ΥγείαΑσθένειες & ΘεραπείεςΚοιλιοκάκη: Τι πρέπει να ξέρουμε;

Κοιλιοκάκη: Τι πρέπει να ξέρουμε;

Η κοιλιοκάκη είναι μια σοβαρή αυτοάνοση νόσος που εμφανίζεται σε άτομα με γενετική προδιάθεση, όπου η κατάποση γλουτένης οδηγεί σε βλάβη στο λεπτό έντερο. Υπολογίζεται ότι επηρεάζει 1 στους 100 ανθρώπους παγκοσμίως. Η κοιλιοκάκη είναι κληρονομική, που σημαίνει ότι εμφανίζεται σε οικογένειες. Τα άτομα με συγγενή πρώτου βαθμού με κοιλιοκάκη (γονέας, παιδί, αδέρφια) έχουν κίνδυνο 1 στους 10 να αναπτύξουν κοιλιοκάκη.

του Γεράσιμου Ι. Μάντζαρη, MD, PhD, AGAF, FEBG, Συντονιστής Διευθυντής Γαστρεντερολογικό Τμήμα, ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός-Πολυκλινική»

Ο Δρ. Γεράσιμος Μάντζαρης, συντονιστής διευθυντής του Γαστρεντερολογικού Τμήματος του Γ.Ν.Α. “Ο Ευαγγελισμός-Πολυκλινική”, μας ενημερώνει εμπεριστατωμένα και αναλυτικά για τη συγκεκριμένη νόσο που ήδη δείχνει να ταλαιπωρεί στη χώρα μας χιλιάδες ασθενείς.

Πώς ορίζεται η νόσος;

Κοιλιοκάκη («κάκος» της κοιλίας) ή Εντεροπάθεια από γλουτένη.

Ποια είναι τα επιδημιολογικά χαρακτηριστικά της κοιλιοκάκης;

Χρονολογείται από την εποχή που ο άνθρωπος έγινε γεωργός και βάσισε τη διατροφή του στα δημητριακά, κυρίως σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη και πολύ λιγότερο τη βρώμη, που περιέχουν τη γλουτένη. Περιγράφηκε αρχικά από τον Αρεταίο τον Καππαδόκη τον 2ο αιώνα μ.Χ. Τεκμηριώθηκε ως νόσος του εντέρου από τον Ολλανδό Dicke στη διάρκεια και μετά τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο. Πιστεύαμε πως είναι νόσος του Δυτικού Κόσμου. Η υψηλότερη συχνότητα είχε καταγραφεί στην Ιρλανδία (1 σε 300 γεννήσεις). Μελέτες όμως δείχνουν ότι η συχνότητα κυμαίνεται από 1 σε 70 έως 200 κυήσεις στις ΗΠΑ, τη Δ. Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Στις ΗΠΑ, η συχνότητα είναι 1% σε μη Ισπανικής καταγωγής πληθυσμούς και σε 1:141 γεννήσεις σε μειονοτικούς πληθυσμούς. Η συχνότητα είναι μικρότερη στην Άπω Ανατολή επειδή πιθανώς η γλουτένη δεν είναι η βάση της διατροφής. Είναι συχνότερη στις γυναίκες και πολύ αυξημένη σε μονοζυγωτικούς διδύμους.

Που οφείλεται η κοιλιοκάκη;

