Πώς επηρεάζουν τα παιδικά τραύματα την ενήλικη ζωή;
♥ Γράφει η Παναγιώτα Σ. Κοντολέων | Ψυχοθεραπεύτρια, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας (MSc), www.kontoleon.com.gr
Το ήξερες ότι οι εμπειρίες της πρώιμης παιδικής σου ηλικίας (0-8 ετών) έχουν σε μεγάλο βαθμό καθορίσει το σώμα, τον εγκέφαλο και την προσωπικότητά σου;
Ακούγεται υπερβολικό; Και όμως δεν είναι! Τα αίτια για τις συνήθεις ιστορίες τοξικών ρομαντικών σχέσεων, κακών επιλογών σε φίλους, και μοτίβα σαμποτάζ του εαυτού που βασίζονται στην ντροπή και την ενοχή του ατόμου, είναι αποτέλεσμα όσων συνέβησαν στο άτομο κατά τη διάρκεια αυτής της απίστευτα γρήγορης περιόδου εξέλιξης και ανάπτυξής του, και που συχνά είναι τραυματικά.
Σ’ αυτό το άρθρο θα διαβάσεις τι λένε οι επιστήμονες για τον σημαντικό αντίκτυπο που έχουν τα παιδικά τραύματα στην ενήλικη συναισθηματική, ψυχολογική και σωματική ζωή του ατόμου, και πώς θα μπορούσες να βοηθηθείς.
Παιδικό τραύμα και νευροβιολογία
Όταν τα παιδιά μεγαλώνουν σε ένα περιβάλλον όπου εκτίθενται σε τακτική βάση σε αυτό και το οποίο αντιλαμβάνονται ως απειλή ή βρίσκονται σε χαοτικό περιβάλλον φροντίδας και ανατροφής, βρίσκονται σε συνεχή κατάσταση εγρήγορσης και φόβου. Αυτή η κατάσταση είναι απόκριση επιβίωσης χρήσιμη για να ανταποκρινόμαστε σε απειλές στο περιβάλλον μας, ωστόσο όταν αυτή η κατάσταση επιμένει ενεργοποιώντας συγκεκριμένο συνδυασμό νευρωνικών δικτύων, τότε αυτή η υπερδραστηριότητά τους προκαλεί αντίστοιχες νευροβιολογικές αλλαγές που έχουν βαθιές και επιζήμιες επιπτώσεις στον εγκέφαλο.
Αυτή η υπερδιέγερση επηρεάζει την αμυγδαλή, τον προμετωπιαίο λοβό, και τον ιππόκαμπο, και είναι ικανή να αλλάξει τα κύτταρα στον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και τον υπόλοιπο οργανισμό του ατόμου, και ενδεχομένως να προκαλέσει σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα, όπως εκδήλωση άγχους, υπερκινητικότητας, παρορμητικότητας, αυξημένης αρτηριακής πίεσης, δυσφορίας, ταχυκαρδίας και διαταραχές ύπνου.
Πώς επηρεάζεται η ενήλικη ζωή του ατόμου
Υψηλότερος κίνδυνος διαταραχών ψυχικής υγείας
Έρευνες εισηγούνται πως η εμπειρία τραυματικών γεγονότων στην παιδική ηλικία αυξάνει έως και σε μεγάλο βαθμό τον κίνδυνο εμφάνισης διαταραχών ψυχικής υγείας στην ενήλικη ζωή, συμπεριλαμβανομένου του άγχους, της κατάθλιψης και της οριακής διαταραχής προσωπικότητας. Πιο συγκεκριμένα, τα παιδιά που βιώνουν τραυματικές εμπειρίες έχουν 15 φορές περισσότερες πιθανότητες να διαγνωστούν στην ενήλικη ζωή τους με οριακή διαταραχή προσωπικότητας (Borderline Personality Disorder), που χαρακτηρίζεται από μια γενικότερη συναισθηματική και συμπεριφορική αστάθεια, όπως έντονα, απρόβλεπτα και ασταθή συναισθήματα και σχέσεις, έντονο φόβο εγκατάλειψης, και παρορμητικές και αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.
