Ο πλανήτης μας πνίγεται στο πλαστικό! Είναι καιρός να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε, καταναλώνουμε και απορρίπτουμε το πλαστικό που χρησιμοποιούμε. #BeatPlasticPollution.
Η πλαστική ρύπανση διαπερνά κάθε γωνιά του πλανήτη – ακόμη και το σώμα μας με τη μορφή μικροπλαστικών. Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος 2025 καλεί σε συλλογική δράση για την αντιμετώπιση της πλαστικής ρύπανσης. Αντλώντας έμπνευση από τη φύση και παρουσιάζοντας πραγματικές λύσεις, η εκστρατεία που ξεκινά από τη Δημοκρατία της Κορέας, η οποία φιλοξενεί για φέτος τις παγκόσμιες εκδηλώσεις έχει σκοπό να παρακινήσει άτομα, οργανισμούς, βιομηχανίες και κυβερνήσεις να υιοθετήσουν βιώσιμες πρακτικές που οδηγούν σε περιβαλλοντική αλλαγή.
Μάλιστα, η φετινή Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος έρχεται ακριβώς δύο μήνες πριν οι χώρες συναντηθούν ξανά για να συνεχίσουν τη διαπραγμάτευση μιας παγκόσμιας συνθήκης για τον τερματισμό της πλαστικής ρύπανσης.
Σε όλο τον κόσμο, ένα εκατομμύριο πλαστικά μπουκάλια αγοράζονται κάθε λεπτό, ενώ έως και πέντε τρισεκατομμύρια πλαστικές σακούλες χρησιμοποιούνται παγκοσμίως κάθε χρόνο. Συνολικά, το ήμισυ του συνόλου του πλαστικού που παράγεται έχει σχεδιαστεί για σκοπούς μίας χρήσης – χρησιμοποιείται μόνο μία φορά και στη συνέχεια απορρίπτεται.
Τα πλαστικά, συμπεριλαμβανομένων των μικροπλαστικών, είναι πλέον πανταχού παρόντα στο φυσικό μας περιβάλλον. Γίνονται μέρος του αρχείου απολιθωμάτων της Γης και αποτελεί δείκτη του Ανθρωπόκαινου, της σημερινής γεωλογικής εποχής μας. Μάλιστα, έχουν δώσει ακόμη και το όνομά τους σε ένα νέο θαλάσσιο μικροβιακό βιότοπο που ονομάζεται «Plastisphere».
Πώς φτάσαμε λοιπόν εδώ;
- Από τη δεκαετία του 1950 έως τη δεκαετία του 1970, παρήχθη μόνο μια μικρή ποσότητα πλαστικού, και ως εκ τούτου, τα πλαστικά απόβλητα ήταν σχετικά διαχειρίσιμα.
- Ωστόσο, μεταξύ της δεκαετίας του 1970 και της δεκαετίας του 1990, η παραγωγή πλαστικών αποβλήτων υπερτριπλασιάστηκε, αντανακλώντας μια παρόμοια αύξηση της πλαστικής παραγωγής.
- Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η ποσότητα των πλαστικών αποβλήτων που δημιουργήσαμε αυξήθηκε περισσότερο σε μία δεκαετία από ό, τι τα προηγούμενα 40 χρόνια.
- Σήμερα, παράγουμε περίπου 400 εκατομμύρια τόνους πλαστικών απορριμμάτων κάθε χρόνο.
Από τη δεκαετία του 1970, λοιπόν, ο ρυθμός παραγωγής πλαστικών στον πλανήτη μας έχει αυξηθεί ταχύτερα από οποιοδήποτε άλλο υλικό. Εάν συνεχιστούν παρόμοια αυτές οι τάσεις ανάπτυξης, η παγκόσμια παραγωγή πρωτογενούς πλαστικού προβλέπεται να φτάσει τους 1.100 εκατομμύρια τόνους έως το 2050. Παράλληλα, υπάρχει μια ανησυχητική στροφή προς τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης, αντικείμενα που προορίζονται να πεταχτούν μετά από μία μόνο σύντομη χρήση.
Περίπου το 36% όλων των πλαστικών που παράγονται χρησιμοποιούνται σε συσκευασίες, συμπεριλαμβανομένων των πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης για δοχεία τροφίμων και ποτών, ενώ το 85% των οποίων καταλήγει σε χώρους υγειονομικής ταφής ή ως ανεξέλεγκτα απόβλητα.
Επιπλέον, περίπου το 98% των πλαστικών προϊόντων μίας χρήσης παράγονται από ορυκτά καύσιμα ή «παρθένες» πρώτες ύλες. Το επίπεδο των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που συνδέονται με την παραγωγή, τη χρήση και τη διάθεση συμβατικών πλαστικών με βάση τα ορυκτά καύσιμα προβλέπεται να αυξηθεί στο 19% του παγκόσμιου προϋπολογισμού άνθρακα έως το 2040.
