Άγρια Χόρτα και Βότανα της Κρήτης. Θεραπευτικές Ιδιότητες

Αναρτήθηκε στις: Κατηγορίες: Vegan, Βότανα & Έλαια, Διατροφή, Υγιεινές τροφές & Συνταγές

Ο Θεός «πέμπει πολλά» χόρτα και άλλα τόσα αρωματικά βότανα στην ευλογημένη γη της Κρήτης, που στα χέρια των Κρητικών αποκτούν την υπέρτατη διατροφική και θεραπευτική τους διάσταση.

της Μαρίας Γκέκα

Ασκρόλυμπος ή αλλιώς.. Σκολύμπρι

Πολυετές φυτό που συναντούμε σε άγονα και χέρσα εδάφη χαμηλού υψομέτρου. Τα τελευταία χρόνια καλλιεργείται λόγω της σημαντικής του ζήτησης. Αναφέρεται από τον Θεόφραστο ως «λειμώνιος σκόλυμος».

Μαγειρική: βραστό (ρίζες και φύλλα μετά την αφαίρεση των αγκαθιών) αλλά και φρικασέ.

Λαϊκή Θεραπευτική: διουρητικό (κατάλληλο για νεφρολιθιάσεις), ανθιδρωτικό.

Θρεπτικές ουσίες: οργανικά οξέα, βιταμίνες, μεταλλικά άλατα.

 

Σταμναγκάθι

Υπάρχει ένα χόρτο που έχει μια υπέροχη πικρίλα μαζί με μια ελαφριά γλυκύτητα, που δεν μοιάζει με κανένα άλλο και είναι σήμα κατατεθέν της κρητικής κουζίνας. Είναι το περιβόητο σταμναγκάθι, που τα τελευταία χρόνια έχει «σαρώσει» όλα τα γκουρμέ εστιατόρια της Ελλάδας – και όχι μόνο- ανακηρύσσοντας εαυτόν ως χόρτο απαραίτητο σε κάθε γαστρονομική αναζήτηση.

Λαϊκή Θεραπευτική: Ανήκει στη μεγάλη κατηγορία των άγριων ραδικιών και η επιστημονική του ονομασία είναι: Cichorium Spinosum. Πολλές αναφορές στο σταμναγκάθι έχει κάνει ο Διοσκουρίδης, που το χαρακτηρίζει φάρμακο για πολλές παθήσεις και συστήνει αρκετές εφαρμογές του, κυρίως τις αντισηπτικές αλλά και τις αντιρευματικές.

Για το όνομά του, λέγεται ότι ευθύνεται μια παλιά συνήθεια των Κρητικών να καλύπτουν με αυτά τα χόρτα τα στόμια των σταμνών όπου φύλασσαν το νερό για να εμποδίζονται τα έντομα να κάνουν… βουτιές στο πόσιμο χρυσάφι.

 

Γαλατσίδα

Φυτό πολυετές, τα φύλλα και οι βλαστοί έχουν γλυκιά γεύση. Φύεται σε άγονες και χέρσες τοποθεσίες με τρυφερούς βλαστούς που περιέχουν γαλακτώδη χυμό.

Μαγειρική: τρώγεται ωμό ή βραστό μόνο του, ή μαζί με άλλα χόρτα.

Λαϊκή Θεραπευτική: ελαφρύ διουρητικό.

Γλιστρίδα ή αλλιώς… Αντράκλα

Θα τη βρείτε στα ποτιστικά κηποχώραφα του καλοκαιριού.

Μαγειρική:  ωμά φύλλα και βλαστοί σαλάτα αλλά και ως υποκατάστατο του αγγουριού στο τζατζίκι. Σερβίρεται μαζί με τη ντομάτα ή προσφέρεται με γιαούρτι και τυρί (μυζήθρα ή φέτα), όπως γίνεται στη γνωστή χωριάτικη σαλάτα.

Λαϊκή Θεραπευτική: χρησιμοποιείται ως ορεκτικό, τονωτικό, αντιπυρετικό, αντιχοληστερινικό, αντιπαρασιτικό, αναλγητικό, αντιφλογιστικό. Ο Ιπποκράτης τη συνιστούσε σε μητρορραγίες. Ο Διοσκουρίδης τη θεωρούσε επουλωτική πληγών και για τις παθήσεις του στομάχου και τις αιμορροΐδες.

Θρεπτικές ουσίες: περιέχει ω3 λιπαρό οξύ, φλαβονοειδή, κουμαρίνες, οξαλικό οξύ, αμινοξέα, τανίνες.

Ζοχός, Τσέχος

Ετήσιο φυτό με γαλακτώδη χυμό. Κατά τη μυθολογία, ο Θησέας έφαγε τσόχους πριν αντιμετωπίσει το Μινώταυρο.

Μαγειρική: βραστό ή τσιγαριστό αλλά και ωμό σε σαλάτες.

