Αρχική Green Αναγεννητική καλλιέργεια: Μπορεί να σώσει τον πλανήτη;

Αναγεννητική καλλιέργεια: Μπορεί να σώσει τον πλανήτη;

Αναγεννητική καλλιέργεια: Μπορεί να σώσει τον πλανήτη;

Κάθε 5η Ιουνίου από το 1972, ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών γιορτάζει το περιβάλλον, την ίδια μας τη φύση. Τη μία και μόνη πατρίδα πέρα από εθνικότητα, εθνότητα και θρησκεία, έχοντας καθιερώσει την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος. Μια ημέρα που αφορά όλους μας. Αναγεννητική καλλιέργεια: Μπορεί να σώσει τον πλανήτη;

Η κλιματική αλλαγή και η καταστροφή του περιβάλλοντος θεωρούνται τα σημαντικότερα προβλήματα του σύγχρονου πολιτισμού σε παγκόσμιο επίπεδο.

♠ της Μαριλένας Καραδήμα, Συντονίστρια Women In Olive Oil Greece, www.womeninoliveoil.org

Η κλιματική αλλαγή έχει σημαντικό αντίκτυπο στο έδαφος. Οι αλλαγές στη χρήση της γης και στο έδαφος μπορούν είτε να επιταχύνουν είτε να επιβραδύνουν την κλιματική αλλαγή. Χωρίς υγιέστερα εδάφη και βιώσιμη διαχείριση της γης και του εδάφους, δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την κλιματική κρίση. Επίσης δεν μπορούμε να παράγουμε αρκετά τρόφιμα και να προσαρμοστούμε στο μεταβαλλόμενο κλίμα.

Επίσης, σχετίζεται άμεσα με την αγροτική παραγωγή, καθώς η τελευταία ευθύνεται για το 9,9% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην Ε.Ε. Αντίστοιχα, η αγροτική παραγωγή είναι η πρώτη που επηρεάζεται άμεσα από την κλιματική αλλαγή. Πρόκειται δηλαδή για ένα φαύλο κύκλο, ο οποίος μπορεί να σπάσει με αναγεννητικές καλλιεργητικές πρακτικές, οι οποίες μπορούν να ανακόψουν και να αναστρέψουν την ίδια την κλιματική αλλαγή.

Η αναγεννητική καλλιέργεια (regenerative agriculture) είναι ένας πολλά υποσχόμενος όρος που ακούμε και διαβάζουμε συχνά. Πώς όμως μπορεί να σώσει τον πλανήτη;

Αναγεννητική καλλιέργεια:  Μπορεί να σώσει τον πλανήτη;
Φωτογραφία από το αγρόκτημα eumelia

Τι είναι η αναγεννητική καλλιέργεια;

Πρόκειται για μία νέα προσέγγιση διατήρησης και αποκατάστασης του συστήματος διατροφής και γεωργίας. Ουσιαστικά, η αναγεννητική φιλοσοφία πάει ένα βήμα βαθύτερα από τη βιώσιμη καλλιέργεια. Η βιώσιμη καλλιέργεια στοχεύει στην ικανοποίηση των σημερινών αναγκών της κοινωνίας για τρόφιμα και φυσικά υφάσματα, χωρίς να διακυβεύεται η ικανότητα των μελλοντικών γενεών για τις ίδιες ανάγκες. Στοχεύει δηλαδή, σε μία ισορροπία των πόρων που αντλεί από τη φύση και αυτών που δίνει πίσω. Προχωρά πέρα από την ισορροπία και στοχεύει στη βελτίωση του οικοσυστήματος. Με στόχο οι μελλοντικές γενιές να το βρουν ακόμα καλύτερο απ’ ότι είναι σήμερα!

Οι στόχοι της αναγεννητικής καλλιέργειας

Συγκεκριμένα, η αναγεννητική καλλιέργεια επικεντρώνεται στην αναδόμηση του εδάφους, αύξηση της βιοποικιλότητας. Επίσης βελτίωση του κύκλου του νερού, ενίσχυση του οικοσυστήματος, αύξηση της ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή. Ακόμα ενίσχυση της υγείας και της ζωτικότητας του αγροτικού εδάφους. Επίσης  αύξηση της δέσμευσης και αποθήκευσης του ατμοσφαιρικού διοξειδίου του άνθρακα πίσω στο έδαφος (biosequestration)[1].

Πώς μπορεί η αναγεννητική καλλιέργεια να αναστρέψει την κλιματική αλλαγή;

Η αναγεννητική καλλιέργεια αποτελεί μία φυσική λύση στην κλιματική αλλαγή λόγω της ικανότητας του εδάφους να απορροφά το ατμοσφαιρικό διοξείδιο του άνθρακα (CO2).

Στο επίκεντρο της αναγεννητικής καλλιέργειας βρίσκεται η οργανική ύλη του εδάφους. Αποτελείται από οργανικές ενώσεις, εξαιρετικά εμπλουτισμένες σε άνθρακα.

Η δέσμευση του άνθρακα στο έδαφος προκύπτει από τις φυσικές διαδικασίες του οικοσυστήματος. Τη φωτοσύνθεση, την αναπνοή και την αποσύνθεση. Με τη φωτοσύνθεση επιτυγχάνεται δέσμευση του ατμοσφαιρικού CO2 στη βιομάζα των φυτών. Η αποσύνθεση της βιομάζας οδηγεί σε απώλεια άνθρακα από το έδαφος λόγω μικροβιακής αναπνοής. Επίσης ένα μικρό ποσοστό του αρχικού άνθρακα δεσμεύεται στο έδαφος μέσω του σχηματισμού χούμους.

Άλλες διαδικασίες του οικοσυστήματος που οδηγούν σε απώλεια άνθρακα είναι η διάβρωση του εδάφους και η έκλυση άνθρακα στα υπόγεια ύδατα. Η αναλογία μεταξύ του άνθρακα που δεσμεύεται και αυτού που εκλύεται ξανά στην ατμόσφαιρα είναι αυτή που ορίζει την «καλλιέργεια άνθρακα»[2].

Με άλλα λόγια, οι καλλιεργητικές πρακτικές οι οποίες αποτρέπουν την μεγάλη απώλεια άνθρακα από το έδαφος είναι αυτές που αποκαλούμε «αναγεννητικές».|Οι σημαντικότερες εκ των οποίων είναι:

  • μη χρήση χημικών
  • μη διατάραξη του εδάφους με άρωση
  • συνεχής τροφοδότηση του εδάφους με οργανική ύλη (κομπόστ)
  • ενίσχυση της βιοποικιλότητας
  • ελεγχόμενη άρδευση

Μπορεί όμως να διασφαλίσει και διατροφική ασφάλεια;

Από την αρχή της καταγεγραμμένης ιστορίας, οι κοινωνίες έχουν καταλάβει ότι οι ανθρώπινες δραστηριότητες μειώνουν την παραγωγικότητα του εδάφους και την ικανότητα παραγωγής τροφίμων. Μόνο στην πρόσφατη ιστορία, όμως, η παραγωγικότητα του εδάφους συνδέθηκε με την εξάντληση των αποθεμάτων οργανικής ύλης του εδάφους, που συχνά οδηγεί σε επιπτώσεις μεγάλης κλίμακας σε ολόκληρα οικοσυστήματα καθώς και σε ολόκληρο τον πλανήτη.[3]

Η οργανική ύλη συμβάλλει σημαντικά στην ορθή λειτουργία του εδάφους. Αρα στην παραγωγή φαγητού. Τα οφέλη της οργανικής ύλης του εδάφους περιλαμβάνουν τη βελτίωση της ποιότητας του εδάφους μέσω της αυξημένης κατακράτησης νερού και θρεπτικών ουσιών. Το αποτέλεσμα είναι  μεγαλύτερη παραγωγικότητα των φυτών. Επίσης, βελτιώνει τη δομή του εδάφους και μειώνει τη διάβρωση, οδηγώντας σε αύξηση των υπογείων και επιφανειακών υδάτων και τελικά σε αυξημένη επισιτιστική ασφάλεια και μειωμένες αρνητικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα.

Διαβάστε επίσης ⇒ Οδηγός για τα μαγειρικά έλαια

Η ελιά μπορεί να μετατρέψει τη Μεσόγειο σε μία μεγάλη δεξαμενή απορρόφησης άνθρακα

Η ελιά (Olea europaea L.) είναι από τις πιο σημαντικές καλλιέργειες στη λεκάνη της Μεσογείου και αντιπροσωπεύει το 98% της παγκόσμιας ελαιοκαλλιέργειας.

Η μελέτη του Διεθνούς Συμβουλίου Ελιάς

Το 2012 το Διεθνές Συμβούλιο Ελιάς (IOC) ξεκίνησε μία μελέτη για την απορροφησιμότητα του άνθρακα από τα ελαιόδεντρα. Επιστήμονες εξέτασαν 132 περιοχές σε 13 χώρες της Μεσογείου (μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα). Ελαβαν υπόψη παράγοντες, όπως η ένταση της καλλιέργειας, η σύσταση του εδάφους, η άρδευση και η ενέργεια που απαιτείται για την άρδευση.

Τα ευρήματά τους είναι συγκλονιστικά[4]!

  • Ένα λίτρο παραγόμενου ελαιολάδου δεσμεύει 10,64 kg CO2 από την ατμόσφαιρα
  • 10 στρέμματα ελαιώνα δεσμεύουν το ετήσιο αποτύπωμα άνθρακα ενός μέσου ανθρώπου
  • Η παγκόσμια παραγωγή ελαιολάδου δεσμεύει τις εκπομπές άνθρακα μίας περιοχής 7 εκ. ανθρώπων, όπως δηλαδή το Hong Kong!

Σημαντικό είναι να επισημάνουμε ότι η μελέτη του IOC έλαβε υπόψη το παραγόμενο ελαιόλαδο και όχι τη συνολική έκταση ελαιώνων, η οποία περιλαμβάνει και τις βρώσιμες ελιές, καθώς επίσης διάφορες καλλιεργητικές μεθόδους. (κυρίως υπερεντατικές με άρωση και άρδευση).

Το 2016 μία ομάδα Ισπανών επιστημόνων διεξήγαγε έρευνα σε έναν ελαιώνα στην Jaen της Ισπανίας για να διαπιστώσει την απορροφησιμότητα άνθρακα με διαφορετικές καλλιεργητικές πρακτικές. Η έρευνα έδειξε ότι η ύπαρξη ζιζανίων στο χωράφι την άνοιξη αυξάνει την δέσμευση του άνθρακα 2,7 φορές περισσότερο από το χωράφι με έλεγχο ζιζανίων με εφαρμογή γλυφοσάτι![5]

Προκύπτει λοιπόν, ότι εάν εφαρμοστούν αναγεννητικές πρακτικές στο σύνολο των ελαιώνων της Μεσογείου μπορεί να διπλασιαστεί η δέσμευση άνθρακα από την ατμόσφαιρα, μετατρέποντας έτσι τη Μεσόγειο σε μία μεγάλη δεξαμενή δέσμευσης άνθρακα.

Βασικά χαρακτηριστικά της ελιάς που την φέρνουν ψηλά στην απορρόφηση CO2 είναι ότι αποτελεί αειθαλές δέντρο, φωτοσυνθέτει δηλαδή όλο το χρόνο. Είναι δέντρο ανθεκτικό σε ξηρό και ζεστό κλίμα. Δεν απαιτεί δηλαδή υδάτινους πόρους και έτσι δεν γίνεται  έκλυση άνθρακα από το έδαφος. Επίσης, δεν επηρεάζεται από την υπόλοιπη βλάστηση, άρα τα άγρια χόρτα μπορούν να συνυπάρχουν δεσμεύοντας ακόμα περισσότερο άνθρακα.

