Νότιο Σέλας του Παραδείσου Εκεί κοντά στην Σπάρτη μία ομάδα οραματιστών και επαγγελματιών διαφόρων ειδικοτήτων, δημιούργησε το Νότιο Σέλας που αλλάζει ό,τι ξέραμε μέχρι τώρα στην Ελλάδα για τις καλλιέργειες και όχι μόνο και μας οδηγεί σε έναν πιο βιώσιμο και συνάμα πιο πολλά υποσχόμενο μέλλον για τα παιδιά μας. H Σαϊλα Ντάρμου, συνίδρύτρια μας μυεί στο δικό της πράσινο και μαγικό κόσμο.
♦ Από την Ευτυχία Φράγκου
♦ Με τι ακριβώς πραγματεύεται το Νότιο Σέλας;
Πρώτα απ’ όλα, για να κατανοήσουμε τη λειτουργία του Νότιου Σέλας, (thesouthernlights.org) πρέπει να εξετάσουμε το πλαίσιο στο οποίο δραστηριοποιείται. Ο αρχικός πυρήνας και ο χώρος λειτουργίας του βρίσκονται στη νότια Πελοπόννησο, σε μια ιδιαίτερα γεωργική περιοχή, σε ένα από τα πρώτα βιολογικά αγρόκτηματα στην Ελλάδα. Από αυτό προέκυψε μια μονάδα παραγωγής βιολογικών προϊόντων, ως απάντηση στις προκλήσεις της αγοράς για τους αγρότες που βρίσκονταν σε μετάβαση από τη συμβατική στη βιολογική γεωργία.
Επιπλέον, η περιοχή χαρακτηρίζεται από μια σειρά αντίξοων συνθηκών, όπως η αγροτική εγκατάλειψη, η έλλειψη κοινωνικής συμμετοχής, η «διαρροή μυαλών» (brain drain) και μία αντιληπτά χαμηλή περιβαλλοντική ευαισθησία. Παρ’ όλα αυτά, η περιοχή είναι πλούσια σε δυνατότητες και φυσικούς πόρους, αν και ο πληθυσμός που ζει εκεί είναι πολύ μικρός.
Μετά από 20 χρόνια στη Γερμανία, μια χώρα όπου πολλά πράγματα συμβαίνουν διαφορετικά, τόσο με θετικό όσο και με αρνητικό τρόπο, και με ακαδημαϊκό υπόβαθρο στην Κοινωνιολογία, διαπίστωσα τις μεγάλες διαφορές και τις πολλές δυνατότητες που υπάρχουν εδώ. Με ενέπνευσε η ιδέα της ζωής σε αρμονία με τη φύση, με αυτάρκεια. Εντυπωσιάστηκα από την καλοσύνη και την ενσυναίσθηση των ανθρώπων της περιοχής, που αν είχαν την κατάλληλη γνώση και τα σωστά εργαλεία, θα μπορούσαν να κάνουν διαφορετικές επιλογές στη διαχείριση της γης, στις κατασκευές κ.λπ.
Έτσι, με στόχο να αξιοποιηθούν αυτές οι δυνατότητες για μια θετική εξέλιξη, δημιουργήθηκε το Νότιο Σέλας.
Για να απαντήσω, λοιπόν, στην ερώτηση: “Τι κάνει το Νότιο Σέλας;” Απελευθερώνει αυτές τις προοπτικές για θετική αλλαγή, κάτι που μπορεί να μεταφραστεί σε πολλά επίπεδα.
Στον τομέα της γεωργίας, αυτό σημαίνει την έναρξη της πρωτοβουλίας «Regenerative Farming Greece» το 2021, για να προωθηθεί η μετάβαση στον αγροτικό τομέα. Ξεκινήσαμε δημιουργώντας πιλοτικά αγροκτήματα, φέρνοντας τους ανθρώπους μαζί σε δίκτυα μάθησης με αλληλοδιδακτικές διαδικασίες, δημιουργώντας τα Τοπικά Δίκτυα για Αναγεννητική Γεωργία αναπτύσσοντας εκπαιδευτικό υλικό στα ελληνικά και ευαισθητοποιώντας την κοινή γνώμη.
