Αρχική NRGFresh Ψυχική Ανθεκτικότητα

Ψυχική Ανθεκτικότητα

5547
Ψυχική Ανθεκτικότητα

Η ψυχική ανθεκτικότητα είναι ένα εξέχον ερευνητικό θέμα που συζητείται σε φαινομενικά αμέτρητες μελέτες. Ωστόσο, υπάρχουν συχνά ανταγωνιστικές θεωρίες και ο ορισμός της ανθεκτικότητας έχει εξελιχθεί μέσα στα χρόνια. 

της Παναγιώτας Κοντολέων, Συνθετική Ψυχοθεραπεύτρια (MSc Συμβουλετικής Ψυχολογίας & Ψυχοθεραπείας), www.kontoleon.com.gr

Τι σημαίνει «ψυχική ανθεκτικότητα”

Ο Αμερικανικός Οργανισμός Ψυχολόγων (APA) ορίζει την ανθεκτικότητα ως «τη διαδικασία της καλής προσαρμογής ενόψει αντιξοοτήτων, τραυμάτων, τραγωδιών, απειλών ή σημαντικών πηγών άγχους – όπως οικογενειακά προβλήματα και προβλήματα σχέσεων, σοβαρά προβλήματα υγείας ή εργασιακούς και οικονομικούς στρεσογόνους παράγοντες».

Αρχές Ψυχικής Ανθεκτικότητας

Για καλύτερη κατανόηση του όρου, τα τελευταία 10 χρόνια αναπτύχθηκαν τρεις βασικές αρχές της ψυχικής ανθεκτικότητας:

Η ανθεκτικότητα είναι μια αναπτυξιακή διαδικασία, που ξεδιπλώνεται με την πάροδο του χρόνου και των περιστάσεων ορίζοντας

την παιδική ηλικία και την εφηβεία ως κρίσιμες περιόδους θεμελίωσης ανθεκτικότητας για την ενήλικη ζωή, αλλά και

αναγνωρίζοντας ότι τα άτομα αλλάζουν και ωριμάζουν με την πάροδο του χρόνου.

Με άλλα λόγια, το άτομο περνά από κομβικά σημεία βιώνοντας καταιγιστικές αλλαγές στη ζωή του, τις οποίες βιώνει ως ανυπέρβλητες ή συντριπτικές, αλλά μπορεί να αναπτύξει δεξιότητες και δυνάμεις που εμφανίζονται πολλά χρόνια μετά στη ζωή του.

Η ανθεκτικότητα δεν είναι αποτέλεσμα, αλλά ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ. Δεν είναι ένα κουτί να τικάρετε, είναι μια συνεχής διαδικασία αντίληψης, νοηματοδότησης και ανάπτυξης του ατόμου στην οποία η μόνη αξιόπιστη σταθερά είναι η αμοιβαία ικανότητά του και του περιβάλλοντός του για αλλαγή.

Η ανθεκτικότητα περιλαμβάνει μια πολύπλοκη αλληλεπίδραση πολλαπλών μηχανισμών που κυμαίνονται από το ατομικό επίπεδο έως το δομικό.

Αναμφίβολα, κάποιες πτυχές της φύσης του ατόμου βοηθούν στην αντιμετώπιση των φαινομενικά ανυπέρβλητων προκλήσεων και στην αντιμετώπιση των καθημερινών στρεσογόνων παραγόντων που σταδιακά και με ανεπαίσθητη βραδύτητα διαβρώνουν την ευεξία του. Ωστόσο, η θεωρία της ανθεκτικότητας βλέπει τα άτομα ως ενσωματωμένα σε ένα περιβάλλον προσωπικών σχέσεων, πολιτισμών, οικονομιών και νευροβιολογίας. Η ανθεκτικότητα περιλαμβάνει την ικανότητα διαπραγμάτευσης και προσαρμογής, μιας και κανένας παράγοντας δεν δρα μεμονωμένα. Ο προσδιορισμός, λοιπόν, των μηχανισμών αλλαγής και η κατανόηση της αλληλεπίδρασής τους, είναι ζωτικής σημασίας για την αποσαφήνιση των πολλών τρόπων με τους οποίους το άτομο ανταποκρίνεται στις αντιξοότητες άμεσα αλλά και με την πάροδο του χρόνου.

  • Η ανθεκτικότητα αποτυπώνει πώς οι άνθρωποι όχι μόνο επιβιώνουν από ένα εύρος δύσκολων περιστάσεων, αλλά και πώς ευδοκιμούν σε τέτοιες αντιξοότητες.
    Για την ύπαρξη ανθεκτικότητας είναι απαραίτητος και κάποιος βαθμός κινδύνου: πρέπει να υπάρχει μία πρόκληση να ξεπεραστεί. Μελέτες για την ανθεκτικότητα αναγνωρίζουν την πολυπλοκότητά της και τις ορατές ή μη πτυχές της, όπως για παράδειγμα η φτώχεια, η κακοποίηση ή η παρατεταμένη σύγκρουση. Στη δουλειά μας ως θεραπευτές, αυτή η πολυπλοκότητα σημαίνει ότι οι παρεμβάσεις που επιδιώκουν την προώθηση της ανθεκτικότητας του ατόμου πρέπει να βασίζονται στη βαθιά γνώση των πόρων του (είτε αυτά είναι ψυχολογικά, κοινωνικά ή υλικά) και το πλαίσιο για να διευκολυνθεί αποτελεσματικά η ουσιαστική αλλαγή.

Παραδείγματα Ανθεκτικών Συμπεριφορών

Η ανθεκτικότητα δεν είναι στόχος για τον οποίο το άτομο έχει δουλέψει σκληρά να πετύχει, συμβαίνει από ανάγκη.

Όπως σημειώνεται στη βιβλιογραφία υπάρχει μια δυναμική φύση της ανθεκτικότητας σε όλη τη διάρκεια ζωής του ατόμου, επομένως πρέπει να εξετάζεται διαχρονικά. Εάν το άτομο έχει βιώσει τραύμα ως παιδί και στη συνέχεια βιώσει ένα άλλο τραυματικό συμβάν στην ενήλικη ζωή από το οποίο ανακάμπτει – είτε μόνο του είτε με τη βοήθεια ενός επαγγελματία ψυχικής υγείας – αυτό μπορεί να θεωρηθεί ανθεκτικότητα.

Μπορεί να έχετε κάποιο βαθμό ανθεκτικότητας εάν εκδηλώνετε οποιαδήποτε από τις ακόλουθες συμπεριφορές:

  • Αναγνωρίζετε την παροδικότητα των δυσκολιών.
  • Βλέπετε τις δυσκολίες και τα εμπόδια ως ευκαιρίες για ανάπτυξη.
  • Έχετε εργαλεία για να διαχειριστείτε το άγχος και τα συναισθήματά σας.
  • Αναγνωρίζετε ότι πολλά πράγματα είναι εκτός δικού σας ελέγχου, επομένως τα αποδέχεστε και ή προσαρμόζεστε σε αυτά, ή τα αλλάζετε.
  • Έχετε μια νοοτροπία νικητή (ανάπτυξης) έναντι μιας νοοτροπίας θύματος (βουλιάσματος και αβοηθησίας).

Γιατί η ανθεκτικότητα είναι σημαντική;

Ένας βασικός παράγοντας για την ανθεκτικότητα είναι η ευαλωτότητα, να επιτρέπουμε δηλαδή στον εαυτό μας να νιώθει τα συναισθήματά μας. Αν δεν του επιτρέπουμε, τότε το συναίσθημα μπλοκάρεται, καταπιέζεται ή μουδιάζει, και τίποτε από αυτά δεν είναι βοηθητικό ούτε υγιές.

Στον τομέα της ψυχολογίας, ανθεκτικότητα δεν σημαίνει μουδιάζω, αγνοώ ή αρνούμαι κάτι. Είναι διαφορετικό από τις μη βοηθητικές ή δυσπροσάρμοστες συμπεριφορές όπως η αποφυγή ή οι μηχανισμοί διαφυγής, όπως η κατάχρηση αλκοόλ ή ουσιών, οι ατελείωτες ώρες στις μπλε οθόνες. Ανθεκτικότητα είναι να μπορείς να επεξεργάζεσαι και να κατανοείς την απόκρισή σου στο άγχος και τις δυσκολίες, και να τις αντιμετωπίζεις ενεργά, αντί να κλείνεις, να μουδιάζεις ή να προβάλεις.

Υπάρχουν καλά νέα;

Μα φυσικά!! Όπως προαναφέραμε στις τρεις βασικές αρχές της ανθεκτικότητας, η διαχείριση των αντιξοοτήτων είναι μια αλληλεπίδραση του ατόμου και του περιβάλλοντος (υποστηρικτικών σχέσεων, πρακτικής βοήθειας και πρόσβασης σε περιβαλλοντικούς πόρους). Επομένως υπάρχουν πολλά για τα οποία είμαστε αισιόδοξοι.

Εν κατακλείδι:

  1. Το άτομο μπορεί να ανακάμψει από τις αντιξοότητες. Μπορεί να καταφέρει να αναπτυχθεί μέσα από αυτές τις εμπειρίες.
  2. Τα όποια ψυχολογικά προβλήματα στην παιδική ηλικία ή την εφηβεία δεν αποκλείουν την ψυχολογική ευεξία. Δεν αποκλείουν καλύτερα αποτελέσματα προσαρμογής και ικανοποιητικές σχέσεις στην ενήλικη ζωή, και κυρίως αν φροντιστούν με ψυχοθεραπεία.
  3. Οι γονικές σχέσεις παραμένουν ακρογωνιαίος λίθος στην ανάπτυξη ανθεκτικότητας. Ωστόσο, οι σχέσεις με τους συνομηλίκους, μέντορες και υποστηρικτικούς συντρόφους μπορεί να έχουν αποτελέσματα που προάγουν την ανθεκτικότητα αργότερα στη ζωή.

Πηγή: Naturanrg128o, www.naturanrg.gr

Προηγούμενο άρθροΤα fodmaps τα ξέρετε;
Επόμενο άρθροΜετά την πανδημία: Δραματική αύξηση της φτώχειας αλλά και του πλούτου