Βοτανόλουτρο: μια αρχαία πρακτική για υγεία και ομορφιά! Από την αρχαιότητα μέχρι το Μεσαίωνα, διαφορετικά έθνη και πολιτισμοί της Μεσογείου και της Ανατολής χρησιμοποιούσαν ευρέως τα αρωματικά λουτρά με βότανα για ιατρικούς αλλά και καλλωπιστικούς σκοπούς.
Της Σοφίας Τριάντου, πιστοποιημένη Βοτανολόγος, www.sofiatriantou.gr
Της Σοφίας Τριάντου, πιστοποιημένη Βοτανολόγος, Με τον καιρό, αυτή η πρακτική, που ξεκίνησε στην Αρχαία Αίγυπτο αναπτύχθηκε από τους Έλληνες και εξαπλώθηκε σε όλη τη Νότια Ευρώπη και την Ανατολή. Αργότερα, επηρέασε τις ιατρικές πρακτικές στη Δυτική Ευρώπη.
Η ιστορία του βοτανόλουτρου από τα αρχαία χρόνια έως σήμερα
Τα λουτρά με βότανα, τα οποία εκτιμούσαν ιδιαίτερα οι αρχαίοι, δεν έχουν ξεχαστεί εντελώς σήμερα. Συνεχίζουμε να υποστηρίζουμε (όχι στον ίδιο βαθμό) ότι το μπάνιο μπορεί να ανακουφίσει την ένταση των μυών, να διαστείλει τα αιμοφόρα αγγεία και να επιβραδύνει τον καρδιακό ρυθμό. Το μπάνιο με αφεψήματα αρωματικών βοτάνων χρησιμοποιείται παραδοσιακά για τη θεραπεία πολλών ασθενειών, μπορεί να εξαλείψει τη σωματική και ψυχική κούραση και είναι ευεργετικό για το δέρμα και τα μαλλιά.
Οι παλαιότερες γραπτές πληροφορίες σχετικά με τις θεραπείες λουτρού με αφεψήματα αρωματικών βοτάνων περιέχονται στις Ινδικές Βέδες που χρονολογούνται από το 1500 π.Χ. Οι αρχαίοι Αιγύπτιοι, οι Βαβυλώνιοι και οι Ασσύριοι εφάρμοζαν ευρέως αυτήν την πρακτική για λόγους υγιεινής αλλά και ιατρικούς σκοπούς. Για παράδειγμα, η Κλεοπάτρα, βασίλισσα της Αιγύπτου (69-30 π.Χ.), συνήθιζε να κάνει λουτρό με γάλα και πέταλα τριαντάφυλλου.
Μετά το μπάνιο, οι Αιγύπτιοι έβαζαν στο σώμα τους αρώματα και αλοιφές από κανέλα, μέντα, γλυκιά μαντζουράνα, ινδικό λιβάνι και έλαιο αμυγδάλου.
Ο Έλληνας γιατρός Ιπποκράτης (περίπου 460-377 π.Χ.) ανέπτυξε διδασκαλίες σχετικά με τη χρήση του νερού ως μορφή θεραπείας, που ονομαζόταν θαλασσοθεραπεία ή υδροθεραπεία. Θεωρούσε ότι το μπάνιο ήταν ωφέλιμο για τις περισσότερες ασθένειες. Μάλιστα, ο Ιπποκράτης υποστήριζε ότι η αιτία όλων των ασθενειών βρίσκεται στην ανισορροπία των σωματικών υγρών. Για να ανακτήσει ο οργανισμός την ισορροπία έπρεπε να γίνει μια αλλαγή συνηθειών που περιελάμβανε μπάνιο, εφίδρωση, περπάτημα και μασάζ. Επίσης, τα λουτρά συχνά συνδυάζονταν με γυμναστική.
Οι αρχαίες ελληνικές πόλεις διέθεταν ιδιωτικά και δημόσια λουτρά, που οι άνθρωποι τα επισκέπτονταν συχνά, μάλιστα περνούσαν ολόκληρες μέρες εκεί. Πάντα τα λουτρά συνοδεύονταν από φιλοσοφικές συζητήσεις.
Αυτή η συνήθεια θεραπείας και ευχαρίστησης υιοθετήθηκε αργότερα από Ρωμαίους γιατρούς και σταδιακά εξαπλώθηκε σε όλη τη Μεσόγειο.
Τα λουτρά της αρχαίας Ρώμης έγιναν διάσημα χάρη στα αρωματικά αφεψήματα και τις γλυκιές αλοιφές τους. Τα λουτρά Caracalla στη Ρώμη ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακά και διάσημα κατά τον 3ο αιώνα π.χ. Οι άνθρωποι εκεί όχι μόνο έκαναν μπάνιο, αλλά απολάμβαναν μασάζ με αρωματικά βότανα, κι ενώ χαλάρωναν συναντούσαν φίλους και διασκέδαζαν. Τα λουτρά Caracalla αποτελούσαν βασικό σημείο συνάντησης και κοινωνικοποίησης καθώς και σημαντικό πολιτιστικό στοιχείο για την πόλη της Ρώμης.
Πολλά δημόσια λουτρά τόσο στην αρχαία Ελλάδα όσο και στην αρχαία Ρώμη ήταν τόσο μεγάλα που διέθεταν αίθουσες διαλέξεων, γκαλερί τέχνης, αίθουσες διαλογισμού και σημείο προσευχής. Επίσης πολλοί στρατιώτες έβρισκαν παρηγοριά εκεί, μετά τη μάχη, για ανάρρωση και θεραπεία. Μερικοί από τους καλύτερους θεραπευτές εργάζονταν στα λουτρά και μπορούσαν να περιποιηθούν τις πληγές τους.
Μετά την κατάρρευση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας τον 5ο αιώνα π.Χ., η Δυτική Ευρώπη βυθίστηκε στον Μεσαίωνα, μια εποχή σκοταδισμού και άγνοιας (περίπου 400-1450 π.χ). Ωστόσο, και κατά τη διάρκεια της Αναγέννησης και της Μεταρρύθμισης, η Εκκλησία εξανάγκασε την κατάρρευση των λουτρών και σχεδόν «εξαφάνισε» το ευρωπαϊκό λουτρό.
Έτσι, η χρήση λουτρών απαγορεύτηκε επίσημα, αφού η πίστη και η προσευχή θεωρήθηκαν πιο σημαντικές ως θεραπεία παρά το λουτρό. Μόνο οι Ρώσοι και οι Φιλανδοί συνέχισαν τις παραδόσεις τους στο μπάνιο με βότανα. Μάλιστα, μια παλιά φινλανδική παροιμία λέει, «Η σάουνα είναι το φαρμακείο του φτωχού».
Αντίθετα, στις πόλεις της Μέσης Ανατολής κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα προσέφεραν υπηρεσίες όπως μπάνιο και μασάζ με την εφαρμογή αρωματικών ελαίων.
Πολλά μεγάλα δημόσια λουτρά διέθεταν προσωπικό μασέρ για το σκοπό αυτό, γιατί πίστευαν ότι το μασάζ ανακουφίζει τη σωματική και ψυχική κούραση και βελτιώνει την κυκλοφορία. Μετά το μπάνιο και το μασάζ, οι επισκέπτες του λουτρού μπορούσαν να ξεκουραστούν και να χαλαρώσουν σε ένα ειδικό δωμάτιο όπου έπιναν καφέ ή τσάι με κάρδαμο ή γαρίφαλο.
Αρχαία χειρόγραφα μάς πληροφορούν ότι κατά τον 9ο με 14ο αιώνα έλαια από 50 διαφορετικά βότανα και λουλούδια χρησιμοποιήθηκαν για θεραπείες μέσω μπάνιου και εξωτερικής εφαρμογής.Πρόσθεταν βοτανικά αφεψήματα στο λουτρό αλλά και αλοιφές με αρωματικά φυτικά έλαια εφαρμόζονταν στο σώμα των ασθενών πριν και μετά το μπάνιο.
Πίστευαν ότι οι αρωματικές ουσίες ενισχύουν την καρδιά και έχουν ηρεμιστική δράση, όμως «το ζεστό νερό σε ένα λουτρό δεν πρέπει να καλύπτει το στήθος και την καρδιά του ασθενούς», όπως υποστήριζε ο Ibn Sina.
Διαβάστε ακόμα ⇒ Τα βότανα της ελληνικής γης
Τα διασημότερα βότανα λουτροθεραπείας
Σε πολλές βιβλιογραφικές αναφορές συναντάμε την αλοιφή θυμαριού η οποία χρησιμοποιήθηκε για τους ρευματισμούς και μια αλοιφή με χέννα ή κρεμμύδι για τον έρπη. Κατά τη διάρκεια αλλά και μετά το μπάνιο, οι επισκέπτες του λουτρού ξεκουράζονταν και έβρεχαν το δέρμα με τονωτικά βότανα όπως η μέντα, το θυμάρι, η γλυκιά μαντζουράνα και τα ροδοπέταλα, το χαμομήλι, ο άνηθος, το σκόρδο, ο άρκευθος, η ρίγανη, τα φύλλα μολόχας, ο ιβίσκος, η βιολέτα, το ρόδι και πολλά άλλα!