Λαϊκή Θεραπευτική: αντίδοτο δηλητηρίων, τονωτικό, γαλακταγωγό. Στην Κρήτη όταν μαγειρεύουν χοχλιούς ρίχνουν στην κατσαρόλα και λίγο τσόχο ως αντίδοτο σε περίπτωση ύπαρξης δηλητηριώδους χοχλιού. Ο χυμός του έχει χρησιμοποιηθεί σε ασθένειες  του ήπατος.

Θρεπτικές ουσίες: ανόργανα στοιχεία και κυρίως ασβέστιο και σίδηρος, βιταμίνες (ασκορβικό οξύ, θειαμίνη, νιασίνη, ριβοφλαβίνη).

       Κάππαρη

Θάμνος με ή χωρίς αγκάθια στους βλαστούς, στην παραλιακή και ημιορεινή ζώνη σε βράχους, τοίχους ή και σε καλλιεργούμενα χωράφια όπου θεωρείται ζιζάνιο.

Μαγειρική: μπουμπούκια και τρυφεροί βλαστοί τουρσί.

Λαϊκή Θεραπευτική: χρησιμοποιείται κυρίως ως ορεκτικό και διουρητικό. Ο Ιπποκράτης τη θεωρούσε αποχρεμπτικό, ενώ ο Διοσκουρίδης συνιστούσε να βράζεται σε ξύδι για στοματικές πλύσεις σε οδονταλγίες. Οι αρχαίοι Έλληνες τη θεωρούσαν αφροδισιακό.

Ο Αγάπιος Λίνδος (17ο αι.) γράφει μεταξύ άλλων:

“… θεραπεύει τη σπλήνα, φθείρει τους σκώληκες, ιατρεύει τους ζοχάδες, αυξάνει το σπέρμα, ωφελεί τα ρευματικά…”.

Θρεπτικές ουσίες: φλαβονοειδή και κυρίως ρουτίνη.

Κουτσουνάδα ή αλλιώς… Παπαρούνα

Η γνωστή μας παπαρούνα, που κατά τη Μυθολογία, όταν ο Κρόνος θυσιάστηκε με ένα χρυσό δρεπάνι, σταγόνες από το αίμα του έπεσαν στη γη και μεταμορφώθηκαν σε κόκκινες παπαρούνες.

Μαγειρική: τσιγαριστό με άλλα χόρτα αλλά και βραστό.

Λαϊκή Θεραπευτική: χρησιμοποιείται ως αντιβηχικό, αντινευραλγικό και ηρεμιστικό.

Το “κοκκινόλαδο” (εκχύλισμα ανθέων σε ελαιόλαδο) το χρησιμοποιούσαν οι παλιοί Κρητικοί σε εντριβές για νευραλγίες. Επίσης έβραζαν άνθη μαζί με φλούδι από ρόδι και ζάχαρη και το έδιναν στα βρέφη κατά του κοκίτη.

Κρίταμος

Θα τον βρείτε σε βράχους και πετρώδεις τοποθεσίες της παραθαλάσσιας ζώνης.

Κουζίνα: ωμό σε σαλάτες, στην άλμη ή τουρσί.

Λαϊκή Θεραπευτική: διουρητικό, αποτοξινωτικό. Το κρήθμον του Θεοφράστου, αναφέρεται από τον Ιπποκράτη ως εμμηναγωγό, ενώ ο Διοσκουρίδης και ο Πλίνιος το θεωρούσαν τονωτικό και καθαρκτικό του αίματος.

Θρεπτικές ουσίες: ο κρίταμος αποτελεί πηγή ιωδίου, βιταμίνης C και ω3 λιπαρών οξέων.

13 άγρια χόρτα της κρητικής διατροφής

Πρόβιος, Ασκορδούλακας, Bολβός

Το όμορφο κρινάκι με το γευστικό βολβό σε καλλιεργημένες ή ακαλλιέργητες εκτάσεις σε υψόμετρο μέχρι και 900 μ.

Μαγειρική: οι βολβοί τουρσί.

Λαϊκή Θεραπευτική: χρησιμοποιείται ως ορεκτικό, τονωτικό, αφροδισιακό. Ο Ιπποκράτης το συνιστούσε ως γαλακταγωγό και ως βοηθητικό της σύλληψης. Ο Διοσκουρίδης θεωρούσε το βολβό ευστόμαχο και κατά των αιμορροΐδων, πανάδων δέρματος και πιτυρίδας. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Βυζαντινοί το θεωρούσαν αφροδισιακό, ενώ ο βουκολικός ποιητής Θεόκριτος το εκθειάζει ως τροφή των χωρικών.

Πεντάνευρο

Θα το βρείτε σε ακαλλιέργητα χωράφια με σχετική υγρασία της πεδινής και ημιορεινής ζώνης.

Μαγειρική: τσιγαριστό με άλλα χόρτα, και για τα περίφημα ≪καλιτσούνια≫.