Η κοιλιοκάκη είναι μια χρόνια, ανοσιακώς μεσολαβούμενη εντεροπάθεια. Οφείλεται σε αλληλεπίδραση αντιγονικών επιτόπων που περιέχονται στην γλουτένη με το ανοσιακό σύστημα του εντέρου σε γενετικά προδιατεθειμένα άτομα. Πιο πολύ έχει μελετηθεί η Α-γλιαδίνη, συστατικό της γλουτένης του σιταριού. Η Α-γλιαδίνη είναι πλούσια στα αμινοξέα προλίνη και γλουταμίνη. Στον εντερικό βλεννογόνο το ένζυμο ιστική τρανσγλουταμινάση απαμινώνει «εκτεθειμένες ουδέτερες» (ανοσιακά ανενεργείς) γλουταμινές ομάδες της γλιαδίνης προς ‘αρνητικά φορτισμένες’ ομάδες γλουταμινικού οξέος που είναι ανοσιακά ενεργείς. Αυτές παρουσιάζονται από ειδικά γενετικά μόρια του μείζονος συστήματος ιστοσυμβατότητας (HLA DQ8/DQ2) σε ειδικούς υποδοχείς των Τ-λεμφοκυττάρων που διεγείρονται και ενορχηστρώνουν μια ανοσιακή επίθεση εναντίον των αντιγόνων που καταστρέφει «άθελα» το βλεννογόνο του εντέρου και οδηγεί σε χρόνια εντεροπάθεια που διαιωνίζεται όσο η γλουτένη καταναλίσκεται ως τρόφιμο. Έτσι ουσίες που πρέπει να απορροφηθούν δεν απορροφούνται και ουσίες που δεν πρέπει εισέρχονται στον οργανισμό και οδηγούν στις κλινικές και αιματολογικές διαταραχές της κοιλιοκάκης. Επιπρόσθετα γονίδια και περιβαλλοντικοί παράγοντες συμβάλλουν ώστε να εκδηλωθεί η ανοσιακή αντίδραση.

Πώς εκδηλώνεται κλινικά η κοιλιοκάκη;

Ανάλογα με την ένταση των ανοσιακών φαινομένων και τη γενετική προδιάθεση του ατόμου έχουμε διάφορες μορφές.

  • Κλασική μορφή: (περίπου 30%) διαγιγνώσκεται συνήθως από την παιδική ηλικία και χαρακτηρίζεται από διάρροια, κοιλακό πόνο, στεατόρροια και όλες τις εκδηλώσεις της εντεροπάθειας (αναιμία, οιδήματα, υποθρεψία, απώλεια βάρους, κατάθλιψη, κλπ).
  • Άτυπη μορφή: είναι συνήθης σε ενἠλικες και χαρακτηρίζεται από ελάχιστα κοιλιακά συμπτώματα (πχ φούσκωμα) αλλά εκδηλώσεις από όργανα έξω από το πεπτικό σύστημα (αναιμία, οστεοπόρωση, κατάθλιψη, αύξηση των τρανσαμινασών, δερματικές εκδηλώσεις, κοκ).
  • Σιωπηλή και λανθάνουσα κοιλιοκάκη: είναι ασυμπτωματικές μορφές. Aφορούν συνήθως συγγενείς ασθενών με κοιλιοκάκη και διαγιγνώσκονται τυχαία ή επειδή κάποιος γιατρός σκέφθηκε να ελέγξει τα άτομα αυτά με τις ειδικές εξετάσεις.

Όλες οι μορφές έχουν παθολογικό λεπτό έντερο εκτός από τη λανθάνουσα κοιλιοκάκη. Επομένως, η κοιλιοκάκη είναι μια πρωτεϊκή νόσος και συχνά διαγιγνώσκεται τυχαία ή λόγω ενημέρωσης και διαγνωστικής επαγρύπνισης κάποιου γιατρού, που μπορεί να είναι δερματολόγος, αιματολόγος, ψυχίατρος κι όχι απαραίτητα γαστρεντερολόγος.

Διαβάστε επίσης ⇒ Διαρρέον Έντερο: αποτελεί μία από τις αιτίες των αυτοάνοσων;

Ποια είναι τα συμπτώματα της κοιλιοκάκης

Στα παιδιά κυριαρχούν καθυστερημένη ανάπτυξη, βραχύ ανάστημα, ευερεθιστότητα, κοιλιακό άλγος, διάρροια (σπανιότερα δυσκοιλιότητα), θρεπτικές ένδειες (αναιμία, ραχίτιδα, δερματικές εκδηλώσεις), διαταραχές στην ανάπτυξη των δοντιών κοκ. Σε ενήλικες κυριαρχούν διάρροια, απώλεια βάρους, ερπητοειδής δερματίτιδα (5%), αναιμία, τρανσανιναιμία, οστεομαλακία ή οστεοπόρωση, περιφερική νευροπάθεια, κατάθλιψη, αταξία, και σε παραμελημένες μορφές αδενοκαρκίνωμα ή μη Hodgkin λέμφωμα του εντέρου. Ενήλικες και παιδιά με κλασική κοιλιοκάκη εμφανίζουν στοματικές άφθες, γωνιακή χειλίτιδα, χρόνια κόπωση, φούσκωμα και διάταση στην κοιλιά, ατροφία των μυών και επίσης συννοσηρότητες.

