #45