stuttering-child01

Τραυλισμός στα παιδιά: Πότε ν’ανησυχήσετε; Τι να κάνετε και τι όχι!

Αναρτήθηκε τη Κατηγορία: Παιδί, Υγεία, Ψυχολογία.

της Λίλης Γράψα, Ψυχολόγος

Σύμφωνα με έρευνες, στην ηλικία των 2 ως 5 ετών ένα στα είκοσι παιδιά παρουσιάζει σημαντικές αλλοιώσεις στη ροή του λόγου του. Μεγαλώνοντας όμως, μόνο το 20% των περιπτώσεων εξελίσσεται σε χρόνιο τραυλισμό, ενώ στο υπόλοιπο 80% η διαταραχή περνάει χωρίς συνέπειες. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο τραυλισμός είναι ένα πρόβλημα που αφορά κυρίως στο αρσενικό φύλο, αφού πλήττει κατά 70-80% τα αγόρια.

Ανικανότητα ευφράδειας, επανάληψη συλλαβών, ομιλία με διακοπές και εμπόδια: ο τραυλισμός είναι μία συνηθισμένη διαταραχή στα παιδιά, που όμως προκαλεί έντονο αίσθημα ντροπής στα ίδια και μεγάλη ανησυχία στους γονείς τους. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το πρόβλημα ξεπερνιέται, αφού πολύ συχνά ευθύνεται μόνο ένα περιστασιακό ψυχολογικό στρες. Σε μερικά παιδιά, όμως ο τραυλισμός συνεχίζεται και, αντί να μειώνεται, χειροτερεύει. Ο λόγος δηλαδή δεν ρέει πια ομαλά και μπορεί να συνοδεύεται από δυσκολίες στην αναπνοή ή και από «τικ» των ματιών ή του κεφαλιού.

Πού μπορεί να οφείλεται;

Πρόκειται για μία αλλοίωση της ομιλίας, ένα είδος ανωμαλίας στο ρυθμό προφοράς των λέξεων. Το παιδί που τραυλίζει γνωρίζει πολύ καλά τι θέλει να πει, όμως δεν καταφέρνει να το κάνει, καθώς δυσκολεύεται να ελέγξει το σύνολο των διαδικασιών που εμπλέκονται στη λεκτική έκφραση. Το αποτέλεσμα είναι η επανάληψη συλλαβών και λέξεων με διακοπές ή σύρσιμο των ήχων. Σε πολλές περιπτώσεις, ο τραυλισμός συνοδεύεται από ακούσιες κινήσεις, μορφασμούς και νευρικά τικ.

Γενετική προδιάθεση

Ο τραυλισμός είναι ένα πρόβλημα με σύνθετη ρίζα. Δεν έχει διευκρινιστεί ακόμα πλήρως η αιτία του. Οι έρευνες έχουν δείξει ότι παίζουν ρόλο διάφοροι παράγοντες. Συγκεκριμένα, από τις νευροψυχολογικές μελέτες που έχουν γίνει έχει διαπιστωθεί ότι η λειτουργική οργάνωση των ημισφαιρίων του εγκεφάλου ενός ανθρώπου που τραυλίζει είναι διαφορετική σε σχέση με τους άλλους, αν και είναι πολύ πιθανό να ομαλοποιηθεί η λειτουργία τους με το πέρασμα του χρόνου. Στους ενήλικες, έχουν εντοπιστεί και μερικές μικρές διαφορές στη δομή ορισμένων άλλων σημείων του εγκεφάλου που συνδέονται με την ομιλία, όμως δεν έχει ξεκαθαριστεί ακόμα αν αποτελούν αιτία του τραυλισμού ή συνέπειά του.
Πάντως, είναι λάθος να πιστεύει κανείς ότι καθοριστικός είναι μόνο ο γενετικός παράγοντας. Όπως έχουν διαπιστώσει οι επιστήμονες, ακόμα και σε περιπτώσεις που είναι τελείως ίδια η γενετική ταυτότητα δύο παιδιών, όπως συμβαίνει στην περίπτωση των μονοζυγωτικών διδύμων, η εμφάνιση της διαταραχής στο ένα δεν συνεπάγεται απαραίτητα ότι και το άλλο είναι προορισμένο να την εμφανίσει, απλώς έχει περισσότερες πιθανότητες.

alphabet-kidΔιαταραχές της λεκτικής έκφρασης

Μιλώντας για διαταραχές της λεκτικής έκφρασης, είναι απαραίτητο να γίνει ένας διαχωρισμός ανάμεσα στους φυσιολογικούς δισταγμούς που έχει ένα παιδί όταν πρωτογνωρίζεται με τη σύνθετη διαδικασία της ομιλίας και τα πραγματικά σημάδια του τραυλισμού. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι πολλά παιδιά (περίπου το 25%) παρουσιάζουν φυσιολογικές διαταραχές στην ομιλία τους, οι οποίες ξεπερνιούνται μεγαλώνοντας όταν γίνουν κυρίαρχα του λεξιλογίου.

Φυσιολογική δυσφράδεια

Το παιδί παρουσιάζει περιστασιακές και σύντομες επαναλήψεις ορισμένων ήχων, συλλαβών και μικρών λέξεων. Είναι πιθανό ακόμα να υπάρχουν διακοπές ή, τις στιγμές που το παιδί αναζητάει την επόμενη σωστή λέξη, ήχοι όπως «εεεεε», «χμμμμ», κτλ. Το πρόβλημα εκδηλώνεται εντονότερα, όταν το παιδί είναι κουρασμένο, βρίσκεται σε υπερδιέγερση ή συνομιλεί με ένα άτομο εκτός οικογένειας. Στην προκειμένη περίπτωση, δεν αντιλαμβάνεται αυτό που του συμβαίνει, ούτε παρουσιάζει απογοήτευση για τον τρόπο που μιλάει.

Ήπιος τραυλισμός

Οι επαναλήψεις των ήχων, των συλλαβών και των σύντομων λέξεων είναι συχνότερες. Η δυσφράδεια διαρκεί περισσότερη ώρα με τρεις ή περισσότερες συνεχόμενες επαναλήψεις ή με σύρσιμο των ήχων. Ορισμένες φορές, είναι πιθανό να συνοδεύεται από ελαφριά τικ, όπως ανοιγοκλείσιμο ή σύσπαση των βλεφάρων, ακούσιο κοίταγμα στο πλάι, σύσπαση του στόματος ή των μυών της γύρω περιοχής. Σε πολλά παιδιά, το συγκεκριμένο πρόβλημα προκαλεί αισθήματα ανησυχίας, απόγνωσης και ντροπής.

Σοβαρός τραυλισμός

Οι επαναλήψεις των ήχων, των συλλαβών και των σύντομων λέξεων, το σύρσιμο των ήχων και οι διακοπές είναι πάρα πολύ συχνές και μεγάλης διάρκειας. Όπως και στην περίπτωση του ήπιου τραυλισμού, είναι πιθανό να υπάρχουν ανεπιθύμητες κινήσεις, αλλά ακόμα πιο συχνές, ορατές και εκτεταμένες. Ακόμα, μπορεί να παρατηρηθούν αλλοιώσεις στον τόνο της φωνής του παιδιού, καθώς αυτό τείνει να υψώνει τη φωνή του. Επιπλέον, το ίδιο αισθάνεται μεγάλη αμηχανία και πολλές φορές μοιάζει να ντρέπεται να μιλήσει.

stuttering-child02Οικογενειακό περιβάλλον

Το περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει ένα παιδί και αναπτύσσει την ικανότητα επικοινωνίας του, παίζει εξίσου σημαντικό ρόλο με τη γενετική προδιάθεση. Για παράδειγμα, μία πολύ πιεστική οικογένεια μπορεί να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα για την εμφάνιση του τραυλισμού. Τις περισσότερες φορές ωστόσο, το πρόβλημα είναι άμεσα συνδεδεμένο με μία ψυχολογική αναστάτωση, όπως για παράδειγμα, στην περίπτωση εισαγωγής σε νοσοκομείο, διαζυγίου των γονέων, γέννησης ενός αδερφού, έντονου τσακωμού.
Παρ’ όλα αυτά, δεν σημαίνει ότι από τη στιγμή που θα περάσει η περίοδος της κρίσης, θα περάσει και το πρόβλημα. Είναι πιθανό να εξαφανιστεί προσωρινά η διαταραχή, αλλά να επανεμφανιστεί ύστερα από χρόνια, μόλις υπάρξει μια νέα στρεσογόνος κατάσταση.

Απλοί κανόνες για τη μαμά και τον μπαμπά

Σε κάθε στιγμή της καθημερινής ζωής, μπορείτε να κάνετε πολλά για να βοηθήσετε το παιδί σας.

  1. Μιλάτε ήρεμα. Όταν απευθύνεστε στο παιδί σας, θα πρέπει να μιλάτε ήρεμα κάνοντας συχνά διαλείμματα. Μόλις το παιδί ολοκληρώσει τη φράση του, είναι καλύτερα να περιμένετε μερικά δευτερόλεπτα πριν ξεκινήσετε τη δική σας. Ο ήρεμος διάλογος είναι πιο αποτελεσματικός από τις συστάσεις του τύπου «μίλα πιο αργά» ή «άντε, ξεκίνα».
  2. Περιορίστε τον αριθμό των ερωτήσεών σας. Όλα τα παιδιά, όταν προσπαθούν να εκφραστούν, το κάνουν καλύτερα αν οι γονείς τα αφήσουν ελεύθερα να μιλήσουν. Έτσι, αντί να θέσετε στο παιδί σας ένα σωρό ερωτήσεις, όπως «για ποιο πράγμα μιλήσατε στο σχολείο;», «έπαιξες με τους φίλους σου;» κτλ., αρκεί να του πείτε «πες μου πώς πέρασες σήμερα στο σχολείο». Πρόκειται για ένα σύστημα που εξάπτει την επιθυμία του παιδιού να μιλήσει, ενώ την ίδια στιγμή αποφεύγονται οι συνεχείς διακοπές.
  3. Χρησιμοποιήστε καλά τις εκφράσεις του προσώπου σας. Αν το παιδί σας τραυλίζει, δεν θα πρέπει να φανείτε απογοητευμένοι. Είναι καλύτερα να του δώσετε να καταλάβει, μέσα από το χαμόγελό σας, τα νεύματα του κεφαλιού, τις εκφράσεις του προσώπου και τις κινήσεις των χεριών σας ότι το προσέχετε και ότι αυτό που λέει είναι ενδιαφέρον.

Τι δεν πρέπει να κάνετε

Είναι σημαντικό να μάθετε να λέτε τις κατάλληλες φράσεις στο παιδί σας, διότι μία λανθασμένη φράση, ακόμα κι αν ειπωθεί με καλή πίστη και αγάπη, μπορεί να προκαλέσει άγχος ή αίσθημα ανικανότητας στο παιδί. Διαβάστε παρακάτω τα όσα θα πρέπει να αποφεύγετε να λέτε και να κάνετε.

✗ Δεν  πρέπει ποτέ να κάνετε συστάσεις στο παιδί σας τη στιγμή που τραυλίζει. Φράσεις όπως «μίλα πιο αργά» ή «πάρε ανάσα», ειδικά αν διακόπτουν την ομιλία του, του προκαλούν άγχος και χειροτερεύουν το πρόβλημα. Ουσιαστικά, αυτές οι συμβουλές υπογραμμίζουν ένα πρόβλημα, το οποίο το παιδί γνωρίζει ήδη και νιώθει άσχημα γι’ αυτό.
✗ Μην ασκείτε πίεση στο παιδί σας. Με φράσεις όπως «έλα, κουράγιο, σε περιμένω» αντί να το καθησυχάζετε, του προκαλείτε ακόμα μεγαλύτερο στρες.
✗ Δεν πρέπει να ολοκληρώνετε εσείς τη φράση του παιδιού σας. Ίσως πιστεύετε ότι λέγοντάς του τις επόμενες φράσεις και μαντεύοντας τη συνέχεια της σκέψης του, το βοηθάτε. Όμως, το μόνο που καταφέρνετε με αυτόν τον τρόπο, είναι να διαλύσετε τη διαδικασία της επικοινωνίας που προσπαθεί να ολοκληρώσει μόνο του.
✗ Δεν πρέπει να κριτικάρετε το παιδί σας για την ομιλία του. Αυτού του είδους τα σχόλια αποτελούν μόνο πλήγματα για την αυτοεκτίμησή του και κάνουν πιο έντονο το πρόβλημα του τραυλισμού. Ακόμα χειρότερα είναι τα σχόλια που θίγουν προσωπικές καταστάσεις, όπως «ο αδερφός σου μιλάει καλύτερα από σένα», «αν συνεχίσεις να μιλάς έτσι, θα αρχίσουν να σε κοροϊδεύουν οι φίλοι σου», κτλ.

stutteringΠοια θεραπεία προτείνουν οι ειδικοί;

Σε κάθε περίπτωση εφαρμόζεται από μια θεραπεία εξαρτώμενη από το οικογενειακό περιβάλλον, από το αίτημα των γονέων και του παιδιού. Αυτές οι προσεγγίσεις μπορεί να είναι:

✓ ατομική ψυχοθεραπεία παιδιού
✓ οικογενειακή θεραπεία
✓ συζητήσεις με τους γονείς (ιδιαίτερα όταν τα παιδιά είναι σε μικρή ηλικία, 3-4 ετών). Σ’ αυτές τις θεραπείες γίνεται προσπάθεια κατανόησης του προβλήματος (γιατί εμφανίστηκε ο τραυλισμός, ώστε να λυθεί η ψυχική σύγκρουση που τον προκάλεσε). Είναι συχνά μια μακρόχρονη δουλειά, που όμως γίνεται σε βάθος και αποσκοπεί στην επαναφορά της γενικής ψυχικής ισορροπίας του παιδιού.
✓ λογοθεραπεία (ιδιαίτερα για τα μεγαλύτερα παιδιά και τους εφήβους).

Πηγή: NaturaNrg #65