Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος 2026: Μα τι λέτε; Στις 5 Ιουνίου κάθε χρόνο γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος, η οποία καθιερώθηκε το 1972, όταν έλαβε χώρα στη Στοκχόλμη το πρώτο συνέδριο του ΟΗΕ για περιβαλλοντικά ζητήματα. Το συνέδριο αυτό θεωρείται κομβικό, γιατί έθεσε τη θεσμική “βούλα” ότι το περιβάλλον δεν είναι ζήτημα εθνικής ή περιφερειακής διαχείρισης, αλλά αντίθετα αποτελεί ένα θέμα παγκόσμιου ενδιαφέροντος και σοβαρής πολιτικής. Τον Δεκέμβρη της ίδιας χρονιάς δημιουργήθηκε και το εξειδικευμένο σώμα του ΟΗΕ για περιβαλλοντικά θέματα, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP).
♦ της Ηρούς Τσαρμποπούλου-Φωκιανού, υπεύθυνη εκστρατείας για τους ωκεανούς, ελληνικό γραφείο Greenpeace, www.greenpeace.org/greece
Η εισαγωγή του περιβάλλοντος σε πλαίσιο διεθνών κανονισμών είναι καθοριστική. Στα COP (Συναντήσεις των Μελών) οφείλουμε σημαντικές νομοθεσίες όπως η Συμφωνία του Παρισιού[1], όπου τέθηκε το όριο των 2°C, ή το πρωτόκολλο του Κιότο[2], η πρώτη δεσμευτική συμφωνία για τη μείωση των εκπομπών.
Η ύπαρξη ημερών όπως η μέρα του Περιβάλλοντος έχουν την αξία τους. Από τη μία μας θυμίζουν τη γενεαλογία των νομοθεσιών για το περιβάλλον, και κυρίως το πόσο επίκαιρες είναι. Από την άλλη είναι μια καλή αφορμή για ενημέρωση, ευαισθητοποίηση, περιβαλλοντική εκπαίδευση κ.ο.κ.
Όμως, τι γίνεται τις υπόλοιπες 364 μέρες;
Η 5η Ιουνίου 2026 μάς βρίσκει να γιορτάζουμε το περιβάλλον, την ίδια στιγμή που αυτό πλήττεται πολλαπλά. Οι συμβολικές αναφορές, αν δεν μεταφράζονται σε πολιτική βούληση και πολιτισμική μεταστροφή που να αντανακλά ένα πραγματικό ενδιαφέρον, παραμένουν ακριβώς αυτό: καθαρά συμβολικές. Ή τουλάχιστον έτσι δείχνει η διεθνής στάση.
Μόνο τις πρώτες 120 μέρες της γενοκτονίας στη Γάζα, απελευθερώθηκαν 536.410 τόνοι διοξειδίου του άνθρακα, 90% των οποίων αποδίδεται αποκλειστικά στους βομβαρδισμούς του ισραηλινού στρατού. Αυτό το ποσοστό από μόνο του είναι μεγαλύτερο από το ετήσιο αποτύπωμα πολλών χωρών. Τα εδάφη, ο αέρας και το νερό στην Παλαιστίνη έχουν υποστεί ανεπίστρεπτη ζημιά, κάνοντας διεθνείς οργανώσεις να μιλούν με όρους οικοκτονίας: καταστροφής του περιβάλλοντος ως όπλο πολέμου. Και αυτό λαμβάνοντας υπόψιν ότι οι οι στρατιωτικές εκπομπές καταγράφονται μόνο οικειοθελώς από το πρωτόκολλο του Κιότο. Ακόμη και κάτω από το Σύμφωνο του Παρισιού, οι χώρες δεν υποχρεώνονται να συνυπολογίζουν τις στρατιωτικές εκπομπές στις εθνικές τους απογραφές[3], [4].
Από την ανάληψη της δεύτερης προεδρίας του τον Φεβρουάριο του 2025, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει προβεί σε μια οριζόντια απορρύθμιση της (ήδη ελλιπούς) περιβαλλοντικής νομοθεσίας στην Αμερική.
Υπό την αιγίδα του, η υπηρεσία προστασίας του περιβάλλοντος (EPA) ανακάλεσε την απόφαση ότι οι εκπομπές του θερμοκηπίου είναι επιβλαβείς για τη δημόσια υγεία, αδυνατίζοντας τη νομοθεσία για έλεγχό τους[5], [6].
Στις πρώτες 100 μόλις μέρες του στον Λευκό Οίκο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ αποχώρησε από τη Συμφωνία του Παρισιού, παραχώρησε άγρια εδάφη της Αλάσκα σε εταιρείες εξορύξεων πετρελαίου[7] και θαλάσσιες περιοχές στον Ειρηνικό σε βιομηχανική αλιεία[8], ενώ προσπάθησε να παρακάμψει τις διεθνείς συμφωνίες της ISA και να διεκδικήσει μονοπώλιο στις εξορύξεις βαθέων υδάτων.[9]
Πρόσφατα, στον Περσικό κόλπο, είδαμε τον επικίνδυνο αποκλεισμό 85 πετρελαιοφόρων λόγω του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ- Ιραν[10]. Η έρευνα του γερμανικού γραφείου της Greenpeace χρησιμοποίησε δεδομένα κίνησης πλοίων και δορυφορικές εικόνες, προσομοίωσε τις πιθανές συνέπειες μιας πετρελαιοκηλίδας στον Περσικό Κόλπο στα σπάνια και ευαίσθητα οικοσυστήματα που φιλοξενούνται στην περιοχή όπως κοραλλιογενείς ύφαλοι, μαγκρόβια δάση, λιβάδια ποσειδωνίας.
Όπως αποτύπωσε η έρευνα, μια πιθανή διαρροή θα ήταν καταστροφική για τα ζώα, τα οικοσυστήματα, τους ανθρώπους της περιοχής. Στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου για πάνω από 100 χρόνια καταγράφεται ήδη μια συνεχιζόμενη υποβάθμιση του περιβάλλοντος: πόλεμοι, υπεραλίευση, βιομηχανική ρύπανση, αύξηση των επιπέδων αλατότητας όπως καταγράφει το UK Animal Law στο άρθρο: “Ποιος νοιάζεται για τους καρχαρίες σε καιρό πολέμου”, ερωτώμενο για τα 30 σπάνια, ενδημικά είδη καρχαριών που ζουν επιζούν στον κόλπο[11].
Στα καθ’ ημάς, παρακολουθήσαμε την υπογραφή τεσσάρων συμβάσεων με τη Chevron και την HelleniQ Energy από τη Βουλή στις 12 Μαρτίου, ένα σχέδιο που απειλεί τα θαλάσσια οικοσυστήματα αλλά αντιβαίνει και στους κλιματικούς μας στόχους. Σε μία συγκυρία όπου πυρηνικές εγκαταστάσεις γίνονται αιτίες και στόχοι πολεμικών συγκρούσεων, ο Πρωθυπουργός δήλωσε ότι προτίθεται να διερευνήσει τις δυνατότητες παραγωγής ενέργειας από μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες στη χώρα μας. 40 χρόνια μετά την καταστροφή του Τσερνόμπιλ και 15 μετά το Φουκουσίμα.
Άρα για ποια ημέρα περιβάλλοντος μιλάμε; Θέλουμε μια μέρα να ποστάρουμε εικόνες με δεντράκια και “πράσινη ανάπτυξη”; Ή θέλουμε να δούμε το περιβάλλον ως πολιτική υπόθεση; Έκτακτη, αναγκαία, επείγουσα.
Ζούμε σε μια εποχή όχι μόνο ραγδαίας επιδείνωσης των επιπτώσεων της κλιματικής κρίσης, αλλά επίσης συνεχούς υποτίμησης της επιστήμης και του δικαίου. Και τα δύο είναι εξίσου τρομακτικά και απειλούν σημαντικά το μέλλον του περιβάλλοντος.
Αυτή τη μέρα περιβάλλοντος λοιπόν, αντί να αρκεστούμε σε μια απλή αναφορά, ας επανατοποθετήσουμε το περιβάλλον εκεί που πρέπει: στην πολιτική ατζέντα, στο κέντρο των πολιτικών και πολιτιστικών μας ενδιαφερόντων.
Να κρατάμε το περιβάλλον πάντα ψηλά στην πολιτική ατζέντα. Να αντιστεκόμαστε στην αντιεπιστημονικοτητα και στην υποτίμηση των περιβαλλοντικών μας αγωνιών. Να αντιστεκόμαστε σε κατασκευασμένες “προτεραιοποιήσεις” που υποθάλπουν το μέλλον μας και σε πράσινα ξεπλύματα που αποπολιτικοποιούν τα περιβαλλοντικά ζητήματα. Να συνεχίσουμε να δείχνουμε ότι προστασία περιβάλλοντος, ζώων, ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι ένα και αυτό. Να συνεχίζουμε να αγαπάμε με πάθος τη φύση, τη θάλασσα, το δάσος, την άγρια ζωή και να τα υπερασπιζόμαστε με πάθος. Γιατί καιγόμαστε…
πηγές
[1] https://unfccc.int/process-and-meetings/the-paris-agreement
[2] https://unfccc.int/process-and-meetings/the-kyoto-protocol
[3] https://cepobs.org/new-data-reveals-the-military-emissions-gap-is-growing-wider/#:~:text=Introduction,C%20pathways%2C%20accelerating%20dangerous%20warming
[4] https://sdgwatcheurope.org/stop-excluding-military-pollution-from-climate-agreements/#:~:text=PETITION:,schemes%20to%20%E2%80%9Coffset%E2%80%9D%20emissions
[5] https://www.epa.gov/newsreleases/president-trump-and-administrator-zeldin-deliver-single-largest-deregulatory-action-us
[6] https://www.bbc.com/news/articles/cn0zdd7yl4vo
[7] https://edition.cnn.com/2025/02/03/business/trump-alaska-executive-order-environment/index.html
[8] https://www.theguardian.com/environment/2025/apr/27/trump-fishing-regulation-order-pacific-islands
[9] https://www.greenpeace.org/usa/us-government-confirms-their-support-for-deep-sea-mining-plans-that-bypass-united-nations-greenpeace-response/
[10] https://www.greenpeace.org/international/story/81999/hormuz-oil-tanker-leak-iran/
[11] https://www.alaw.org.uk/blog/2026/04/14/who-cares-about-sharks-in-a-war-zone/
