Μαθήματα Ζωής από τον Στίβεν Χόκινγκ: Όταν η Αντοχή γίνεται Επιστήμη . Ο Στίβεν Γουίλιαμ Χόκινγκ δεν ήταν απλώς ένας από τους μεγαλύτερους φυσικούς μετά τον Αϊνστάιν — ήταν κάτι παραπάνω: ένας γλυκά πεισματάρης εξερευνητής του Σύμπαντος, της ζωής και των ορίων του ανθρώπινου πνεύματος.
◊ Της Ανθής Κοκκώνη, Κοινωνιολόγος, Ειδική Παιδαγωγός www.leximathia.gr
Σε ηλικία μόλις 21 ετών, η ζωή του γύρισε ανάποδα. Η διάγνωση: Αμυοτροφική Πλευρική Σκλήρυνση. Οι γιατροί του έδιναν 2-3 χρόνια ζωής. Εκείνος τους κοίταξε, χαμογέλασε (με το χαρακτηριστικό του χιούμορ) και… συνέχισε να γράφει Ιστορία.
Χόκινγκ και η τέχνη της μετατροπής της απώλειας σε νόημα
Ο Χόκινγκ, όπως θα έλεγε και ο Gabor Maté, δεν αρνήθηκε τον πόνο του. Τον ένιωσε, τον αποδέχτηκε και τον μετέτρεψε σε καύσιμο. Όχι μόνο για να κατανοήσει το σύμπαν αλλά και για να ξαναφτιάξει τον δικό του, εσωτερικό κόσμο. Αυτό είναι ανθεκτικότητα- όχι η σκληρότητα, αλλά η ευαισθησία που αντέχει.
“Το Σύμπαν θα ήταν άδειο χωρίς την αγάπη της οικογένειάς μου”, έλεγε. Αυτό που για πολλούς ήταν το τέλος, για εκείνον ήταν μια νέα αρχή. Η τεχνολογία έγινε η φωνή του, η επιστήμη ο έρωτάς του, η οικογένεια η ρίζα του, και το χιούμορ… η ασπίδα του.
Ψυχική Ανθεκτικότητα: Η επιστήμη της ελπίδας
Αν ο Χόκινγκ ήταν το πρόσωπο της ανθεκτικότητας, η ψυχική ανθεκτικότητα είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούμε να την κατανοήσουμε.
Τι είναι λοιπόν αυτή η μαγική λέξη;
Η ψυχική ανθεκτικότητα (resilience) είναι, σύμφωνα με τη σύγχρονη ψυχολογία, η ικανότητα να πέφτεις και να σηκώνεσαι, όχι επειδή δεν πονάς, αλλά επειδή το νόημα είναι μεγαλύτερο από το βάρος.
Ο Gabor Maté μας θυμίζει ξανά και ξανά: “Το τραύμα δεν είναι αυτό που μας συμβαίνει, αλλά αυτό που συμβαίνει μέσα μας ως αποτέλεσμα αυτού που μας συνέβη. “Η ανθεκτικότητα, λοιπόν, δεν σημαίνει απουσία τραύματος, αλλά ικανότητα επούλωσης, νόησης και συνέχειας.
Τα στάδια της ανθεκτικότητας:
- Ευελιξία και δυναμισμός – Η πρώτη μορφή, σαν παιδική ζωγραφιά με ανεμόμυλους: μπορείς να αλλάζεις σχήμα χωρίς να χάνεις την ψυχή σου.
- Προσαρμογή με θετικό τρόπο – Όχι απλώς να “επιβιώνεις”, αλλά να ανθίζεις στη θύελλα.
- Διαδικασία δυναμική – Δεν είμαστε ποτέ τελειωμένοι, πάντα εξελισσόμαστε. (Χαροκοπάκη, 2019)
Τι κάνει κάποιον ανθεκτικό;
- Εσωτερικές δυνατότητες: νοητικό δυναμικό, αυτοεκτίμηση, χιούμορ (που είχε μπόλικο ο Στίβεν!).
- Σχέσεις: Αγαπημένη οικογένεια, υποστηρικτικοί φίλοι, άνθρωποι που λένε: “Είμαι εδώ για σένα”- όπως τόνιζε και ο Maté, “ο πόνος χωρίς σύνδεση γίνεται τραύμα”.
- Περιβάλλον: ένα σχολείο που σε ενισχύει, μια κοινωνία που σε αγκαλιάζει, μια κοινότητα που σ’ ακούει.
Και τι σε ρίχνει;
Κακές συνθήκες γονικής φροντίδας, χαμηλό κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, απώλειες, βία, περιθωριοποίηση, μια κοινωνία που δίνει έμφαση στο «φυσιολογικό» και όχι στο «ανθρώπινο».
Ο Χόκινγκ, ο Maté και ο καθένας μας
Ο Χόκινγκ δεν ήταν μόνο επιστημονική διάνοια, ήταν ένας άνθρωπος που είπε ΝΑΙ στη ζωή, ακόμα και όταν του φώναζε ΟΧΙ. Καλλιέργησε μια σχέση αγάπης με τη γνώση, τον εαυτό του και το Σύμπαν. Γι’ αυτό και επέζησε- όχι απλώς βιολογικά, αλλά με τρόπο σπουδαίο, γοητευτικό και γεμάτο πείσμα. Όπως λέει ο Gabor Maté: “Δεν θεραπεύουμε το άτομο, θεραπεύουμε τη σχέση του με τον εαυτό του και τον κόσμο».
Τι μπορούμε να κρατήσουμε:
- Η δύναμή σου δεν φαίνεται όταν όλα πάνε καλά, αλλά όταν όλα πάνε στραβά και εσύ συνεχίζεις…
- Το τραύμα μπορεί να μεταμορφωθεί σε σοφία, όταν συνοδεύεται από αγάπη και αποδοχή.
- Η ψυχική ανθεκτικότητα δεν είναι έμφυτη καλλιεργείται, όπως ένα λουλούδι στο πεζοδρόμιο.
Αν ο Χόκινγκ μας έμαθε για τις μαύρες τρύπες του σύμπαντος, ο Gabor Maté μάς θυμίζει τις μαύρες τρύπες της ψυχής — και πως με σύνδεση, αγάπη και αποδοχή, μπορούμε να ρίξουμε μέσα τους φως. Ο Gabor Maté είναι παγκοσμίου φήμης ιατρός, συγγραφέας και ομιλητής που εστιάζει στο πώς το τραύμα, το στρες και η συναισθηματική καταπίεση συνδέονται με χρόνιες ασθένειες, εθισμούς και προβλήματα ψυχικής υγείας. Είναι γνωστός για τα διεθνή best-seller βιβλία του, όπως το «Ο μύθος του φυσιολογικού» και για τη συνεισφορά του στην κατανόηση των σχέσεων μεταξύ σώματος και νου.
Διαβάστε ακόμα ⇒ Πώς επηρεάζουν τα παιδικά τραύματα την ενήλικη ζωή;
Βιβλιογραφικές Αναφορές
Ελληνόγλωσση Βιβλιογραφία:
- Στρατούρη, Ε. (2017). Ανθεκτικότητα, Διαχείριση Άγχους και Αυτοαποτελεσματικότητα στα Άτομα με Αναπηρία. Πτυχιακή Εργασία. Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης.
- Χαροκοπάκη, Α. (2019). Ψυχική Ανθεκτικότητα. Η ικανότητα επιβίωσης στις δυσκολίες και την αλλαγή. Πρακτικά 28ου Διεθνούς Συνεδρίου, Πάτρα, 6-7 Δεκεμβρίου 2019, σσ. 294-313.
Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία:
- Masten, A. S. (2011). Resilience in children threatened by extreme adversity: Frameworks from research, practice, and translational synergy. Development and Psychopathology, 23, 141–154.
- Mukhtar, A. (2018). Stephen Hawking – A great mind. Turkish Journal of Physics.
Gabor Maté – Προσθήκες:
- Maté, G. (2003). When the Body Says No: The Cost of Hidden Stress. Toronto: Knopf Canada.
- Maté, G. (2010). In the Realm of Hungry Ghosts: Close Encounters with Addiction. North Atlantic Books.
- Maté, G. (2022). The Myth of Normal: Trauma, Illness, and Healing in a Toxic Culture. New York: Avery Publishing.
Διαδικτυακές Πηγές:
- tovima.gr (2010). Συνέντευξη Στίβεν Χόκινγκ: Το Σύμπαν θα ήταν άδειο χωρίς αγάπη. Διαθέσιμο στο: https://www.tovima.gr/