Λαϊκή Θεραπευτική: χρησιμοποιείται ως αντιβηχικό, για παθήσεις του αναπνευστικού αλλά και ως αντιαρθριτικό και αντιρρευματικό. Κατά το Διοσκουρίδη θεραπεύει τις δερματικές παθήσεις. Ο Γαληνός χρησιμοποιούσε τα πεντάνευρα ως αιμοστατικά και κατά της δυσεντερίας.

Λαγουπαξίμαδο

Είναι ένα από τα πιο νόστιμα άγρια φυτά της Κρήτης. Δεν γνωρίζουμε ποιος ήταν ο λόγος που το φυτό αυτό πήρε αυτό το παράξενο όνομα. Το λαγουδοπαξίμαδο ή χαμαικισσός φυτρώνει σε δροσερά και σκιερά μέρη κατά προτίμηση στις ρίζες της χαρουπιάς και μέσα στα σκίνα. Οι τρυφεροί βλαστοί του καταναλώνονται, μόνοι τους ή συνοδευτικά με τσόχους και αγριομάραθο, τσιγαριαστοί, καλιτσούνια, χορτόπιτες. Προστίθεται στο χοιρινό της κατσαρόλας, αλλά και σε ψάρια που γίνονται πλακί στο φούρνο αντί για μαϊντανό. Επίσης, συνδυάζεται γευστικά και μοναδικά με σαλιγκάρια ή σουπιές.

Το λαγουπαξίμαδο μπορείτε να το αποξηράνετε στη σκιά και να το χρησιμοποιήσετε σε φαγητά που επιθυμείτε να δώσετε έντονη γεύση.

Μαρουλίδα, Πετροφυλλιά

Ενδημικό της Κρήτης, διετές, χασμόφυτο σε σχισμές βράχων καιπαλαιούς τοίχους. (Θα το συναντήσετε στα ενετικά τείχη των Χανίων). Μαγειρική: τσιγαριστό μόνο ή με άλλα χόρτα.

Παπούλες ή αλλιώς Ψαρές ή Καμπυλιές

Οι παπούλες είναι το αγαπημένο χορταρικό του νηστίσιμου διαιτολογίου που ακολουθείται τη Μεγάλη Σαρακοστή. Είναι οι κορφές από το φυτό που βγάζει τη φάβα.

 

Κάνουν την εμφάνισή τους στην αγορά με τα ονόματα ≪καμπλιές≫  και ≪ψαρές≫  στα μέσα Ιανουαρίου. Είναι ένα άριστο υπόπικρο σαλατικό που τρώγεται ωμό με ξίδι και πάντα συνοδευόμενο με μαύρες αλατισμένες ελιές και ρακί. Σε πολλές περιοχές της Κρήτης συνοδεύεται μαζί με την επίσης ωμή αγκινάρα και την τσικουδιά. Ακόμη, σερβίρεται με χοχλιούς μπουμπουριστούς ή με σκόρδο και ντομάτα και κουκουβάγια (ντάκο με ντομάτα).

⇒ Σαλάτα παπούλες

Θα χρειαστείτε: δυο ματσάκια παπούλες, 1 ματσάκι χλωρό σκόρδο, αλάτι, δυνατό ξύδι, ελαιόλαδο

Εκτέλεση: κόβετε τις παπούλες στα δυο με τα χέρια. Ψιλοκόβετε το σκόρδο και πασπαλίζετε τις παπούλες. Αλατίζετε, ραντίζετε με αρκετό, δυνατό ξίδι και προσθέτετε ελαιόλαδο.

Αγκινάρα (άγρια)

Τρώγεται ωμή ως σαλάτα, ως μεζές συνοδεύει την τσικουδιά, αλλά και ως μαγειρευτή. Στην Κρήτη μαγειρεύεται με πολλούς τρόπους από τα πολύ παλιά χρόνια. Είναι πιθανόν να τη χρησιμοποιούσαν και στην απώτερη αρχαιότητα, αφού οι Κρήτες αξιοποιούσαν κατά τον καλύτερο τρόπο τα εδώδιμα χόρτα και λαχανικά του νησιού.

Ο Κρητικός μοναχός Αγάπιος Λάνδος μας πληροφορεί ότι μαγειρευόταν με πιπέρι και λάδι στις αρχές του 17ου αιώνα. Η συνήθεια να συνδυάζεται με αρνί ή κατσίκι έχει, πιθανότητα, τις ρίζες της στη βυζαντινή μαγειρική, που τόσο πολύ επηρέασε την Κρητική κουζίνα. Οι Βυζαντινοί συνήθιζαν να μαγειρεύουν την αγκινάρα με άσπρη σάλτσα, όπως φαίνεται και σε μωσαϊκό που βρέθηκε στην Αντιόχεια.

Σε πολλές περιοχές της Κρήτης (σε χωριά του Μαλεβιζίου και του Μυλοποτάμου) το αγκιναράτο, όπως ονομάζεται, αποτελεί το κυρίως πιάτο της ημέρας του Πάσχα. Σε πολλά χωριά της Πεδιάδας και του Μονοφατσίου το φαγητό αυτό παρασκευάζεται την Παρασκευή της Διακαινησίμου.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *