kampos-hiou

Κάμπος Χίου: ώρα μηδέν

Αναρτήθηκε στις: Κατηγορίες: Αποδράσεις, Περιβάλλον, Πολιτισμός

Κάμπος Χίου: ώρα μηδέν .Ο κάμπος της Χίου, ένα μοναδικό για την Ελλάδα αγροοικοσύστημα, που συνδυάζει πλούσια περιβόλια με βυζαντινούς πύργους, γενοβέζικα αρχοντικά, εκκλησίες και σπουδαία δείγματα τοπικής αρχιτεκτονικής επιλέχθηκε ως ένα από τα 7 πιο απειλούμενα με εξαφάνιση Μνημεία Πολιτιστικής Κληρονομιάς στην Ευρώπη για το 2016.

της Μαρίας Γκέκα

Ο Κάμπος της Χίου περιλαμβάνει ιστορικά πέτρινα αρχοντικά από τον 14ο έως τον 18ο αι. περιβαλλόμενα από ψηλούς μαντρότοιχους, βοηθητικά κτίσματα, περίτεχνες βοτσαλωτές αυλές, δεξαμενές, μαγκανοπήγαδα, περίτεχνες γούρνες, στενά υπέροχα δρομάκια…
Όλα «ποτισμένα» με το άρωμα της λεμονιάς, της χιώτικης μανταρινιάς, της πορτοκαλιάς.

Μιλώντας στη Νatura nrg, o Κώστας Καρράς, ιδρυτής της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος & Πολιτισμού και αντιπρόεδρος της Europa Nostra, μας μετέφερε την αναγκαιότητα της άμεσης δράσης.

«Η ιδιαιτερότητα του Κάμπου σε σχέση με τις άλλες υποψηφιότητες είναι ότι πρόκειται για ένα ζωντανό οργανισμό, που συνδυάζει φύση, περιβάλλον και μακρόχρονη ιστορία. Μνημείο αναμφισβήτητης αξίας, για το λόγο αυτό επιλέχθηκε παμψηφεί από την Europa Nostra. Ο ιστορικός αυτός τόπος είναι σε κίνδυνο γιατί η προστασία των κτιρίων έχει αποδειχθεί ανεπαρκής. Ο Κάμπος σήμερα απειλείται αφενός από την αδυναμία των κατοίκων να συντηρήσουν και να διατηρήσουν τις ιδιοκτησίες τους, και αφετέρου από ακατάλληλες για τον τόπο χρήσεις, όπως αυτές εισάγονται με το Πολεοδομικό Σχέδιο του 2008. Έχουν αποκατασταθεί μερικά αρχοντικά και λειτουργούν είτε ως κατοικίες είτε ως ξενοδοχεία, όπως το Antouaniko, που έλαβε το βραβείο Europa Nostra το 2015, αλλά προκειμένου να αποφευχθεί περαιτέρω φθορά και αλλοίωση του μοναδικού χαρακτήρα του ιστορικού αυτού συνόλου, απαιτείται καταρχήν καταγραφή και ψηφιοποίηση των σπουδαιότερων κτιρίων και κτημάτων της περιοχής.

Στόχος είναι η αναστήλωση πύργων του 18ου αιώνα και η ανακατασκευή παλαιών κτιρίων, ώστε να αποκατασταθεί η αρχική εικόνα του τόπου αλλά και η ανασύσταση των παραδοσιακών καλλιεργειών, η μελέτη για το ποιες νέες καλλιέργειες θα μπορούσαν να καταστήσουν τον Κάμπο βιώσιμο χωρίς να αλλοιώνουν τον χαρακτήρα του, η ανακατασκευή των παραδοσιακών μαγγανοπήγαδων -η ποιότητα του νερού έχει υποβαθμιστεί λόγω υπεράντλησης- και η επικαιροποίηση της σχετικής νομοθεσίας.”

Πριν ένα περίπου μήνα (16 Μαρτίου), η  Europa Nostra, ο κορυφαίος Ευρωπαϊκός οργανισμός για την πολιτιστική κληρονομιά και το Ινστιτούτο της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕ), έδωσαν στη δημοσιότητα τον κατάλογο των 7 μνημείων που ψηφίστηκαν για το 2016 ως τα πλέον απειλούμενα με εξαφάνιση. Την πρόταση υπέβαλε η Ελληνική Εταιρία Πολιτιστικής Κληρονομιάς σε συνεργασία με την Κοινωνία πολιτών της Χίου και τις τοπικές αρχές.

Μαστίχα, ο θησαυρός της Χίου

hios-island-greece-01Ταξιδεύοντας στο χθες

Η Χίος, την εποχή του Βυζαντίου, ήταν τμήμα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και μάλιστα πολύ σημαντικό, αφού ήταν η πρωτεύουσα του «Θέματος του Αιγαίου». Η προνομιακή αυτή θέση σε συνδυασμό με τα οικονομικά ενδιαφέροντα που παρουσίαζε συντελούν στο ότι η Χίος είχε μια επιβλητική παρουσία στο Βυζάντιο, τέτοια που δεν σημειώνεται σε κανένα άλλο μέρος εκτός από την Κωνσταντινούπολη.