Μέχρι στιγμής, πιστεύουμε ότι τα καταφέρνουμε. Ενώ το 2021 ελάχιστοι γνώριζαν την Αναγεννητική Γεωργία στην Ελλάδα, τώρα υπάρχουν αρκετές πιστοποιήσεις σχετικά με αυτή, έχει διοργανωθεί αντίστοιχο συνέδριο, και πολλοί αγρότες μας προσεγγίζουν για στήριξη. Οι άνθρωποι είναι έτοιμοι για αλλαγή.
Στον τομέα της κοινωνικής συμμετοχής, συνδημιουργήσαμε το Δίκτυο Οικολογικών Έγχειρημάτων Ελλάδας (Eco-Project Network Greece), το οποίο, παρόλο που λειτουργεί ανεπίσημα από την αρχή, κατάφερε να φέρει κοντά διάφορους φορείς, να προωθήσει τη συνεργασία και την από κοινού μάθηση, κυρίως λόγω της εμπιστοσύνης που έχουμε οικοδομήσει.
Το δίκτυο αυτό αποτελείται από περίπου 70 παρόμοια εγχειρήματα που δραστηριοποιούνται σε αγροτικές περιοχές της Ελλάδας και επικεντρώνονται στη μετάβαση προς βιώσιμες πρακτικές.
Όλα αυτά μας οδηγούν να σκεφτούμε, να ερευνούμε και να δημιουργούμε πρότυπα σχετικά με την κοινωνική αλλαγή, την αλλαγή συστημάτων και την αγροτική ανάπτυξη. Ό,τι και αν ξεκινάμε, το κάνουμε με τρόπο που να είναι ανθεκτικό στις αλλαγές και ευέλικτο στη λειτουργία του.
Επιπλέον, σε κάθε θέμα που ασχολούμαστε, δοκιμάζουμε πρώτα τις λύσεις στον δικό μας χώρο. Για παράδειγμα, το 2015 μετατρέψαμε τη γεωργική μας δραστηριότητα, μετά από 35 χρόνια βιολογικής καλλιέργειας, σε ένα άφθονο αγροδασοπονικό μοντέλο, υιοθετώντας πρακτικές αναγεννητικής γεωργίας, καθώς συνειδητοποιήσαμε ότι η βιολογική καλλιέργεια, όπως συνήθως εφαρμόζεται, δεν είναι αρκετή.
Παράλληλα, πειραματιστήκαμε με τη φυσική δόμηση και κατασκευάσαμε τρία μικρά σπίτια από φυσικά υλικά όπως πηλό, άχυρο και ταντελάκτ, με εξαιρετικά αποτελέσματα. Τα υλικά προέρχονται κυρίως από το δικό μας αγρόκτημα και η ποιότητα ζωής μέσα σε αυτά τα μικρά σπίτια δεν συγκρίνεται με τίποτα άλλο.
♦ Διαβάζοντας για εσάς ερχόμαστε αντιμέτωποι με όρους που για το ευρύ κοινό είναι άγνωστοι και το συναφές πεδίο θα το αποκαλούσαμε μάλλον αχαρτογράφητο. Τι ακριβώς είναι η περμακουλτούρα, η αναγεννητική καλλιέργεια και οι αναγεννητικοί βιότοποι, η μη βίαιη επικοινωνία και τι εννοούμε με τη φυσική δόμηση;
Η περμακουλτούρα είναι μια επιστήμη σχεδιασμού που ενσωματώνει πρώτα απ’ όλα τις ηθικές αρχές της φροντίδας της γης και των ανθρώπων αλλά και της δίκαιης κατανομής. Μέσω της περμακουλτούρας, μπορεί να σχεδιαστεί οτιδήποτε. Οι αρχές της βοηθούν στη δημιουργία ενός αναγεννητικού συστήματος, είτε πρόκειται για ένα αγρόκτημα, ένα σχολείο, έναν οργανισμό, μια πόλη ή οτιδήποτε άλλο. Οι αρχές αυτές είναι ολιστικές και μπορούν να εφαρμοστούν τόσο σε κοινωνικά όσο και σε φυσικά συστήματα.
Η αναγεννητική γεωργία περιγράφει έναν τρόπο καλλιέργειας που επαναφέρει τα οικοσυστήματα, τα ανθρώπινα και κοινωνικά συστήματα ταυτόχρονα. Σε αυτό το σύστημα γεωργίας, έχουμε ως στόχο την αναγέννηση, πέρα από την παραγωγή τροφής ή καλλιεργειών. Έτσι, στο λειτουργικό μας σχεδιασμό, λαμβάνουμε υπόψη αυτόν τον στόχο και κινούμαστε στρατηγικά στο πώς θα τον πετύχουμε.
Οι φάρμες που εφαρμόζουν την αναγεννητική γεωργία έχουν πιο έξυπνο σχεδιασμό όσον αφορά την κυκλική χρήση των πόρων. Σίγουρα, τα αναγεννητικά αγροκτήματα χρησιμοποιούν τις αρχές της περμακουλτούρας στον σχεδιασμό και την υλοποίησή τους, καθώς αυτές βοηθούν στη διαδικασία επίτευξης της οικοσυστημικής υγείας και ανθεκτικότητας.
Όταν μιλάμε για βιοπεριοχές, εννοούμε ότι κοιτάμε τη μεγαλύτερη προοπτική του τοπίου. Τα στοιχεία μιας βιοπεριοχής είναι στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους. Για παράδειγμα, αν έχουμε υγιές έδαφος στα αγροκτήματά μας, αυτό επηρεάζει το αν τα ποτάμιά μας τροφοδοτούνται με νερό που αποθηκεύεται στο έδαφος καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Με τον ίδιο τρόπο, αν έχουμε ένα δάσος στις πλαγιές των λόφων μας, που βρίσκονται στη δική μας πλευρά της λεκάνης απορροής, τότε ο υδροφόρος μας ορίζοντας θα αναπληρώνεται και η επιφανειακή απορροή του νερού θα μειώνεται, κάτι που θα ωφελήσει τη ζωή στις θάλασσές μας.
Από αυτή την άποψη, έχει νόημα οι κάτοικοι μιας βιοπεριοχής να εξετάζουν συλλογικά τη βιοπεριοχή τους και να συνεργάζονται για την αναγέννησή της. Χρειάζεται να αρχίσουμε να μιλάμε μεταξύ μας, να απομακρυνόμαστε από τις λεπτομέρειες και να κοιτάμε τη μεγαλύτερη εικόνα: τι βιοπεριοχή θέλουμε να αφήσουμε για τις επόμενες γενιές;
Η φυσική δόμηση είναι ένας τρόπος κατασκευής που χρησιμοποιεί φυσικά υλικά που είναι διαθέσιμα επιτόπου ή όσο το δυνατόν πιο κοντά. Έτσι, το αποτέλεσμα είναι τα κτίρια να είναι υγιεινά για τους κατοίκους, καθώς δεν χρησιμοποιούν χημικά υλικά, ενώ ταυτόχρονα, το αποτύπωμα των υλικών που χρησιμοποιούνται είναι συχνά πολύ μικρό.
Συνηθισμένα υλικά και τεχνικές στην Ελλάδα είναι οι πλινθότοιχοι με άχυρο και πηλό, οι σοβάδες από ταντελάκτ, τα σπίτια από μπάλες άχυρου ή από κομπ (cob). Έχουμε κατασκευάσει αρκετά μικρά σπίτια με αυτές τις τεχνικές και δεν θα θέλαμε να χτίσουμε με άλλον τρόπο. Όποιος ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα, μπορεί να επισκεφθεί το cob.gr, μια ομάδα στη Λάρισα που εργάζεται επαγγελματικά πάνω στη συγκεκριμένη θεματική για περισσότερα από 20 χρόνια.