Αυτά τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης βρίσκονται παντού. Για πολλούς από εμάς, έχουν γίνει αναπόσπαστο μέρος της καθημερινής μας ζωής.
- Τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (PET) Μπουκάλια νερού, δοχεία διανομής, δίσκοι μπισκότων, κέικ
- Πολυαιθυλένιο υψηλής πυκνότητας (HDPE)Μπουκάλια σαμπουάν, μπουκάλια γάλακτος, σακούλες κατάψυξης, δοχεία παγωτού
- Πολυαιθυλένιο χαμηλής πυκνότητας (LDPE) Σακούλες, δοχεία, φιλμ συσκευασίας τροφίμων
- Πολυπροπυλένιο (PP) Σακούλες από πατατάκια, πιάτα μικροκυμάτων, συσκευασίες παγωτού, καπάκια μπουκαλιών, μάσκες προσώπου μίας χρήσης
- Πολυστυρένιο (PS)
Μαχαιροπίρουνα, πιάτα, κύπελλα - Διογκωμένη πολυστερίνη (EPS)
Προστατευτική συσκευασία, κύπελλα ζεστών ροφημάτων
Η ανακύκλωση είναι ελάχιστη
Από τα επτά δισεκατομμύρια τόνους πλαστικών απορριμμάτων που παράγονται παγκοσμίως μέχρι στιγμής, λιγότερο από το 10% έχει ανακυκλωθεί. Εκατομμύρια τόνοι πλαστικών αποβλήτων χάνονται στο περιβάλλον ή μερικές φορές μεταφέρονται χιλιάδες χιλιόμετρα σε προορισμούς όπου καίγονται ή απορρίπτονται ως επί το πλείστον. Τα αποτσίγαρα – των οποίων τα φίλτρα περιέχουν μικροσκοπικές πλαστικές ίνες – είναι ο πιο κοινός τύπος πλαστικών απορριμμάτων που βρίσκονται στο περιβάλλον. Τα περιτυλίγματα τροφίμων, τα πλαστικά μπουκάλια, τα πλαστικά καπάκια μπουκαλιών, οι πλαστικές σακούλες παντοπωλείων, τα πλαστικά καλαμάκια και οι αναδευτήρες είναι τα επόμενα πιο συνηθισμένα αντικείμενα. Πολλοί από εμάς χρησιμοποιούμε αυτά τα προϊόντα καθημερινά, χωρίς καν να σκεφτόμαστε πού μπορεί να καταλήξουν.
Ποτάμια και λίμνες μεταφέρουν πλαστικά απόβλητα
Παρά τις τρέχουσες προσπάθειες, εκτιμάται ότι 75 έως 199 εκατομμύρια τόνοι πλαστικού βρίσκονται σήμερα στους ωκεανούς μας. Αν δεν αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο παράγουμε, χρησιμοποιούμε και απορρίπτουμε το πλαστικό, η ποσότητα των πλαστικών αποβλήτων που εισέρχονται στα υδάτινα οικοσυστήματα σχεδόν θα τριπλασιαστεί (37 εκατομμύρια τόνοι απόβλητα πλαστικού κάθε χρόνο). Πώς θα φτάσει εκεί; Πολλά από αυτά προέρχονται από τα ποτάμια του κόσμου, τα οποία χρησιμεύουν ως άμεσοι αγωγοί σκουπιδιών στις λίμνες και τον ωκεανό. Εκτιμάται ότι 1.000 ποτάμια ευθύνονται για σχεδόν το 80% των παγκόσμιων ετήσιων αποβλήτων πλαστικών στον ωκεανό, με τα μικρά αστικά ποτάμια να αποτελούν τα πιο ρυπογόνα. Τα πλαστικά απόβλητα – είτε σε ένα ποτάμι, είτε στον ωκεανό ή στην ξηρά – μπορούν να παραμείνουν στο περιβάλλον για αιώνες. Οι ίδιες ιδιότητες που κάνουν τα πλαστικά τόσο χρήσιμα – δηλαδή η αντοχή τους- καθιστούν επίσης αδύναμη τη φύση να τα διασπάσει εντελώς.