Οι πρώτοι Γενουάτες ήρθαν στη Χίο χάρη στα αυτοκρατορικά προνόμια το 1155, διεξάγοντας συναλλαγές «επί της μαστίχας». Από τον 13ο αιώνα, οι Γενοβέζοι  αξιοποίησαν τον Κάμπο δημιουργώντας τους εκτεταμένους πορτοκαλεώνες, αφού διαπίστωσαν την ύπαρξη νερού. Και επειδή η καλλιέργεια ήταν αποδοτική, ο Κάμπος μεταβλήθηκε σε έναν απέραντο πορτοκαλεώνα. Με τον ερχομό τους, η αρχιτεκτονική του νησιού δέχεται επιρροές με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί μια νέα ντόπια αρχιτεκτονική παράδοση, που επικρατεί στο νησί για αιώνες. Το βυζαντινό πύργο διαδέχεται ο γενοβέζικος, κατασκευασμένος με μάρμαρο και τη δίχρωμη Θυμιανούσικη πέτρα, με τα μπαλκόνια και τα γλυπτά του, που προκαλεί το θαυμασμό ακόμα και σήμερα.

Η κατάκτηση της Χίου από τους Τούρκους, το 1566, ανέστειλε προσωρινά την οικονομική δραστηριότητα του νησιού. Από τα μέσα, όμως, του 16ου αιώνα και μετά οι Χιώτες αρχίζουν να παίρνουν στα χέρια τους ένα μεγάλο μέρος από το εμπόριο της Ανατολής. Τον καιρό που όλη η Ελλάδα ήταν βυθισμένη στην αθλιότητα της σκλαβιάς, η Χίος παρουσίαζε μια εικόνα ευδαιμονίας και αρχοντιάς. Η επικοινωνία της με την Ευρώπη και τον πολιτισμό ήταν συνεχής. Μεγάλα ιστιοφόρα μετέφεραν στα μακρινά λιμάνια της Πόλης, της Οδησσού και της Μασσαλίας τα προϊόντα της: τη φημισμένη μαστίχα και τα χρυσά εσπεριδοειδή της.

Η εύπορη Χίος

Αποτέλεσμα του πλούτου που έμπαινε στο νησί, ήταν να δημιουργηθεί μια τάξη μεγαλοαστών, που διακρινόταν για τη μόρφωση και την αρχοντιά. Οι άνθρωποι αυτοί είχαν τα σπίτια τους, τους πύργους τους, όπως τους έλεγαν, στον Κάμπο. Ήταν σπίτια μεγαλόπρεπα, με μνημειακές εξωτερικές σκάλες, με μεγάλες ταράτσες, με αψίδες και κολόνες με μεγάλα περιβόλια περιφραγμένα με φρουριακούς τοίχους. Ο Κάμπος χρησίμευε στους εύπορους Χίους της πόλης ως τόπος ανάπαυσης, ως εξοχική κατοικία δηλαδή και συγχρόνως καλλιέργειας, γιατί παρότι η οικονομική ευρωστία αυτής της τάξης οφειλόταν στο εμπόριο, τα μέλη της δεν παραμελούσαν τη γη.

Η ζωή αυτή κράτησε ως τις 11 Μαρτίου του 1881. Την ημέρα εκείνη μια σεισμική δόνηση τράνταξε το νησί και τα περισσότερα κτίρια γκρεμίστηκαν. Οι περισσότερες αρχοντικές οικογένειες άφησαν οριστικά τη Χίο. Το μεγαλύτερο μέρος των πύργων δεν ανοικοδομήθηκε ποτέ. Τα ερειπωμένα αρχοντικά, οι κήποι και τα περιβόλια έπεσαν στα χέρια μικροαστών ή χωρικών, που, μη όντας σε θέση να τα ξαναχτίσουν, περιορίσθηκαν να κατοικήσουν τα ισόγεια δωμάτια που σώθηκαν. Χάρη σε αυτούς ο Κάμπος δεν είναι ένα απέραντο νεκροταφείο.
hios-kampos-island-greeceΣήμερα τα περισσότερα κτήματα του Κάμπου έχουν αφεθεί στη μοίρα τους. Τα πηγάδια στέρεψαν ή μολύνθηκαν. Οι περιβολάρηδες δεν ασχολούνται πια με τα κτήματά τους, μιας και η καλλιέργειά τους είναι πλέον οικονομικά ασύμφορη, και στρέφουν την προσοχή τους σε εντατικές καλλιέργειες θερμοκηπίου. Παράλληλα, παρατηρείται μια συρρίκνωση της καλλιεργούμενης γης, η οποία οικοπεδοποιείται. Ο μόνος τρόπος να αποφευχθεί κάτι τέτοιο είναι ο τόπο σαν μπορέσει να αποδώσει οικονομικά, όχι ως οικοπεδική γη, αλλά με άλλους τρόπους. Η δόμηση καταστρέφει το πράσινο, και χωρίς πράσινο Κάμπος δεν υπάρχει.

Έχουμε ένα υψηλής ποιότητας μνημείο και ένα τεράστιο βιολογικό εργαστήριο μέσα σ’ ένα εξαιρετικό μικροκλίμα που έχει τη δυνατότητα να παράγει καθαρή τροφή για το σώμα και εκλεπτυσμένη τροφή για το πνεύμα. Ολόκληρος ο τόπος μπορεί να γίνει ένας χώρος πολιτισμού.

Πηγή: NaturaNrg #70

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *