Τα Χριστούγεννα μοσχοβολούν κάστανο και κανέλα Κάθε Δεκέμβρη, πριν ανάψουν τα γιορτινά φώτα και στρωθούν τα τραπέζια, νοσταλγικές εικόνες ξυπνούν μέσα μας. Είναι αυτές οι φωνές των παιδιών που ψάλλουν τα κάλαντα, το άρωμα του κάστανου στο τζάκι, το φως από το παραδοσιακό καραβάκι στο περβάζι…
Της Σοφίας Τριάντου, πιστοποιημένη Βοτανολόγος, www.sofiatriantou.gr
herbalheritage.gr
Τα ελληνικά Χριστούγεννα δεν είναι μόνο γιορτή, είναι παράδοση, φιλοξενία και ζεστασιά.
Η ιστορία των καλάντων στην Ελλάδα ξεκινά από πολύ παλιά. Η λέξη προέρχεται από τη λατινική calendae, τις πρώτες μέρες του μήνα και συνδέεται με τη βυζαντινή και λαϊκή παράδοση. Οι λαογράφοι, όπως ο Γεώργιος Μέγας, αναφέρουν ότι τα κάλαντα είναι συνέχεια ενός αρχαίου εθίμου, της Ειρεσιώνης, όπου τα παιδιά περιέφεραν ένα στολισμένο κλαδί ελιάς τραγουδώντας ευχές για γονιμότητα και αφθονία. Όταν αργότερα οι στίχοι έγιναν χριστιανικοί, κράτησαν το ίδιο νόημα, να φέρουν χαρά, καλοχρονιά και ευλογία στα σπίτια.
Στις παλιές γειτονιές της Αθήνας και στα νησιά, οι μικροί καλαντιστές κρατούσαν ένα μεταλλικό τρίγωνο και ένα φαναράκι. Χτυπούσαν απαλά την πόρτα και έλεγαν: «Καλήν εσπέραν άρχοντες…» Οι οικοδέσποινες τους υποδέχονταν με καρύδια, ξερά σύκα ή φρέσκα μανταρίνια, τα λεγόμενα «καλοχερίδια». Οι ευχές ταξίδευαν στα στενά, και όλος ο τόπος γέμιζε με χαμόγελα και μελωδίες από ένα απλό μέταλλο και παιδικές φωνές. Ήταν μια στιγμή χαράς που ένωνε μικρούς και μεγάλους, λίγο πριν ακόμη ακουστεί η καμπάνα του χωριού για τη χριστουγεννιάτικη λειτουργία. Κι ενώ τα κάλαντα γέμιζαν την ατμόσφαιρα με ήχους και ευχές, το σπίτι ετοιμαζόταν.
Πριν γίνει το χριστουγεννιάτικο δέντρο σύμβολο της γιορτής, οι Έλληνες στόλιζαν καράβι.
Το γνωστό καραβάκι, φωτισμένο με μικρά φαναράκια ή κεριά, έμπαινε στο περβάζι ή κοντά στο τζάκι. Σύμφωνα με παλιές λαογραφικές αναφορές, αυτό το στολίδι είχε βαθύ νόημα, συμβόλιζε το ταξίδι, την ελπίδα, την επιστροφή των ναυτικών στα σπίτια τους. Στα νησιά το στόλιζαν με κλαδάκια βασιλικού, ρόδια ή κόκκινες κορδέλες, στα ηπειρωτικά με μικρά κεριά για να φωτίζει το σκοτάδι του χειμώνα.
Το καράβι, λένε, είναι η πιο ελληνική μορφή του Χριστουγεννιάτικου στολισμού, ένα σύμβολο που μιλά για ταξίδι, θάλασσες, πίστη και επιστροφή.
Μαζί με το καράβι, η παράδοση κρατά κι ένα άλλο αγαπημένο φυλαχτό: το ρόδι. Την Πρωτοχρονιά, όταν το ρολόι έδειχνε δώδεκα, το ρόδι έσπαζε στο κατώφλι του σπιτιού και όσοι έβλεπαν τα σπόρια να σκορπίζουν, έλεγαν «Καλή Χρονιά, με υγεία και αφθονία!». Το ρόδι, σύμβολο ζωής και ευφορίας ήδη από την αρχαιότητα, πέρασε στις χριστιανικές παραδόσεις ως σημάδι καλής τύχης και αναγέννησης.
Θυμάμαι, πάντα στις γιορτινές μέρες, το σπίτι μύριζε σαλέπι το ζεστό, πηχτό ρόφημα το συναντούσαμε συχνά και σε καζάνια στους δρόμους και στα καφενεία. Φτιαγμένο από αποξηραμένες ρίζες άγριας ορχιδέας, με κανέλα ή γαρίφαλο, το σαλέπι θεωρούνταν φάρμακο του χειμώνα, δυνάμωνε και συνάμα ζέσταινε.
Κι αν κάτι μοσχοβολούσε περισσότερο απ’ όλα αυτές τις γιορτινές μέρες, ήταν το κάστανο! Ψημένο στη χόβολη ή στο τζάκι, σήμαινε πως το σπίτι είναι ανοιχτό, πως υπάρχει φωτιά και ζεστή διάθεση. Το κάστανο έχει ίσως το πιο χαρακτηριστικό άρωμα του ελληνικού χειμώνα, ένας καρπός γεμάτος δύναμη, που κρατούσε ζεστή τη ζωή στα βουνά. Σήμερα, μπορούμε να το γιορτάσουμε με έναν απλό, αλλά γευστικό τρόπο: με ένα κέικ κάστανου που θυμίζει τη γεύση εκείνων των ημερών.
Κέικ κάστανου
Υλικά
- 250 g βρασμένα κάστανα, καθαρισμένα και πολτοποιημένα
- 3 αυγά (χωρισμένα)
- 80 g γιαούρτι ή ελαιόλαδο
- 80 g αλεύρι ολικής ή αλεύρι αμυγδάλου
- 1 κ. γλ. μπέικιν πάουντερ
- 1 κ.σ. μέλι ή σιρόπι σφενδάμου
- 1 κ. γλ. κανέλα
- ½ κ. γλ. μοσχοκάρυδο
Εκτέλεση
Σε ένα μπολ, ανακατεύουμε τους κρόκους με το γιαούρτι, το μέλι και τα μπαχαρικά.
Προσθέτουμε τον πολτό κάστανου και το αλεύρι με το μπέικιν πάουντερ.
Χτυπάμε τα ασπράδια σε μαρέγκα και τα ενσωματώνουμε απαλά στο μείγμα με κινήσεις από κάτω προς τα πάνω.
Ψήνουμε στους 170 °C για περίπου 35 λεπτά.
Διαβάστε ακόμα ⇒ Κάνετε το σπίτι σας να μυρίσει «πραγματικά» Χριστούγεννα!
Κάθε χρόνο, όταν ανάβω ένα μικρό κερί δίπλα στο καραβάκι, θυμάμαι πως τα Χριστούγεννα στην Ελλάδα δεν είναι ένας αριθμός στο ημερολόγιο. Είναι πανέμορφες εικόνες κι αναμνήσεις, μια ευκαιρία να μαζευτούμε γύρω από τη φωτιά, να μοιραστούμε, να ψάλλουμε (γιατί όχι) και να ζωντανέψουμε εκείνες τις στιγμές, τις γεύσεις και τα αρώματα που ενώνουν τον άνθρωπο με τον τόπο του.
