Αποκατάσταση μικροβιώματος μετά από αντιβίωση. Η Ελλάδα κατέχει μια από τις πιο υψηλές θέσεις στην παγκόσμια κατάταξη με τις χώρες που κάνουν μεγαλύτερη χρήση αντιβιοτικών.
♦ του Δήμζα Νικόλαου DVM, RD, MSc, Στρατιωτικός Κλινικός Διαιτολόγος,
Υπ. Διδάκτωρ Ιατρικής Π.Θ., www.docdiet.gr
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα βρίσκεται εντός των 3 πρώτων Ευρωπαϊκών χωρών από πλευράς κατανάλωσης αντιβιοτικών και αντιμικροβιακών φαρμάκων συνολικά. Η ανεξέλεγκτη και αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών οδηγεί στη δημιουργία ανθεκτικότητας των μικροβίων, ενώ παράλληλα επηρεάζει αρνητικά το εντερικό μικροβίωμα, αλλά και τη συνολική υγεία.
Ο όρος «εντερικό μικροβίωμα» έχει κάνει δυναμική είσοδο στην καθημερινότητά μας και σίγουρα θα έχετε ακούσει να γίνονται σημαντικές αναφορές σε αυτό. Τα τελευταία χρόνια, αντιλαμβανόμαστε και ανακαλύπτουμε ολοένα και περισσότερα σχετικά με το πώς τα τρισεκατομμύρια μικρόβια που ζουν στο ανθρώπινο έντερο υποστηρίζουν τη σωματική και ψυχική μας υγεία. Η μεγάλη ποικιλία αποικιών που απαρτίζουν το ανθρώπινο μικροβίωμα, φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στη φυσιολογία, τη διατροφή, την πέψη, το μεταβολισμό, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, την ομοιοστασία των ορμονών, τη δραστηριότητα του νευρικού συστήματος καθώς επίσης και στην πρόληψη ορισμένων ασθενειών. Πολλές μελέτες, ειδικά τα τελευταία χρόνια, έχουν υποδείξει τη σύνδεση μεταξύ της καλής υγείας του εντέρου και του ανοσοποιητικού συστήματος, της διάθεσης, της καλής ψυχικής υγείας, των ενδοκρινικών διαταραχών, της εμφάνισης αυτοάνοσων νοσημάτων, δερματοπαθειών και καρκίνου.
Αυτό έχει οδηγήσει σε πολλές υποθέσεις σχετικά με το τι συμβαίνει στο μικροβίωμα του εντέρου όταν λαμβάνουμε αντιβιοτικά για τον έλεγχο μιας βακτηριακής λοίμωξης.
Γιατί είναι σημαντικά τα προβιοτικά όταν απαιτείται να πάρουμε αντιβίωση;
Αναφορικά με τα αντιβιοτικά, δύο πράγματα ισχύουν μετά βεβαιότητας: Το ένα είναι ότι τα αντιβιοτικά όταν απαιτείται είναι απαραίτητα και σώζουν ανθρώπινες ζωές. Το άλλο είναι ότι η χρήση τους διαταράσσει το πολυσύνθετο οικοσύστημα του μικροβιώματος του εντέρου. Αυτό σημαίνει όχι μόνο μείωση του αριθμού των μικροοργανισμών που αποικίζουν το παχύ έντερο, αλλά και μείωση της ποικιλότητάς τους. Ωστόσο, τα καλά νέα είναι ότι το μικροβίωμα του εντέρου είναι ανθεκτικό και έπειτα από αρκετούς μήνες θα ανακάμψει σταδιακά. Η ταχύτητα και το εύρος αυτής της ανάκαμψης επηρεάζονται από διάφορους παράγοντες. Ο τύπος του αντιβιοτικού που χρησιμοποιείται και η συχνότητα χορήγησής τουπαίζουν σημαντικό ρόλο. Ειδικότερα, το εύρος δράσης του αντιβιοτικού (δηλαδή ποια βακτήρια «πιάνει») καθορίζει το πόσο θα επηρεάσει την ποικιλομορφία της εντερικής χλωρίδας. Από την άλλη, η δόση και η συχνότητα χορήγησής του μπορούμε να πούμε πως καθορίζει το πόσο μεγάλη θα είναι η επίδραση του στον πληθυσμό της εντερικής χλωρίδας.
Για την αποκατάσταση της εντερικής χλωρίδας-μικροβιώματος μετά από την λήψη αντιβιοτικών θα πρέπει να δώσετε έμφαση στη διατροφή, κυρίως, στον τρόπο ζωής (stress, άσκηση, ενυδάτωση) και τη λήψη των κατάλληλων προβιοτικών. Στόχος της προσπάθειας αυτής είναι αφενός η επαναφορά της προϋπάρχουσας ποικιλομορφίας του εντερικού μικροβιώματος. Αφετέρου η πολλαπλασιασμός των ωφέλιμων βακτηρίων στα πρότερα της αντιβιοθεραπείας επίπεδα. Στην προσπάθεια αυτή, δεν υπάρχει σύντομος δρόμος. Η επαναφορά της ισορροπίας και της καλής υγείας του εντέρου είναι μια διαδικασία που διαρκεί πολύ. Τρώτε καλά, φροντίστε τον εαυτό σας και να είστε υπομονετικοί. Το έντερό σας θα σας ευχαριστήσει.