♦ Το Νότια Σέλας βρίσκεται σε ένα παραμυθένιο αγρόκτημα κοντά στη Σπάρτη όπου για 35 χρόνια καλλιεργείται με αναγεννητικές πρακτικές, από την απαρχή του βιολογικού κινήματος, πολύ πριν μάθουμε στην Ελλάδα τον όρο βιολογικά προϊόντα. Ίσως όταν ξεκινούσατε κάποιοι μπορούν να σας θεωρούσαν ονειροπόλους και ουτοπιστές, αλλά τώρα που έχουμε φτάσει στο σημείο ίσως μηδέν με την κλιματική αλλαγή και την υπερθέρμανση του πλανήτη, πλέον όσα πράττετε είναι πιο επίκαιρα από ποτέ. Πόσο δύσκολο ήταν να εδραιωθείτε, να συμπαρασύρετε και άλλους στο όραμά σας και ποια είναι τα μελλοντικά βήματα για το Νότιο Σέλας;
Δεν θα το χαρακτήριζα δύσκολο. Από την αρχή, παρατηρήσαμε αντιδράσεις γεμάτες περιέργεια. Κάθε αντίδραση κάποιου λέει κάτι για αυτό το άτομο. Είναι περισσότερο για εκείνον/εκείνη παρά για εμάς. Έτσι, κάθε αντίδραση ήταν περισσότερο μια πληροφορία παρά οτιδήποτε άλλο. Επιπλέον, δεν έχουμε την προσέγγιση του «να πιέσουμε» ή «να πείσουμε». Πιστεύουμε ότι αν οι πρακτικές μας έχουν νόημα για άλλους, θα τις υιοθετήσουν. Και ότι οι πράξεις μας πρέπει να μιλούν μόνες τους και όχι εμείς γι’ αυτές. Με άλλα λόγια, πρέπει να αποδείξουμε τον εαυτό μας.
Αυτό δεν είναι κάτι αρνητικό ή περίεργο, έτσι λειτουργεί η αλλαγή. Και η αλλαγή χρειάζεται επίσης χρόνο και για κάποιους παίρνει περισσότερο διάστημα. Από τη στιγμή που ακούν για κάτι διαφορετικό, μέχρι να είναι ανοιχτοί σε αυτό, μέχρι να το θεωρήσουν κάτι για αυτούς και έως ότου το εφαρμόσουν τελικά,μπορεί να χρειαστεί αρκετός καιρός και εξαρτάται από τον χαρακτήρα του κάθε ατόμου, αλλά και από αυτόν που δημιουργεί το πρότυπο. Ανήκει σε αυτή την ίδια «ομάδα»; Μπορεί κάποιος να ταυτιστεί εύκολα μαζί του/της; Τι λένε άλλα πράγματα γι’ αυτόν/αυτήν;Έχουν υποστήριξη από κάποιον φορέα που το άτομο εμπιστεύεται;
Η αλλαγή είναι περίπλοκη αλλά και τόσο συναρπαστική.
Στο μέλλον θέλουμε να φέρουμε κοντά περισσότερους αγρότες που βρίσκονται σε μια πορεία μετάβασης. Διότι υπάρχει τόσος κόσμος που έχει να μάθει ο ένας από τον άλλον, και ένα δίκτυο μπορεί να είναι πολύ χρήσιμο όταν προσπαθείς να βρεις το δρόμο σου.