Έλλειψη αυτοαξίας
Ο τρόπος με τον οποίο μας συμπεριφέρονται οι πιο κοντινοί μας άνθρωποι από τη γέννηση και μετά είναι θεμελιώδης για τη διαμόρφωση της αίσθησης του εαυτού μας ως πολύτιμου και άξιου αγάπης και φροντίδας. Τα παιδιά που κακοποιούνται ή παραμελούνται από τους βασικούς φροντιστές εσωτερικεύουν το μήνυμα ότι δεν είναι άξια αγάπης. Ακόμη και στοργικοί γονείς που αποτυγχάνουν να συμπάσχουν με ένα παιδί στον βαθμό που απαιτεί ο χαρακτήρας του, μπορεί να του δώσουν ακούσια αυτό το μήνυμα. Επίσης, όταν οι γονείς βασίζονται στα παιδιά τους για να καλύψουν τις προσωπικές τους συναισθηματικές ανάγκες, τα παιδιά μαθαίνουν ότι οι δικές τους ανάγκες δεν είναι σημαντικές.
Ως αποτέλεσμα, τα τραυματισμένα παιδιά αναπτύσσουν μια βασική πεποίθηση ότι δεν είναι «αρκετά καλά» και πιστεύουν πως αν ήταν κατά κάποιο τρόπο «καλύτερα», ο γονέας τους θα τα «αγαπούσε περισσότερο».
Αυτή η αντίληψη του εαυτού που είναι συνήθως ασυνείδητη ή υποσυνείδητη, μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολο να αντιστραφεί αργότερα ακόμη και αν το άτομο μέσα από τη θεραπεία καταλάβει ότι ο γονέας του μάλλον ενήργησε έτσι λόγω δικών του παιδικών τραυμάτων. Αυτό συμβαίνει γιατί αυτή η «αόρατη πληγή» δημιουργεί ένα βαθύ πηγάδι συναισθηματικού πόνου, ενοχών και ντροπής που συχνά οδηγεί σε κατάθλιψη, άγχος, και δυσλειτουργικούς μηχανισμούς αντιμετώπισης, όπως η κατάχρηση ουσιών και ο αυτοτραυματισμός.
Διαβάστε ακόμα ⇒ Kάνε λιγότερα σου κάνει καλό!
Μεγάλη δυσκολία στις σχέσεις.
Οι χρόνιες σχεσιακές τραυματικές εμπειρίες στα πρώτα χρόνια της ζωής μας έχουν τεράστια επίδραση στην ικανότητά μας να σχηματίζουμε αυθεντικές σχέσεις με τους άλλους, μιας και η πρώτη μας σύνδεση με τον κύριο φροντιστή μας στήνει το σκηνικό για τις σχέσεις και τις αλληλεπιδράσεις μας σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
Όταν η πρώιμη σχέση με τον φροντιστή μας δημιουργεί τραυματικό άγχος, σύγχυση, φόβο, ντροπή και αδυναμία να εμπιστευόμαστε ότι θα μας φροντίσει όταν τον έχουμε ανάγκη, αυτά τα συναισθήματα θα μας οδηγήσουν σε μεγάλη δυσκολία εμπιστοσύνης στους άλλους, με αποτέλεσμα στην ενήλικη ζωή μας ή να αποφεύγουμε τη σύνδεση, ή να την αναζητούμε απεγνωσμένα.
Σ’ αυτό το άρθρο δεν χωράει μια ολόκληρη θεωρία (Attachment Theory – Θεωρία Προσκόλλησης του John Bowlby), αλλά όποιος θέλει μπορεί να διαβάσει σχετικά βιβλία για περισσότερη κατανόηση, αν δυσκολεύεται με τις ρομαντικές του σχέσεις, με φίλους, ακόμη και συναδέλφους ή πρόσωπα εξουσίας.
Αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία
Σε έρευνα με περισσότερους από 17.000 συμμετέχοντες1 που εξέτασε πώς τα τραυματικά γεγονότα της παιδικής ηλικίας επηρεάζουν τόσο τη σωματική όσο και την ψυχική υγεία στους ενήλικες, τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το παιδικό τραύμα αυξάνει τον κίνδυνο ενός ατόμου τόσο για προβλήματα ψυχικής υγείας, όπως:
-
- Άγχος
- Κατάθλιψη
- Αυτοκτονικές τάσεις
- Αλκοολισμό
- Επικίνδυνη συμπεριφορά, όπως κάπνισμα
όσο και για χρόνιες ασθένειες, όπως:
- Χρόνιους πονοκεφάλους
- Άσθμα
- Στεφανιαία νόσο
- Διαβήτη
- Εγκεφαλικό
- Καρκίνο
- Αυτοάνοσες ασθένειες
- Ηπατικές διαταραχές
- Επιταχυνόμενη γήρανση του σώματος και του εγκεφάλου
Κάποιες από αυτές τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία θα μπορούσαν να αποδοθούν σε κακή αυτοφροντίδα λόγω προβλημάτων ψυχικής υγείας. Ωστόσο, η μελέτη διαπίστωσε ότι ακόμη και οι συμμετέχοντες με πιο υγιεινό τρόπο ζωής στην ενήλικη ζωή τους είχαν υψηλότερο κίνδυνο παθήσεων λόγω της επίδρασης του τραύματος στην παιδική τους ηλικία.
Οι ερευνητές εξέτασαν προσεκτικά τον μηχανισμό μέσω του οποίου επιδεινώνεται ο κίνδυνος και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το συνεχές άγχος που σχετίζεται με το παιδικό τραύμα επηρεάζει αρνητικά το νευρικό σύστημα. Με την πάροδο του χρόνου, τα υψηλά επίπεδα κορτιζόλης (ορμόνης του στρες) δημιουργούν φλεγμονές και ανισορροπίες που επηρεάζουν κρίσιμα τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο και το σώμα με μυριάδες τρόπους.
Προβλήματα με γνωστικές ικανότητες
Όταν η λειτουργία του εγκεφάλου διαταράσσεται από ένα τραυματικό γεγονός, το άτομο μπορεί επίσης να αντιμετωπίσει γνωστικά προβλήματα, όπως δυσκολίες με τη μνήμη, τη λογική σκέψη και την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων.
Καταλαβαίνεις πως όταν τα παιδιά αντιμετωπίζουν συνεχώς στρεσογόνους παράγοντες, όλη τους η ενέργεια διοχετεύεται εξ ολοκλήρου στην επιβίωσή τους από αυτούς και έτσι έχουν λιγότερη ενέργεια, εστίαση και ενδιαφέρον για μάθηση, απόκτηση νέων δεξιοτήτων και λήψη αποφάσεων. Συνήθη συμπτώματα στη νεαρή ενήλικη ζωή τους είναι οι μαθησιακές δυσκολίες, ελλείμματα μνήμης, γλωσσικά προβλήματα, προκλήσεις στον προγραμματισμό και στην οργάνωση, ελλειμματική διάρκεια προσοχής, και πιο γρήγορη γνωστική φθορά καθώς το άτομο γερνάει.
Τι μπορείς να κάνεις
Το παιδικό τραύμα δεν μπορεί να διαγραφεί ή να αναιρεθεί. Ωστόσο, στη θεραπευτική διαδικασία, το άτομο καθοδηγείται ώστε να επιδιορθώσει τον αντίκτυπο του παιδικού τραύματος, την αίσθηση του εαυτού του και την ικανότητά του να συνάπτει υγιείς σχέσεις και δεσμούς με άλλους.
- Ψυχοθεραπεία – βοηθά στην αναγνώριση και αντιμετώπιση των λανθασμένων πεποιθήσεων και σκέψεων του ατόμου ως αποτέλεσμα του τραύματος, στην ανοικοδόμηση της σχέσης γονέα-παιδιού, και στην ανάπτυξη λειτουργικών τρόπων διαχείρισης των συμπτωμάτων.
- Κοινωνικό δίκτυο – χρόνος με φίλους, αγαπημένα πρόσωπα, ή υποστηρικτικές ομάδες βοηθά το άτομο να μην νιώθει απομονωμένο και αβοήθητο.
- Μείωση του στρες – η ενσυνειδητότητα (mindfulness), η πρακτική γιόγκα και η άσκηση βοηθούν στην εξισορρόπηση του νευρικού συστήματος μέσω της χρήσης τεχνικών συνειδητής αναπνοής, καλυτέρευση της διάθεσης και προαγωγή της συναισθηματικής ρύθμισης.
- Υγιής ρουτίνα – έχοντας ένα πρόγραμμα για τη διατροφή, τον ύπνο, την άσκηση και άλλες δραστηριότητες, βοηθά το άτομο να διαχειριστεί την καθημερινότητά του χωρίς να νιώθει αποδιοργανωμένο και χαμένο.
Με αγάπη!
Πηγές:
- The CDC-Kaiser Permanente adverse childhood experiences (ACE) study, 1997, Violence Prevention | Injury Center | CDC.
- Cassidy, J. & Shaver, P. (2016). Handbook of Attachment: Theory, Research, and Clinical Applications. 3rd ed., The Guilford Press, NY, USA.
- Geng, K. (2023). Effects of Childhood Trauma: Symptoms and How to Heal, Medical News Today