Η διατροφή για την αποκατάσταση της εντερικής χλωρίδας-μικροβιώματος μετά από αντιβίωση
Ο αποτελεσματικότερος τρόπος για την επαναφορά της ισορροπίας της εντερικής μικροχλωρίδας μετά από την λήψη αντιβιοτικών είναι η διατροφή.
Αρχικά, θα πρέπει να τονίσουμε ότι σημαντικό ρόλο στην ταχύτητα ανάκαμψης της εντερικής μικροχλωρίδας παίζουν η διατροφή πριν την αντιβιοθεραπεία, η ηλικία και ο τρόπος ζωής του ατόμου. Πιο συγκεκριμένα, η κατανάλωση μιας διατροφής με μειωμένη περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες πριν από τη θεραπεία με αντιβιοτικά, οδηγεί σε πιο αργή ανάκαμψη. Οι ηλικιωμένοι και τα βρέφη και τα μικρά παιδιά μπορεί επίσης να έχουν μια καθυστέρηση στην επαναφορά της εντερικής χλωρίδας.
Η βασικότερη αρχή της διατροφής που στοχεύει στην ανάκαμψη της χλωρίδας του εντέρου είναι η επαρκής πρόσληψη πρεβιοτικών. Τα πρεβιοτικά είναι συστατικά της διατροφής: υδατάνθρακες (κυρίως) και ορισμένες πρωτεΐνες (κατά δεύτερο λόγο) που ανθίστανται στην διαδικασία της πέψης και φτάνουν ανέπαφα στο παχύ έντερο όπου χρησιμεύουν ως τροφή για τα βακτήρια που το αποικίζουν. Τα προβιοτικά της διατροφής θα πρέπει να προέρχονται από ποικιλία τροφίμων.
Ενδεικτικά παραδείγματα τροφίμων με πρεβιοτική δράση είναι τα εξής:
- Φρούτα και λαχανικά: είναι πλούσια σε διαλυτές (κατά κανόνα) φυτικές ίνες.
- Δημητριακά προϊόντα ολικής άλεσης: είναι πλούσια σε αδιάλυτες (κατά κανόνα) φυτικές ίνες.
- Μέλι
- Γιαούρτι και κεφίρ
- Όσπρια
- Τρόφιμα που έχουν υποστεί ζύμωση (πχ ξινολάχανο, τουρσί, πίκλες)
- Προϊόντα σόγιας που έχουν υποστεί ζύμωση, όπως το miso και το kombucha
Διαβάστε ακόμα ⇒ Διατροφή για την πρόληψη της καρδιαγγειακής νόσου
Σωματική δραστηριότητα και άσκηση
Η υγιεινή διατροφή και η άσκηση πάνε χέρι-χέρι. Αυτό ισχύει τόσο για τη γενική υγεία σας όσο και για την υγεία του εντέρου. Πιο συγκεκριμένα, η άσκηση υποστηρίζει τον αποικισμό και την ανάπτυξη του πληθυσμού και της ποικιλομορφίας των βακτηρίων, κάτι που είναι ακριβώς αυτό που χρειάζεστε μετά από τη λήψη αντιβιοτικών. Προσπαθήστε να ασκείστε για τουλάχιστον 30 λεπτά καθημερινά, ακόμη και αν πρόκειται απλώς για έναν περίπατο γύρω από το τετράγωνο.
Ενυδάτωση
Η κατανάλωση νερού και η επαρκής ενυδάτωση έχει πολλά οφέλη για την υγεία, συμπεριλαμβανομένης της βελτίωσης της υγείας του εντέρου. Συγκεκριμένα, βοηθά στη διάσπαση της τροφής, επιτρέποντας έτσι στο σώμα να απορροφά αποτελεσματικότερα τα θρεπτικά συστατικά. Επίσης, έχει θετική επίδραση στον βλεννογόνο του εντέρου και προάγει την ανάπτυξη των καλών βακτηρίων καθώς αποτελεί το μέσο απομάκρυνσης των τοξικών παραπροϊόντων του μεταβολισμού των κυττάρων. Επομένως, βεβαιωθείτε ότι πίνετε αρκετό νερό καθημερινά.
Εκτός από τη διατροφή και η μείωση του στρες: βοηθά στην αποκατάσταση της εντερικής μικροχλωρίδας-μικροβιώματος μετά την λήψη αντιβιοτικών. Δυστυχώς, η αποκατάσταση της χλωρίδας του εντέρου δεν είναι εφικτή ή πλήρης μόνο με τη λήψη συμπληρωμάτων και την προσαρμογή της διατροφής. Ο τρόπος ζωής έχει μεγάλο αντίκτυπο στην υγεία του εντέρου και το άγχος είναι ένας σημαντικός παράγοντας. Το στρες μπορεί να έχει σοβαρή βραχυπρόθεσμη και μακροπρόθεσμη επίδραση στο γαστρεντερικό σύστημα. Επιπλέον, μπορεί να επιδεινώσει προϋπάρχουσες παθολογικές καταστάσεις. Επομένως, η μείωση των επιπέδων του άγχους είναι ιδιαίτερα σημαντική.