Επίσης, θέλουμε να αυξήσουμε την απήχηση, γιατί πιστεύουμε ότι κάθε αγρότης πρέπει να ξέρει ότι μπορεί να καλλιεργεί χωρίς χημικά και ότι θα πρέπει να υπάρχει κάποιος που να τον υποστηρίζει. Στην τελική, οι αγρότες στην Ελλάδα διαχειρίζονται περίπου το 45,5% της ελληνικής επικράτειας και ο τρόπος με τον οποίο τη διαχειρίζονται επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό πλημμύρες, ξηρασίες, την ποιότητα των τροφίμων που έχουμε και πολλά άλλα, επομένως πρέπει να τους στηρίξουμε για να κάνουν μια καλή δουλειά.
Σχετικά με τη συμμετοχή των πολιτών στην αγροτική Ελλάδα, θέλουμε να αυξήσουμε την απήχηση του «Δικτύου Οικολογικών Εγχειρημάτων Ελλάδας» (Eco-Project Network Greece), καθώς αυτό θα έδινε πολλή ελπίδα στους ανθρώπους να μάθουν για τέτοιες πρωτοβουλίες στις περιοχές τους, ή στην περιοχή από την οποία προέρχονται, και θα μπορούσε να τους βοηθήσει και να επιστρέψουν στις ρίζες τους ή να μετακομίσουν στην αγροτική Ελλάδα για πρώτη φορά.
Και στη συνέχεια, ξεκινήσαμε, μαζί με άλλους, μια πρωτοβουλία στη Λακωνία, η οποία στοχεύει στη μετάβαση ολόκληρης της περιοχής. Διότι αυτό που παρατηρήσαμε από τη δουλειά μας είναι ότι μια μετάβαση σε έναν τομέα χρειάζεται επίσης μεταβάσεις και σε άλλους τομείς. Τα «προβλήματα» πρέπει να αντιμετωπιστούν ολιστικά, καθώς είναι τόσο αλληλένδετα.
Αυτός θα είναι ο στόχος της Πρωτοβουλίας Λακωνίας (Laconia Initiative). Ταυτόχρονα, θέλουμε να υποστηρίξουμε και άλλους φορείς στην Ελλάδα, ξεκινώντας από το «Δίκτυο Οικολογικών Εγχειρημάτων Ελλάδας», για να ξεκινήσουν και εκείνοι μια τέτοια διαδικασία στις περιοχές τους. Αυτή η πρωτοβουλία υποστηρίζεται από ένα δίκτυο παρόμοιων πρωτοβουλιών στην Ευρώπη, το οποίο υποστηρίζεται από το «Κέντρο Βιοπεριφερειακής Δικτύωσης» (Bioregional weaving lab) της Ashoka και της Commonland, και τα αποτελέσματα άλλων τέτοιων κέντρων είναι πραγματικά ελπιδοφόρα.
♦ Διαβάζοντας για την πορεία σας, από τις σπουδές σας και την επαγγελματική σας δράση, είναι ολοφάνερο πως για εσάς η δημιουργία δομών, οικοσυστημάτων και πρακτικών εμψύχωσης είναι βασικοί πυλώνες της ζωής σας. Ποιο ήταν το έναυσμα να ασχοληθείτε με πεδία τα οποία αφορούν επί της ουσίας ένα βιωσιμότερο μέλλον για όλους μας και να ακολουθήσετε μια ζωή εμπνευστική και επιδραστική για τόσους πολλούς ανθρώπους;
Νομίζω πως από πολύ μικρή ηλικία είχα έντονη ευαισθησία απέναντι στην αδικία. Στην πραγματικότητα, την βίωσα αρκετά έντονα, και προσωπικά, ως παιδί μεταναστών στη Γερμανία. Μπορούσα να αισθανθώ το ρατσισμό γρήγορα, και οι κοινωνικές ανισότητες στις οποίες μεταφραζόταν πάντα με προκαλούσαν. Με στεναχωρούσαν. Όταν σπούδαζα Κοινωνιολογία, ασχολήθηκα σε βάθος με τα ανθρώπινα και τα δικαιώματα των ζώων. Το σχέδιό μου ήταν να σπουδάσω για την ειρήνη και τις συγκρούσεις, με την ελπίδα να μπορώ κι εγώ να βοηθήσω.
