Αρχική Life Μουσεία: η μετάβαση σε μια νέα εποχή!

Μουσεία: η μετάβαση σε μια νέα εποχή!

mouseia-i-nea epochi

Τι αναζητεί πλέον το κοινό από τα μουσεία; Ποιος θα είναι ο ρόλος τους στην επόμενη εποχή; Πώς θα είναι το μουσείο του μέλλοντος;

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μουσείων- 18 Μαΐου2021 –  αλλά και τις νέες συνθήκες που έχουν εδώ και ένα χρόνο διαμορφωθεί λόγω της πανδημίας Covid19, τα μουσεία σε όλο τον κόσμο επανεξετάζουν τη νέα πραγματικότητα.

⇒ της Μαρίας Γκέκα 

Σε όλο τον κόσμο, τα μουσεία έκλεισαν τις πόρτες τους στο κοινό. Αυτό σήμαινε ότι αυτοί οι «ζωντανοί» πολιτιστικοί οργανισμοί έπρεπε να μάθουν γρήγορα πώς να λειτουργούν εξ αποστάσεως παραμένοντας εντός της κοινωνίας ενώ τα κτίριά τους εκτός ορίων.

Ο ρόλος του πολιτισμού και των μουσείων στην κοινωνία μας διέρχεται ήδη ραγδαία αλλαγή.  Η πανδημία του covid19 και o συνακόλουθος παγκόσμιος εγκλεισμός έκανε τον πολιτισμό να πλέει σε αχαρτογράφητα νερά. Το τελευταίο χρόνο στην Ελλάδα και στον κόσμο έχουμε γίνει μάρτυρες μιας πρωτοφανούς διάθεσης πολιτιστικού προϊόντος στο διαδίκτυο, που αφενός, ειδικά τις πρώτες μέρες, μας προκάλεσε περιέργεια και όρεξη για εξερεύνηση, αφετέρου συσσώρευε διαρκώς νέα ερωτήματα για την επόμενη μέρα.

mouseia-i-nea-epochi-naturanrgΗ τέχνη χώρεσε στις μικρές διαστάσεις της οθόνης μας για να επιβεβαιωθεί αυτό για το οποίο, λίγο-πολύ, συμφωνούν όλοι:  Η αξία της αναδεικνύεται εντελώς διαφορετικά μπροστά στο ζωντανό κοινό. Όμως τα ερωτήματα που προέκυψαν μάς πάνε ακόμη παραπέρα… Τι αναζητεί πλέον το κοινό από τα μουσεία; Ποιος θα είναι ο ρόλος τους στην επόμενη εποχή; Πώς θα είναι το μουσείο του μέλλοντος;

Με τις πόρτες κλειστές…

 104.000 μουσεία υπάρχουν στον πλανήτη μας. Όσο πιο αναπτυγμένη είναι μια χώρα, τόσο περισσότερα μουσεία έχει. Το 61% των μουσείων βρίσκεται στη Δ. Ευρώπη και στη Β. Αμερική, 18% στην Ασία- Ειρηνικό, 11% στην Ανατολική Ευρώπη, 8% στη Λατινική Αμερική και την Καραϊβική, αλλά μόνο 0,8% στην Αφρική και 0,7% στα αραβικά κράτη.

Χτυπήθηκαν όλα από την πανδημία του κορονοϊού, καθώς μειώθηκαν οι επισκέπτες τους μέχρι και 80% και, φυσικά, τα έσοδά τους από 40 έως 60%. Ακόμη και για ιδρύματα που παρέμειναν ανοιχτά με υγειονομικά μέτρα, η δραστική μείωση του παγκόσμιου τουρισμού οδήγησε σε μείωση κατά μέσο όρο 70%.

mouseia-i-nea-epochi-naturanrg

Η UNESCO, ο οργανισμός των Ηνωμένων Εθνών για την Παιδεία και τον Πολιτισμό, διεξήγαγε τον περασμένο μήνα διαδικτυακή έρευνα στην οποία μετείχαν 87 κράτη και τα ευρήματα είναι ανησυχητικά. Για την Ελλάδα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, η πτώση το Νοέμβριο του 2020 έφτασε το 97% ενώ από τον προηγούμενο Μάρτιο έως το Νοέμβριο, άγγιζε το 80%.. Στοιχεία για το 2021 δεν υπάρχουν, όμως τα μουσεία εξακολουθούν να είναι κλειστά. Το 2020, περίπου το 90% των μουσείων δεν ήταν σε λειτουργία για 155 ημέρες κατά μέσο όρο και από τις αρχές του 2021, πολλά από αυτά παρέμειναν με κλειστές τις πόρτες τους.

Τα διλήμματα και οι νέες προκλήσεις

Τα τελευταία χρόνια, τα Μουσεία ως πολιτισμικοί οργανισμοί, αντιμετωπίζουν αναμφίβολα μεγάλα διλήμματα και προκλήσεις που αφορούν στη γεφύρωση της αντίληψης του παραδοσιακού μουσείου με το σύγχρονο. Σύμφωνα με τον ορισμό που έχει δώσει το 2007 το διεθνές συμβούλιο των μουσείων (ICOM – International Council of Museums), τονίζει ότι το μουσείο είναι «ο μόνιμος θεσμός, χωρίς κερδοσκοπικό χαρακτήρα, στην υπηρεσία της κοινωνίας και της ανάπτυξής της, ανοιχτός στο κοινό, ο οποίος αποκτά, συντηρεί, μελετά, κοινοποιεί και εκθέτει υλικές μαρτυρίες του ανθρώπου και του περιβάλλοντός του με σκοπό τη μελέτη, την εκπαίδευση και την ψυχαγωγία.»

mouseia-i-nea-epochi

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η εποχή κατά την οποία τα μουσεία καθοριζόταν αποκλειστικά από τη μόνιμη συλλογή τους έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Σήμερα οφείλουν να προσφέρουν μια σειρά από εμπειρίες και να επιτελέσουν πολλαπλούς ρόλους. Παραμένουν προφανώς θεματοφύλακες της ιστορίας, της κληρονομιάς και της τέχνης, όμως επιπρόσθετα αναπτύσσουν ερευνητική και εκπαιδευτική δραστηριότητα, αποτελούν σημεία κοινωνικής επαφής και συνοχής, επιμελούνται εμπειρίες που συνδέουν τους επισκέπτες με αξίες. Ο σκοπός τους δεν εξαντλείται στο να προκαλούν το θαυμασμό των επισκεπτών για τα έργα που φιλοξενούν, αλλά να γεννήσουν αφορμές και κίνητρα για σκέψη, προβληματισμό και δράση.

Τα μουσεία οφείλουν να γίνουν εξωστρεφή, να προσελκύσουν νέα κοινά που να τα κατανοήσουν και να συνδιαλέγονται μαζί τους, καθώς ο μουσειακός μονόλογος δεν αρκεί πια.

Αναπόφευκτα, όσα παραμείνουν προσκολλημένα σε παραδοσιακά μοντέλα, θα δουν τα κοινά τους να απομακρύνονται… Πράγματι, οι  νέες τεχνολογίες συνδιαμορφώνουν ένα νέο καθεστώς το οποίο αποφεύγεται η μονόδρομη επικοινωνία και το Μουσείο αποκτά μία νέα δυναμική επαφής με το κοινό.  Δηλαδή, από την παραδοσιακή επίσκεψη περνάμε στη φάση της διάδρασης, της ψηφιοποίησης και της εικονικής επίσκεψης. Οι ειδικοί πλέον συμφωνούν (Cant, 2014) ότι τα μουσεία της εποχής μας αντιμετωπίζουν την πρόκληση μιας νέας γενιάς επισκεπτών, που από νωρίς έμαθαν να ζουν σε ένα δικτυωμένο κόσμο  και έρχονται στο μουσείο με μία πληθώρα ψηφιακών συσκευών.

Η μετάβαση σε μια νέα εποχή

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας τα μουσεία προσπάθησαν να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες, μάλλον, απότομα. Το ψηφιακό περιεχόμενο ήταν πλέον απαραίτητο για τη διατήρηση του κοινού που περιορίζεται στα σπίτια τους. Οι πιο μεγάλοι πολιτιστικοί οργανισμοί διέθεταν πλούσιο ψηφιακό περιεχόμενο, αλλά όχι τα μικρότερα μουσεία…

mouseia-i-nea-epochi-naturanrg

Η αλήθεια είναι πως διεθνώς τα μουσεία προσπαθούν να επαναπροσδιοριστούν και να επιβιώσουν σε μια εποχή δύσκολη για όλους. Από εδώ και στο εξής, είναι βέβαιο ότι η τεχνολογία θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο, ελπίζοντας όχι υποκαθιστώντας την ανθρώπινη διάσταση. Aντιθέτως, να προσφέρουν ερεθίσματα κι αφηγηματικά εργαλεία που να ενισχύουν τις ανθρώπινες αισθήσεις.