Μπορούμε να πούμε ότι το ελαιόδεντρο είναι το πιο “δημοκρατικό” δέντρο που υπάρχει στη φύση, γιατί κάτω από αυτό με τη σωστή διαχείριση, μπορούν να συνυπάρξουν εκατοντάδες οργανισμοί: άγρια χόρτα και βότανα, σπαράγγια και βάτα. Αποτελεί, επίσης, καταφύγιο για σκαντζόχοιρους, αλεπούδες και άγρια πουλιά.

Συμπέρασμα

Η αναγεννητική βιολογική γεωργία αν εφαρμοστεί στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις και τα βοσκοτόπια μπορεί να απομακρύνει τεράστιες ποσότητες  πλεονάσματος διοξειδίου του άνθρακα από τον αέρα και να το επιστρέψει πίσω στο υγιές έδαφος υπό τη μορφή σταθερής οργανικής ουσίας. Έτσι διαμορφώθηκε το έδαφος άλλωστε εξαρχής και είναι ένα από τα πιο σημαντικά βήματα που μπορούμε να κάνουμε προς την κατεύθυνση της αντιστροφής της κλιματικής αλλαγής. Παράλληλα με την αναδάσωση και τη μη χρήση ορυκτών καυσίμων.

Και σε προσωπικό επίπεδο μπορούμε όλοι να επιλέξουμε μία «αναγεννητική» διατροφή βασισμένη στη μικρότερη σπατάλη και στην υψηλότερης ποιότητας τροφής  που παράγεται με χρήση πρακτικών αναγεννητικής γεωργίας.

Αναγεννητική καλλιέργεια:  Μπορεί να σώσει τον πλανήτη;
Φωτογραφία από το αγρόκτημα LIΑ

Τρία ελαιόλαδα γένους θηλυκού στην υπηρεσία της φύσης

Εξαιρετικό παράδειγμα αναγεννητικής καλλιέργειας αποτελούν κάποια αγροκτήματα και στη χώρα μας. Πράγματι, η eumelia, η LIÁ και η Calypso γνωρίζουν καλά ότι το ελαιόλαδο δεν πρέπει να ωφελεί μόνο τον καταναλωτή αλλά και το περιβάλλον! Πρόκειται για υψηλής ποιότητας ελαιόλαδα που παράγονται με αναγεννητικές καλλιεργητικές πρακτικές. Οι τρεις παραγωγοί συμφωνούν ότι δεν χρειάστηκε ποτέ να συμβιβαστούν με την ποιότητα, το αντίθετο μάλλον. Η μη άρδευση αυξάνει τις φαινόλες και την υγεία του δέντρου. Επίσης η βιοποικιλότητα ενισχύει το γευστικό και αρωματικό προφίλ, ενώ η ενσωμάτωση των κλαδιών (αντί για κάψιμο) βελτιώνει το έδαφος.

eumelia

Η επισκέψιμη φάρμα eumelia διατήρησε τον αρχαίο ελαιώνα με δέντρα που χρονολογούνται έως και 2000 ετών, ενώ στην νέα φύτευση ελιές, αμυγδαλιές, αμπέλια και πεύκα συνυπάρχουν για ένα υγιές οικοσύστημα. Η αναγέννηση της φύσης είναι τρόπος ζωής για την οικογένεια Καρέλα.  «Για εμάς είναι σημαντικό να έχουμε υγιές χώμα γιατί αυτό παράγει την τροφή μας και σε αυτό παίζουν τα παιδιά μας». Οι ελεύθερες πάπιες, χήνες και κότες συμβάλουν και αυτές στην διατήρηση ισορροπίας «Μειώνουν τις ακρίδες, απολαμβάνουν το φρέσκο χορτάρι και μας δίνουν άφθονη οργανική ύλη, τις κουτσουλιές τους. » Για την εκμηδένιση του οικολογικού αποτυπώματος, η eumelia ενσωματώνει τεχνολογίες περιβάλλοντος όπως  φυσικός καθαρισμός νερού με καλάμια, καθώς και φωτοβολταϊκά πάνελ για το 100% των ενεργειακών αναγκών.

LIÁ

Οι ελαιώνες από όπου παράγεται το ελαιόλαδο LIÁ δεν διασφαλίζουν μόνο ένα ελαιόλαδο υψηλής ποιότητας, αλλά είναι ένα ανοιχτό περιβόλι. Ανάλογα με την εποχή διασφαλίζει την διατροφική αυτάρκεια των  οικογενειών της Χριστίνας και Κωνσταντίνου Στριμπάκου.  «Ανάμεσα στις ελιές φυτεύουμε τα λαχανικά για την οικογένειά μας και κυρίως ψυχανθή που ενισχύουν το χώμα με άζωτο. Έτσι επωφελούμαστε και εμείς και το έδαφος!» Η συγκαλλιέργεια είναι επίσης μέρος της φιλοσοφίας τους. Ανάμεσα στα ελαιόδεντρα υπάρχουν φρουτόδεντρα που προσφέρουν την μαγεία τις διατροφικής εποχικότητας. Στα άμεσα πλάνα της LIÁ Cultivators είναι ο εμπλουτισμός με λουλούδια και βότανα που θα προσφέρουν έναν ασφαλή παράδεισο στις μέλισσες.

Αναγεννητική καλλιέργεια:  Μπορεί να σώσει τον πλανήτη;

Calypso

Η κ. Νανά Ζωίδου είναι η “ψυχή” του ελαιολάδου Calypso στην Αλεξανδρούπολη, από την σπάνια και αρχαία ποικιλία Μάκρης. Ακολουθώντας τις αρχές της αγροοικολογίας, αξιοποιούν την πλούσια βιοποικιλότητα των βοτάνων που φύονται κάτω από τις αιωνόβιες ελιές. “Όλα αρχίζουν από τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε την υγεία, την ευφορία και τη ζωτικότητά του εδάφους. Εδώ και περισσότερα από 20 χρόνια δεν οργώνουμε, αφήνοντας την βλάστηση που υπάρχει στα χωράφια να κάνει τη δουλειά”. Δίχως την καταπόνηση των βαρέων μηχανημάτων και βλαβερών χημικών φυτοφαρμάκων. Ο ελαιώνας του Calypso φιλοξενεί περισσότερα από 80 είδη τοπικών βοτάνων, δεκάδες έντομα και επικονιαστές. Έτσι, η οικογένεια της κ. Ζωίδου δεν προστατεύει μόνο την παράδοση της ελαιοκομίας, αλλά και την πλούσια βιοποικιλότητα του τόπου.

Πηγές:

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Regenerative_agriculture

[2] The Carbon Farming Solution: A Global Toolkit of Perennial Crops and Regenerative Agriculture Practices for Climate Change Mitigation and Food Security, Eric Toensmeier.

[3] https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/soil-carbon-storage-84223790/

[4] https://www.internationaloliveoil.org/1074-world-olive-oil-production-could-absorb-the-co2-emissions-of-a-city-the-size-of-hong-kong/

[5] https://www.rednueva.es/wp-content/uploads/2019/06/07-4-Chamizo-et-al.-2017-AEE.pdf

Πηγή: Naturanrg#120o, www.naturanrg.gr

Προηγούμενο άρθροΑυτές είναι οι δράσεις για να «ζήσεις τη ζωή σου στο πράσινο»
Επόμενο άρθροΜαίρη Τσιώτα Μάρκου,Το περιβάλλον πρώτη και απόλυτη προτεραιότητα