Η μετάβασή μου στην Ελλάδα ήταν πολύ ξαφνική και καθόλου προγραμματισμένη, αλλά από τη στιγμή που συνειδητοποίησα γρήγορα ότι χρειάζομαι εδώ και ότι μπορώ πραγματικά να έχω αντίκτυπο, έμεινα. Βασικά ακολούθησα ένα “κάλεσμα”, κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Στην πραγματικότητα, και μετά την ανάγνωση και ανάλυση της κοινωνικής αλλαγής, πιστεύω ότι μπορούμε να είμαστε πιο αποτελεσματικοί στις περιοχές/κοινότητες από τις οποίες προερχόμαστε, και αυτό οφείλεται σε πολλούς διαφορετικούς παράγοντες, υπάρχει πολύ αλήθεια σε αυτό. Φυσικά όμως, είναι δύσκολο, έχει προκλήσεις και δεν είναι για όλους.
♦ Το μοντέλο του βρώσιμου δάσους και των αναγεννητικών καλλιεργειών έχει μοντελοποιηθεί; Εννοώντας είναι πρακτικές που μπορούν να αποτελέσουν τον κορμό της αγροτικής παραγωγής μιας χώρας; Μπορούν να είναι οικονομικά βιώσιμες σε μεγαλύτερη κλίμακα;
Στην πραγματικότητα, υπάρχουν πολλές μελέτες που δείχνουν ότι οι αναγεννητικές καλλιέργειες είναι πιο κερδοφόρες και πιο παραγωγικές από τις συμβατικές. Δεν προκαλεί έκπληξη σε κανέναν το γεγονός ότι όταν καλλιεργείς όχι μόνο μία σοδειά, αλλά, ας πούμε, 5 διαφορετικές, έχεις μια οικονομικά πιο ανθεκτική αγροτική επιχείρηση, ενώ ταυτόχρονα, έχεις καλύτερης ποιότητας προϊόντα επειδή επενδύεις στην υγεία του εδάφους σου, κάτι που σημαίνει ότι έχεις επίσης πρόσβαση σε καλύτερες αγορές.
Φυσικά, αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να καταβάλεις περισσότερη δουλειά και να βρεις/χτίσεις αυτές τις αγορές, γιατί δεν είναι τόσο εύκολα διαθέσιμες όπως οι συμβατικές μαζικές αγορές. Αλλά στις αγορές που θα δημιουργήσεις, όπου θα έχεις επαφή με καταναλωτές (ή διανομείς) που νοιάζονται πραγματικά, θα είσαι πιο ανθεκτικός σε οικονομικούς ή κλιματικούς κλυδωνισμούς. Μου αρέσει ιδιαίτερα η αναγεννητική γεωργική πρακτική της αγροδασοκομίας. Συνοπτικά, συνδυάζεις διάφορα φυτά σε γραμμική φύτευση για να επιτρέψεις τη χρήση μηχανημάτων όπως τρακτέρ, ενώ φροντίζεις να καταλαμβάνουν διαφορετικό «στρώμα» (ανάλογα με τις ανάγκες τους για φως).
Διαβάστε ακόμα ⇒ Ο πλανήτης μας, το περιβάλλον, η υγεία μας
Μέσα από αυτήν την στοίβαξη, αυξάνεις στην πραγματικότητα την επιφάνεια στην οποία καλλιεργείς, ενώ ταυτόχρονα, τα φυτά υποστηρίζουν το ένα το άλλο μέσω του ποικιλόμορφου μικροβιώματος των ριζών τους και της πληθώρας διαφορετικών εντόμων που προσελκύουν. Παράλληλα, τα υποστηρικτικά είδη δέντρων, θάμνων και χόρτων προσθέτουν επιπλέον υποστήριξη στην βιοποικιλότητα και τη μείωση της εξάτμισης του νερού, ενώ σε βοηθούν να αυξήσεις την περιεκτικότητα σε οργανική ύλη στο έδαφος σου, επιτρέποντας τη διατήρηση περισσότερου νερού και την αύξηση της ζωής στο έδαφος και συνεπώς της γονιμότητας του εδάφους.