nouseia-i-nea-epochi-naturanrg

Τις τελευταίες δεκαετίες οι τεχνολογίες εικονικής πραγματικότητας έχουν εισχωρήσει στους μουσειακούς χώρους, επηρεάζοντας σε πολύ μεγάλο βαθμό την επικρατούσα αντίληψη για το τι ακριβώς είναι ένα μουσείο και τι μπορεί να περιλαμβάνει η μουσειακή εμπειρία. Ο σύγχρονος επισκέπτης αναζητά πλέον εκθέσεις προσαρμοσμένες στα ενδιαφέροντά του και συναισθηματικά δυνατές εμπειρίες. Επιθυμεί λοιπόν, μέσω της επίσκεψής του, να «γευτεί» εμπειρίες που θα επιτύχουν να τον ψυχαγωγήσουν. Να τον πληροφορήσουν. Να του επιτρέψουν την ενεργή συμμετοχή, ενώ παράλληλα θα διεγείρουν όσο το δυνατόν περισσότερες αισθήσεις.

Το διαδραστικό βιωματικό μουσείο

Η Sarah Kenderdine καθηγήτρια ψηφιακής μουσειολογίας,  που έχει βάλει τη σφραγίδα της σε πολυάριθμες εκθέσεις και εγκαταστάσεις σπουδαίων μουσείων σε όλο τον κόσμο, πιστεύει πώς οι νέες τεχνολογίες θα δώσουν πρόσβαση σε απροσπέλαστα μέχρι στιγμής μνημεία. Η ίδια αναφέρει:«Το ενσώματο, βιωματικό μουσείο και η εφαρμογή νέων τεχνολογιών θα επιτρέπει στον επισκέπτη να αντιλαμβάνεται σε πραγματικό χρόνο όλο το ιστορικό πλαίσιο μιας έκθεσης. Κι αυτό αποτελεί μια συγκλονιστική εμπειρία. Πολλοί πιστεύουν πως από την ψηφιακή εμπειρία απουσιάζει εντελώς το ανθρώπινο στοιχείο. Εγώ είμαι μεγάλη οπαδός της συνύπαρξης των δύο.»

mouseia-nea-epochi-naturanrg

Ο George E. Hein,  εκπαιδευτικός μουσείων, καθηγητής στη Σχολή Τεχνών και Κοινωνικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Lesley, ο οποίος έχει μελετήσει σε βάθος πώς τα εκθέματα των μουσείων  πρέπει να είναι σωματικά, κοινωνικά και διανοητικά προσιτά σε κάθε επισκέπτη, καταλήγει ότι είναι απαραίτητος ο συνδυασμός πνευματικής και σωματικής δράσης (hands-on, minds-on) για να θεωρείται ένα έκθεμα διαδραστικό.  Είναι αυτό που αποκαλεί «constructivist museum». Η «κονστρουκτιβιστική» προσέγγιση, η διαδραστική μουσειακή εμπειρία και το πολιτισμικό μοντέλο επικοινωνίας έχουν στο επίκεντρό τους τον πολίτη ως ένα ενεργό υποκείμενο που βιώνει εμπειρίες και δομεί τα δικά του νοήματα για τον κόσμο. (*)

mouseia-i-nea-epochi-naturanrg

Ο ρόλος ενός μουσείου τη σύγχρονη εποχή δεν είναι μόνο οι άρτια οργανωμένες παρουσιάσεις του πολιτιστικού του αποθέματος, είναι κάτι περισσότερο…

Αν καταφέρει οι πολίτες να βιώσουν τη μαγεία της τέχνης, δίνοντάς τους τη σπίθα για στοχασμό κι εκπαίδευση του νου, τότε η επιτυχία είναι ασφαλώς πολύ μεγάλη.

Αν, ακόμη περισσότερο,  εμπνεύσει την ευρηματικότητα, τη συμμετοχικότητα, και την κοινωνική προσφορά, τότε  θα έχει επιτελέσει έναν υψηλό πνευματικό σκοπό.

*Hein, G. E. (1998). Learning in the museum. (N. S. F. (U.S.) & Foundation, Eds.).

Φωτογραφίες: https://neweramuseum.org/, ICOM – International Council of Museums

Πηγή: www.naturanrg.gr, Natura Nrg #120

Προηγούμενο άρθροNatura NRG 120
Επόμενο άρθροGREEN WEEK 2021: Έξυπνες Πόλεις + Καινοτομία + Μηδενικά Απόβλητα