Κοιλιοκάκη: Τι πρέπει να ξέρουμε;

Ποιες νόσοι μπορούν να συνυπάρξουν με την κοιλιοκάκη;

Ενδοκρινοπάθειες (διαβήτης τύπου Ι, αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα, ηπατίτιδα, γαστρίτιδα, κοκ), Ρευματοπάθειες (συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, ρευματοειδής αρθρίτιδα, σ. Sjogren), γυναικολογικές διαταραχές (καθυστερημένη εμμηναρχή, διαταραχές της περιόδου, στειρότητα, καθ᾽ έξιν αποβολές). Γενετικά σύνδρομα (σ. Down, σ. Turner, σ. Williams) και ανεπάρκεια της IgA είναι συνήθη στην κοιλιοκάκη. Αν υπάρχουν τότε είναι φρόνιμο ο ασθενής να ελεγχθεί και για κοιλιοκάκη, ιδίως αν έχει εντερικά συμπτώματα.

Πως θα διαγνώσουμε τη νόσο;

Αναζητούμε ολική IgA ορού με αντισὠματα IgA–αντι-tTG (κατά ιστικής τρανσγλουταμινάσης) και IgA–αντι-ενδομυΐου (αντι-ΕΜΑ). Σε ασθενείς με IgA ανοσοανεπάρκεια (5% στο γενικό πληθυσμό) ζητάμε IgG-αντισώματα κατά GDP (απαμινωμένου πεπτιδίου γλιαδίνης). Αν τα αντισώματα είναι θετικά κάνουμε γαστροσκόπηση με βιοψίες δωδεκαδακτύλου και βολβού. Αν όμως σε νέα παιδιά τα αντι-ΕΜΑ + και αντι-tTG είναι 20 φορές πάνω από τα άνω φυσιολογικά όρια πιθανώς δεν χρειάζεται να κάνουμε γαστροσκόπηση. Σε παιδιά νεότερα των 2 ετών τα αντισώματα δεν είναι πάντα αξιόπιστα.

Ποιος είναι ο ρόλος των αντισωμάτων;

Να βρούμε ασυμπτωματικά άτομα αυξημένου κινδύνου για κοιλιοκάκη. Στη συνέχεια, να υποστηριχθεί η διάγνωση με βιοψίες εντέρου. Επίσης, να παρακολουθηθεί η συμμόρφωση με τη θεραπεία, δηλαδή δίαιτα χωρίς γλουτένη (ΔΧΓ).

Ποιοι ασθενείς είναι πιθανό να έχουν άτυπη κοιλιοκάκη;

Ασθενείς που έχουν τα ακόλουθα 3: αναιμία (από έλλειψη σιδήρου, φυλλικού, βιταμίνης Β12), χρόνια κόπωση και συνεχή (κι όχι περιοδικά) συμπτώματα από το πεπτικό (διάρροια ή δυσκοιλιότητα, κοιλιακό άλγος, δυσπεψία, φούσκωμα, αέρια).

Υπάρχουν παθήσεις που μιμούνται την κοιλιοκάκη;

Ναι. Συνεχής λήψη εντεροδιαλυτής ασπιρίνης ή/και αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, κάποια ανθυπερτασικά φάρμακα, λοιμώξεις (παρασιτώσεις, HIV, κλπ), ηωσινοφιλική εντεροπάθεια, νόσος του Crohn στο λεπτό έντερο, αυτοάνοση εντερίτιδα, κοινή ποικίλη ανοσοανεπάρκεια, ανάπτυξη μικροβίων στο λεπτό, κακοήθειες, κοκ. Με σωστό ιστορικό, στοχευμένες εξετάσεις και βιοψίες από το έντερο θα γίνει η διάκριση μεταξύ τους.

Αν έχω συμπτώματα αλλά αρνητικά αντισώματα κατά ιστικής τρανσγλουταμινάσης και ενδομυΐου μπορεί να έχω κοιλιοκάκη;

Ναι. Για να το αποδείξουμε χρειάζεται να κάνουμε γενετικό έλεγχο για HLA DQ2 και DQ8, βιοψίες εντέρου, να αποκλείσουμε άλλες παθήσεις που μιμούνται την κοιλιοκάκη και τέλος δίαιτα χωρίς γλουτένη για 3-6 μήνες και επανεξέταση των συμπτωμάτων και νέες βιοψίες εντέρου.

Ποιες είναι οι αρχές της θεραπείας;

  • Δίαιτα χωρίς γλουτένη δια βίου.
  • Διόρθωση θρεπτικών διαταραχών (πχ αναιμίας).
  •  Παρακολούθηση από ομάδα με γαστρεντερολόγο και εξειδικευμένο διαιτολόγο.
  •  Εκπαίδευση ασθενούς, οικογένειας, περιβάλλοντος (συγγενείς, φίλοι, σχολείο, εργασία, κλπ).
  •  Ενεργός συμμετοχή στο σύλλογο και ομάδες ασθενών με κοιλιοκάκη.
  •  Στην αρχή της δίαιτας καλό είναι να αποφεύγουμε και τη λακτόζη γιατί μπορεί να συνεχίζει να προκαλεί φούσκωμα και διάρροιες επειδή η κοιλιοκάκη προκαλεί και υπολακτασία.
  •  Εναλλακτικά μπορούμε να πίνουμε γάλα χωρίς λακτόζη ή να παίρνουμε ένζυμο λακτάσης ως συμπλήρωμα διατροφής.
  •  Ο γιατρός μπορεί να μας δώσει και άλλες βιταμίνες ή/και συμπληρώματα διατροφής με βάση τον έλεγχο που έχει κάνει.

Κοιλιοκάκη: Τι πρέπει να ξέρουμε;

Τι είναι η δίαιτα χωρίς γλουτένη;

Δεν πρέπει να τρώμε ότι περιέχεται στο αλεύρι των δημητριακών σιτάρι, κριθάρι, σίκαλη. Η βρώμη μάλλον αθωώνεται αν και χρειάζεται κάποια παρακολούθηση στην αρχή. Ρύζι, καλαμπόκι, πατάτες κοκ επιτρέπονται. Εξειδικευμένος διαιτολόγος παρακολουθεί τη συμμόρφωση με τη δίαιτα. Ο χρυσός κανόνας είναι δεν καταναλίσκω ό,τι δεν γνωρίζω αν είναι χωρίς γλουτένη. Οι λεγόμενες «υγιεινές τροφές» μπορεί να περιέχουν μεγάλη ποσότητα γλουτένης. Μέλη της οικογενείας πρέπει να ελεγχθούν για κοιλιοκάκη και αν είναι αρνητικοί δεν πρέπει να κάνουν δίαιτα χωρίς γλουτένη ως συμπάσχοντες.

Πρέπει να μετρήσω ξανά αντισώματα;

Ναι, στους 3-6 μήνες μετά από δίαιτα χωρίς γλουτένη και μετά περιοδικά κάθε 6-12 μήνες για να ελέγξουμε τη συμμόρφωση με τη θεραπεία (δεν ανιχνεύονται αντισώματα σε όσους τηρούν πιστά τη δίαιτα). Αργότερα ο έλεγχος γίνεται κάθε χρόνο.

Πρέπει να ξανακάνω γαστροσκόπηση;

Δεν είναι αναγκαίο άμεσα. Αν υφεθούν τα συμπτώματα και για αρκετό χρόνο τα αντισώματα είναι αρνητικά καλό είναι να επανελεγχθεί το έντερο με βιοψίες. Αν έχουμε επιμονή συμπτωμάτων παρά τα αρνητικά αντισώματα χρειάζεται να συζητήσουμε με το γιατρό και να κάνουμε εξετάσεις και ενδεχομένως ξανά γαστροσκόπηση.

Έχω ακούσει ότι κάποιοι ανακουφίστηκαν με δίαιτα χωρίς γλουτένη. Μπορεί να έχουν κοιλιοκάκη;

Κανείς δεν πρέπει να αρχίζει ΔΧΓ χωρίς να έχει συμβουλευθεί γιατρό. Αν κάνει αυστηρή δίαιτα δεν είναι δυνατό να διαγνώσουμε ότι έχει εντεροπάθεια γιατί τα αντισώματα που μπορεί να ήταν θετικά δεν θα ανιχνεύονται πλέον. Σ᾽ αυτές τις περιπτώσεις ή θα κάνουμε έλεγχο για HLA DQ2/DQ8 και ενδεχομένως γαστροσκόπηση με βιοψίες ή θα ζητήσουμε να καταναλώσει γλουτένη για 2 μήνες τουλάχιστο και να ξανακάνουμε αντισώματα και βιοψίες. Ο ασθενής με κοιλιοκάκη χρήζει δια βίου ΔΧΓ. Όποιος έχει «δυσανεξία» στη γλουτένη μπορεί να την αποφεύγει περιοδικά ή να την περιορίζει χωρίς να την στερείται.

Υπάρχει περίπτωση να παίρνω ένα χάπι αντί για δίαιτα;

Υπάρχει μεγάλη ερευνητική δραστηριότητα για να παραχθούν τρόφιμα με ατοξικά γλουτενικά πεπτίδια, αναστολείς του ένοχου ενζύμου (ιστική τρανσγλουτανμινάση) και βιολογικές ακόμη θεραπείες. Προς το παρόν όμως θεραπεία είναι μόνο η αυστηρή δίαιτα χωρίς γλουτένη.

Γεράσιμος Ι. Μάντζαρης, MD, PhD, AGAF, FEBG

Who is Who

Ο Γεράσιμος Μάντζαρης αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Οξφόρδη με έρευνα στην Κοιλιοκάκη και τις Ιδιοπαθείς Φλεγμονώδεις Εντεροπάθειες (ΙΦΝΕ). Είναι Συντονιστής Διευθυντής στο Γαστρεντερολογικό Τμήμα και Διευθυντής της Ιατρικής Υπηρεσίας του ΓΝΑ «Ο Ευαγγελισμός-Πολυκλινική». Έχει συγγράψει ως 1ος συγγραφέας ή/και ως μέλος συγγραφικής ομάδας πάνω από 190 εργασίες, Κατευθυντήριες Οδηγίες, Ανασκοπήσεις, και τις Κατευθυντήριες Οδηγίες της ECCO-EFCCA για ασθενείς με ΙΦΝΕ. Έχει εκλεγεί και υπηρετήσει ως Πρόεδρος της Ελ. Γαστρεντερολογικής Εταιρείας, της Ελληνικής Ομάδας Μελέτης των ΙΦΝΕ και της Ελ. Εταιρείας Μελέτης του H. pylori.

Έχει εκλεγεί ως Μέλος και Πρόεδρος της Εκπαιδευτικής Επιτροπής της European Crohn’s and Colitis Organization (ECCO) και μέλος του Δ.Σ. της ECCO ως Educational Officer, μέλος της Γενικής Συνέλευσης της United European Gastroenterology (UEG), μέλος της Επιτροπής Εκλογής Μελών και της Επιτροπής Δημοσιεύσεων του International Organization for the Study of Inflammatory Bowel Disease (IOIBD). Είναι Μέλος της Αμερικανικής, Βρετανικής και Ελληνικής Γαστρ/κης Εταιρείας, του Αμερικανικού Κολλεγίου Γαστρεντερολόγων, του IOIBD, της Διεθνούς Εταιρείας Ανοσολογίας των Βλεννογόνων και μέλος Συντακτικών Επιτροπών Ελληνικών και Διεθνών Ιατρικών Περιοδικών.

 Πηγή: Naturanrg#124o, www.naturanrg.gr

Εγγραφείτε σήμερα!

Αποκτήστε απεριόριστη πρόσβαση στο ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ Περιεχόμενό μας

NaturaBUZZ

- Advertisement -

Νεα

Δείτε Επίσης