♦ Είστε οπαδός του ολιστικού μοντέλου; Ένας καταναλωτής που τον ενδιαφέρει από πού και πώς έχει παραχθεί η τροφή του, είναι συνήθως και ένας άνθρωπος οικολόγος; Είναι πολλές φορές και χορτοφάγος; Συμπαρασύρει η μία δράση και τις υπόλοιπες;
Όποιος αρχίσει να θέτει ερωτήματα, θα καταλήξει, αργά ή γρήγορα, στην λογική επιλογή, η οποία πιθανότατα είναι να μην αγοράζει τρόφιμα γεμάτα με χημικά κατάλοιπα που καταστρέφουν και τη φύση, ειδικά, όταν υπάρχει εναλλακτική.
Και φυσικά, όλα αυτά τα πράγματα συνδέονται. Η πρόκληση είναι ότι πρέπει να το κάνουμε εύκολο για τους καταναλωτές, ή διασκεδαστικό. Σε άλλες χώρες, το μοντέλο του να πηγαίνει κανείς σε μια φάρμα για να αγοράσει εκεί τα τρόφιμα συχνά συνδυάζεται με δραστηριότητες στο μέρος, και με αυτόν τον τρόπο οι ψυχαγωγικοί σκοποί μπορούν να συνδυαστούν με την παροχή τροφής, ενώ συχνά, υπάρχει και η κοινωνικοποίηση. Στην Ελλάδα, νομίζω ότι θα μπορούσαμε να γίνουμε πιο δημιουργικοί. Η “Open Farm” κάνει πολύ καλή δουλειά σε αυτό το πεδίο, υποστηρίζοντας τις φάρμες να γίνουν πιο φιλόξενες μέσω εκδηλώσεων για τους καταναλωτές.
♦ Πώς βλέπετε την παραγωγή τροφής για τον ευρύ πληθυσμό τα επόμενα χρόνια; Σε έναν πλανήτη που αριθμεί περίπου 7 δις πληθυσμό, πόσο βιώσιμο μπορεί να είναι το οποιοδήποτε μοντέλο που θα σέβεται και τον άνθρωπο αλλά και την υπόλοιπη αλυσίδα της φύσης;
Πιστεύω ότι μόνο ένα αγροδιατροφικό σύστημα που δεν είναι εκφυλιστικό θα μπορέσει να θρέψει τον πλανήτη μας. Όσο περισσότερο σέβεσαι τους πόρους, τόσο πιο βιώσιμος γίνεσαι. Το πρόβλημα είναι ότι η τρέχουσα διατροφική αλυσίδα μας έχει προσαρμοστεί στη μαζική παραγωγή.
Ταυτόχρονα, ο αριθμός των χρόνιων ασθενειών που συνδέονται με την ποιότητα της τροφής μας είναι πολύ υψηλός, και οι άνθρωποι αναζητούν πηγές υγιεινής τροφής. Παράλληλα, εκτιμάται ότι μας απομένουν περίπου 40 συγκομιδές, γι’ αυτό και η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να προωθήσει την υγεία του εδάφους και τις αναγεννητικές γεωργικές πρακτικές.
Η EARA (Ευρωπαϊκή Συμμαχία για την Αναγεννητική Γεωργία), της οποίας είμαι ιδρυτικό μέλος ως αγρότισσα, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή προτείνοντας λύσεις που θα ανταμείβουν τους αγρότες για την υγεία του εδάφους, αντί για πρακτικές εξαρτημένες από το πλαίσιο, όπως συμβαίνει αυτή τη στιγμή με την ΚΓΠ (Κοινή Γεωργική Πολιτική).