Μικροπλαστικά και Νανοπλαστικά: ένας Αόρατος κίνδυνος για την υγεία
Τα περισσότερα πλαστικά αντικείμενα δεν εξαφανίζονται ποτέ εντελώς. Απλώς διασπώνται σε όλο και μικρότερα κομμάτια. Αυτά τα μικροπλαστικά μπορούν να εισέλθουν στο ανθρώπινο σώμα μέσω της εισπνοής και της απορρόφησης και να συσσωρευτούν στα όργανα. Μικροπλαστικά έχουν βρεθεί στους πνεύμονες, το συκώτι, τον σπλήνα και τα νεφρά μας, Μια μελέτη ανίχνευσε πρόσφατα μικροπλαστικά στους πλακούντες των νεογέννητων μωρών. Η πλήρης έκταση των επιπτώσεων των μικροπλαστικών στην ανθρώπινη υγεία είναι ακόμη άγνωστη.
Ποια τρόφιμα περιέχουν τις μεγαλύτερες ποσότητες μικροπλαστικών
Σε μελέτη του περασμένου έτους, η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση Environmental Research, το 90% των δειγμάτων ζωικών και φυτικών πρωτεϊνών βρέθηκαν θετικά για μικροπλαστικά, μικροσκοπικά θραύσματα πολυμερούς που μπορεί να κυμαίνονται από 5 χιλιοστά έως και 1 μικρόμετρο (ένα εκατομμυριοστό του μέτρου). Οτιδήποτε μικρότερο από 1 μικρόμετρο είναι νανοπλαστικό και μετράται σε δισεκατομμυριοστά του μέτρου.
Συγκεκριμένα, οι ερευνητές βρήκαν μια μεγάλη ποικιλία μικροπλαστικών σε 180 από τα 182 δοκιμασμένα δείγματα θαλασσινών που εξέτασαν.
- Επίσης, μικροπλαστικά σε φρούτα και λαχανικά, τα οποία τα απορροφούν μέσω του ριζικού τους συστήματος και τα μεταφέρουν στους μίσχους, τα φύλλα, τους σπόρους και τους καρπούς τους. Μια μελέτη που έλαβε δείγμα φρούτων και λαχανικών διαπίστωσε ότι τα μήλα και τα καρότα ήταν τα πιο μολυσμένα.
- Το αλάτι, επίσης, μπορεί να είναι γεμάτο πλαστικό. Μια μελέτη του 2023 διαπίστωσε ότι το χοντρό ροζ αλάτι Ιμαλαΐων που εξορύσσεται από το έδαφος είχε τα περισσότερα μικροπλαστικά, ακολουθούμενο από το μαύρο αλάτι και το θαλασσινό αλάτι. Το ίδιο ισχύει και για τη ζάχαρη.
- Το ρύζι είναι επίσης «ένοχο». Πανεπιστημιακή μελέτη διαπίστωσε ότι για κάθε 100 γραμμάρια (1/2 φλιτζάνι) ρυζιού που τρώνε οι άνθρωποι, καταναλώνουν 3 έως 4 χιλιοστόγραμμα πλαστικού – ο αριθμός εκτοξεύεται στα 13 χιλιοστόγραμμα ανά μερίδα για το στιγμιαίο ρύζι. (Μπορείτε να μειώσετε τη μόλυνση από πλαστικό έως και 40% πλένοντας το ρύζι, δήλωσαν οι ερευνητές).
- Μην ξεχνάμε και το εμφιαλωμένο νερό: Μια πρόσφατη μελέτη που χρησιμοποίησε νέα τεχνολογία, διαπίστωσε ότι ο αριθμός των νανοπλαστικών σε τρεις δημοφιλείς μάρκες νερού που πωλούνται στις ΗΠΑ κυμαίνεται μεταξύ 000 και 370.000 ανά λίτρο. Μεταξύ των πλαστικών που εντόπισαν ήταν το τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο ή PET. Αυτό βέβαια δεν αποτελεί έκπληξη, δεδομένου ότι από το εν λόγω πλαστικό είναι κατασκευασμένα πολλά μπουκάλια νερού και πιθανόν να εισέρχεται στο νερό καθώς αποκολλώνται κομμάτια, όταν το μπουκάλι πιέζεται ή εκτίθεται στη θερμότητα.
Διαβάστε ακόμα ⇒Ο πλανήτης μας, το περιβάλλον, η υγεία μας
Αφού οι ερευνητές συνέκριναν τα αποτελέσματα με τα δεδομένα κατανάλωσης, εκτίμησαν ότι οι άνθρωποι καταναλώνουν μεταξύ 39.000 και 52.000 μικροπλαστικών σωματιδίων ετησίως. Αυτός ο αριθμός αυξάνεται σε 74.000 έως 121.000 σωματίδια, όταν συμπεριληφθούν και αυτά που αναπνέουμε. Τα μικροπλαστικά λοιπόν έχουν εισχωρήσει σε τέτοιο βαθμό στη σύγχρονη ζωή, που μια νέα μελέτη βρήκε μικροσκοπικά πλαστικά θραύσματα στον ανθρώπινο εγκεφαλικό ιστό.
