Tο σχολείο της φύσης: γιατί τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν λερώνονται…Υπάρχει μια στιγμή που οι μεγάλοι σφίγγονται και είναι έτοιμοι να παρέμβουν: το παιδί γονατίζει στο χώμα, πιάνει λάσπη, ανακατεύει νερό με φύλλα, γεμίζει τα χέρια του χώματα και ξαφνικά το παιχνίδι μοιάζει να χρειάζεται… άμεση αποκατάσταση. Κι όμως, πολύ συχνά, εκεί ακριβώς ξεκινάει η πραγματική μάθηση.
♦της Μαρίας Δημητρακοπούλου Παιδαγωγού υπαίθριας εκπαίδευσης και βιωσιμότητας 
Γιατί το “λερώνομαι” δεν είναι απλώς ακαταστασία. Είναι ένδειξη ότι το παιδί εξερευνά, δοκιμάζει, συγκρίνει, δημιουργεί. Η φύση λειτουργεί ως ανοιχτό εργαστήριο: δεν προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά υλικά και αφορμές. Χώμα, νερό, πέτρες, κλαδιά, φύλλα. Πράγματα που δεν έχουν “μία σωστή χρήση”. Έτσι, το παιδί δεν ακολουθεί απλώς οδηγίες αλλά στήνει δικές του ιδέες και τις βλέπει να παίρνουν μορφή.
Μια προσωπική ανάμνηση το δείχνει καθαρά.
Θυμάμαι τη γιαγιά μου να ανοίγει την πόρτα της αυλής με εκείνο το βλέμμα που προλάβαινε να είναι και τρυφερό και αυστηρό μαζί. Εγώ, γονατισμένη δίπλα σε μια λακκούβα, είχα “δανειστεί” τις κουτάλες και τα κατσαρολικά της. Έφτιαχνα λασποσούπες με φύλλα, πευκοβελόνες και ό,τι άλλο έβρισκα, ανακατεύοντας με σοβαρότητα σεφ. Εκείνη με μάλωνε, όχι από κακία, αλλά γιατί οι κουτάλες ήταν για το φαγητό που ετοίμαζε. Κι όμως, μέσα μου ήξερα κάτι: δεν έπαιζα απλώς. Δημιουργούσα.
Κάπως έτσι και σήμερα στα εργαστήρια και στην ομάδα του Σχολείου του Δάσους της Οικοφωλιάς, τα παιδιά στήνουν “κουζίνες” κάτω από τα δέντρα, με ένα ξύλο για πάγκο και δυο πέτρες για εστία, και δουλεύουν με σπάνια συγκέντρωση. Κάποιες φορές κοιτάζουν το “μείγμα” τους σαν να κρατούν ένα μυστικό. Κι εκεί είναι που έχει σημασία η στάση των ενηλίκων: αντί να κόβεται η φόρα, να δίνεται χώρος και χρόνος. Αλλάζουμε στάση και δίνουμε στα παιδιά τις δικές τους κουτάλες για αυτές τις λασποσούπες, όχι για να λερωθούν οργανωμένα, αλλά για να νιώσουν ότι αυτό που κάνουν αξίζει, ότι είναι σοβαρό όσο και το παιχνίδι με ένα κανονικό παιχνίδι.
Η μάθηση στη φύση είναι ολιστική και ξεκινάει από το σώμα. Το παιδί δεν μαθαίνει μόνο με το μυαλό, αλλά με τα χέρια, την αφή, την ισορροπία, τη θερμοκρασία, την κίνηση. Το κρύο νερό το κάνει να τραβηχτεί και μετά να ξαναδοκιμάσει. Το χώμα που κολλάει στα νύχια το βοηθά να καταλάβει υφές, βάρος, αντίσταση. Η λάσπη που γλιστράει του μαθαίνει προσοχή και προσαρμογή. Αυτά δεν είναι απασχόληση. Είναι εμπειρίες που γράφουν πάνω στο σώμα και μετά γίνονται γνώση.
Και εδώ κρύβεται μια λεπτή αλήθεια: ούτε τα ίδια τα παιδιά θέλουν πάντα να λερώνονται.
Αυτό το καταλαβαίνει κανείς μόνο όταν δεν τρέχει ακαριαία να καθαρίσει το κάθε σημάδι, αλλά αφήνει την εμπειρία να ολοκληρωθεί. Αν το παιδί μείνει λίγο βρεγμένο ή λίγο λερωμένο (με ασφάλεια, φυσικά), αρχίζει να νιώθει πώς είναι αυτό στο σώμα του και τότε μπορεί να πει: “σήμερα δεν θέλω να λερωθώ”. Αυτή η φράση είναι πολύτιμη. Είναι αυτογνωσία. Είναι όριο. Είναι επιλογή.
Το αντίθετο, εκείνο το εμμονικό, άμεσο καθάρισμα πριν καν τελειώσει το παιχνίδι, κόβει αυτή τη διαδικασία. Το παιδί δεν προλαβαίνει να επεξεργαστεί αν του αρέσει, αν το ενοχλεί, αν είναι απλώς μια νέα αίσθηση που χρειάζεται χρόνο. Και μαζί χάνεται κάτι ακόμη: οι αστείοι μικρομύθοι της παιδικής ηλικίας, οι εμπειρίες που αργότερα γίνονται ιστορίες ζωής με αξία.
Διαβάστε ακόμα ⇒ Βιωσιμότητα, πέρα από τη μόδα ένας τρόπος ζωής
Τελικά, το σχολείο της φύσης δεν είναι μια ρομαντική ιδέα.
Είναι μια παιδαγωγική πραγματικότητα: τα παιδιά μαθαίνουν καλύτερα όταν έχουν χώρο να δοκιμάσουν, να λερωθούν, να κάνουν λάθος, να αλλάξουν σχέδιο και να νιώσουν ότι δημιουργούν. Και κάπου ανάμεσα σε μια κουτάλα, λίγα φύλλα και λίγη λάσπη, μαθαίνουν κάτι που δύσκολα διδάσκεται αλλιώς: ότι μπορούν να φτιάξουν τον κόσμο, πρώτα στο παιχνίδι, και μετά στη ζωή.
